# Safiyüddin Erdebilî > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Safiyüddin Erdebilî, https://tr.wikipedia.org/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE (CC-BY-SA-4.0) ![Şeyh Safiyüddin İshak Erdebili](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Sheikh_Safi.jpg) *Şeyh Safiyüddin İshak Erdebili (Engelbert Kaempfer, public-domain)* **Şeyh Safiyüddin İshak Erdebilî** (1252 - 1334, [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil)), [Safevîyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AElik) [tarikatının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat_%28%C4%B0slam%29) kurucusu olan [mutasavvıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasavv%C4%B1f) ve şair. Şeyh Safiyüddin, Kuzey İran'da bulunan [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29) vilayetinde ikamet eden, 13. yüzyılın önde gelen sufisi olan [Şeyh Zahid Gilani](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Zahid-i_Geylan%C3%AE)'nin damadı ve halefidir. Şeyh, oğlu [Sadreddin Musa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadreddin_Musa) (1334-1391), onun oğlu [Hoca Alaaddin Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alaaddin_Ali_Bey) (1391-1429), onun oğlu [Şeyh İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_%C4%B0brahim_Safevi) (1429-1447), onun oğlu [Şeyh Cüneyd](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_C%C3%BCneyd) (1447-1460) ve onun oğlu [Şeyh Haydar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Haydar) (1460-1488) yolu ile, [Safevi Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'nin kurucusu [Şah İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail)'in atasıdır. ## Soyu Tam adı Ebü'l-Feth Safiyyüddîn İshâk b. Emîniddîn Cebrâîl b. Sâlih Kutbiddîn EbuBekir Erdebîlî olan Safiyyüddîn Erdebîlî'nin kökeni tartışmalıdır.[^1] Fars, Kürt[^2][^3][^4][^5] ve Türk[^6][^7] olduğu yönünde çeşitli rivayetler vardır. Bazı tarihçiler[^8] Safiyüddin İshak'ın, bildiğimiz en eski atası olan Erdebil ve civarını yöneten Firuz Şah'a dayanarak Kürt olduğunu söylerler. İbn Bezzaz'ın *Safvetü’s-safâ* adlı eserinin Ayasofya nüshasında Şeyh Safi'nin Sencarlı bir [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) olan Piruz'un (Firuz)'un soyundan geldiği söylense de[^9] *Alem-ârâ-yı Şah İsmail* adlı eserde Şeyh Safiyüddin ve ailesi [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) olarak anılmaktadır.[^10] [Şeyh Zahid Gilani](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Zahid-i_Geylan%