# Sahurca > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahurca > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Sahurca, https://tr.wikipedia.org/wiki/Sahurca (CC-BY-SA-4.0) - **Dilin adı:** Sahur - **Kendi dilindeki adı:** цӀаӀхна миз, ts'əxna miz - **Bölge:** Azerbaycan, Kuzey Kafkasya - **Etnisite:** Sahurlar - **Tarih:** 2010-2011 - **Aile rengi:** Kafkas - **Aile:** Kuzeydoğu Kafkas dilleri; Lezgic languages; Lezgic languages; Lezgic languages - **Alfabe:** Azerbaycan'da Latin alfabesi; Rusya'da Kiril alfabesi - **Ulus:** Dağıstan - **İso:** tkr - **Duyuru:** IPA - **Glotto:** tsak1249 - **Glottorefname:** Tsakhur **Sahur** (Saxur dili; Цахурский), Kuzey [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve güneybatı [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'da ([Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)) [Sahurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahurlar) tarafından konuşulan bir dildir. Azerbaycan'da yaklaşık 13.000, Dağıstan'da yaklaşık 9.770 kişi tarafından konuşulmaktadır.[^1] *Sahur* kelimesi, bu dili konuşanların çoğunlukta olduğu bir Dağıstan köyünün adından gelmektedir. Sahur, [Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice) ile en yakın temas halindeki topluluklarda [tehlike altında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tehlike_alt%C4%B1ndaki_dil) olsa da, diğer topluluklarda kuvvetlidir, bu bölgelerde önem kazanmaktadır, okullarda Sahur öğrenmeye olan ilgi artmaktadır ve Sahur-öğrenme materyallerinin sayısındaki artış görülmektedir.[^2] Sahur, [UNESCO](https://turkipedia.org/tr/wiki/UNESCO)'nun [Tehlike Altındaki Dünya Dilleri Atlası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tehlike_Alt%C4%B1ndaki_D%C3%BCnya_Dilleri_Atlas%C4%B1) tarafından "kesinlikle tehlike altında" olarak sınıflandırılmaktadır.[^3] ## Sınıflandırma Sahur, [Kuzeydoğu Kafkas dil ailesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzeydo%C4%9Fu_Kafkas_dilleri) [Lezgice grubuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lezgice) aittir. [Sahurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahurlar) dillerini **C'a'χna miz olarak** adlandırmaktadır. ## Tarihi Sahur'un ilk yazılı belgeleri 1895 yılına dayanmaktadır ve Roderich von Erckert'e atfedilmektedir. Sahur dil bilgisinin ilk tanımı 1913'te Adolf Dirr tarafından yayınlandı.[^4] 1930'larda, edebi bir Sahur formu geliştirildi. 1934'ten itibaren, dil [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'daki [ilkokul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lkokul)larda öğretildi. 1938'de Azerbaycan'da edebi Sahur'un kullanımı durduruldu, ancak 1989'da statüsüne yeniden kavuştu.[^5] Azerbaycan'da Sahur alfabesi [Latin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_alfabesi) alfabesine dayanırken, Dağıstan'da [Kiril alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiril_alfabesi) kullanılır. Geçmişte (11. yüzyılın başlarında) Arap alfabesiyle Sahur yazma girişimleri olmuştur.[^6] 2008 yılında Arif Rüstemov Sahur dilinde ilk ve günümüze kadar tek uzun metrajlı film olan [*Kıble*](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1ble)*'ye Dönmek****i yönetti.***[^7] ## Coğrafi dağılım Sahur çoğunlukla Azerbaycan'ın [Zakatala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zakatala_%28rayon%29) ve [Kah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kah_%28rayon%29) rayonlarının kırsal kesimlerinde ve Dağıstan'ın Rutul rayonunun dağlık kısımlarında konuşulmaktadır. Azerbaycan'da 15.900 (1999 nüfus sayımı) ve Rusya'da 10.400 (2002 nüfus sayımı) Sahur yaşamaktadır. 1989'da,%93'ü Sahur'u ana dilleri olarak bildirdi.[^8] ### Resmi statü Azerbaycan ve Rusya'da Sahur, Sahur nüfuslu bölgelerdeki ilkokullarda (1-4. Sınıflar) ders olarak öğretilmektedir. Sahur'da gazete ve radyo yayını da mevcuttur. Konuşulduğu Rusya'daki Dağıstan bölgesinin on iki resmi dilinden biridir. Ancak, dilin Azerbaycan'da resmi bir statüsü yoktur.[^9] ### İlişkili diller Lezgice grubunun dilleri arasında [Rutulca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rutulca), Sahur'a en yakın dil gibi görünmektedir. Bu ikisinin dışında, Lezgice grubunda sekiz dil daha bulunmaktadır: [Lezgice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lezgice), [Tabasaranca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tabasaranca), [Ağulca](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fulca), Budukça, Kryts, [Hınalık dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1nal%C4%B1k_dili), [Udince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Udince) ve Arçice. ## Fonoloji Pek çok Kuzeydoğu Kafkas diline benzer şekilde, Sahur karmaşık fonolojisi ve çok sayıda sesli sesbirimleriyle bilinir (7 basit, 5 faringealleştirilmiş ve 3 [umlatılmış sesli harf](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_%C3%BCnl%C3%BC_uyumu) dahil). İlk derinlemesine fonolojik tanımı 1931'de Nikolai Trubetzkoy tarafından gerçekleştirildi. ### Ünsüzler Şulze'nin Sahur'un dil çalışmasına göre ünsüz harfler aşağıda gösterilmiştir. Formlar, köşeli parantez içine alınmadıkça fonemiktir, bu durumda fonem olduklarından şüphelenilir ancak şu anda bunun için yeterli kanıt bulunmamaktadır.[^10] Harfler bazı asimetriler gösterir, ancak palatalize, labiyalize ve faringealize fonem serileri görülür. ## Dil bilgisi Sahur'un 18 [dil bilgisi hali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smin_h%C3%A2lleri) vardır ve sonek almıştır. Fiiller tekil ve çoğul formlara ve 7 [gramer dilek kipine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilek_kipi) sahiptir. Zaman kipleri karmaşıktır. İlgili dillerin aksine, Sahur cümleleri duyuşsal kurgu ile oluşturulabilir.[^11] ### İsim durumu Sahur, dil bilgisi ve yerel durumlar da dahil olmak üzere bir dizi isim durumu sergilemektedir. Ergatif ve [genitif durumlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Genitif), aşağıda gösterildiği gibi, baş isim sınıfıyla uyum gösterir.[^12] 1. İnsan isimleri 2. İnsan olmayan isimler 3. Baş isim ABS, sınıflar I-III 4. Baş isim ABS, sınıflar IV 5. Baş isim OBL ## Lehçeler Sahur dilinin iki ana lehçesi Sah ve Gelmets'tir.[^13] ## Ayrıca bakınız - [Tsakhur insanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahurlar) - [Ek: Kiril alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3AAppendix%3ACyrillic_script) - [Kuzeydoğu Kafkas dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzeydo%C4%9Fu_Kafkas_dilleri) - [Azerbaycan Dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan%27da_konu%C5%9Fulan_diller) ## Dış bağlantılar - [Ek: Kiril alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3AAppendix%3ACyrillic_script) - [Global Sözcük İstatistik Veritabanında Sahur temel sözlüğü](http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\ncc\lez&first=0) - [Sahur resimli sözlüğü](http://www.shakasana.com/en/dictionaries-0) - [SIL International Dil ve Kültür Arşivinde Sahur ile ilgili kamuya açık materyaller](http://www.sil.org/resources/search?query=tsakhur) [^1]: Ethnologue entry for Tsakhur. [^2]: The Sociolinguistic Situation of the Tsakhur in Azerbaijan by John M. Clifton et al. SIL International, 2005 [^3]: UNESCO Interactive Atlas of the World’s Languages in Danger. [^4]: The Sociolinguistic Situation of the Tsakhur in Azerbaijan by John M. Clifton et al. SIL International, 2005 [^5]: The Sociolinguistic Situation of the Tsakhur in Azerbaijan by John M. Clifton et al. SIL International, 2005 [^6]: The Tsakhur language . The ETHEO Project. Last updated 11 October 2005. Retrieved 26 December 2006 [^7]: Shootings of Facing Back to the Qibla Finished . News Azerbaijan. 1 April 2009. [^8]: The Sociolinguistic Situation of the Tsakhur in Azerbaijan by John M. Clifton et al. SIL International, 2005 [^9]: The Sociolinguistic Situation of the Tsakhur in Azerbaijan by John M. Clifton et al. SIL International, 2005 [^10]: Wolfgang Schulze, Tsakhur (Lincom Europa, München, 1997) [^11]: The Tsakhur language . The ETHEO Project. Last updated 11 October 2005. Retrieved 26 December 2006 [^12]: Wolfgang Schulze, Tsakhur (Lincom Europa, München, 1997) [^13]: The Sociolinguistic Situation of the Tsakhur in Azerbaijan by John M. Clifton et al. SIL International, 2005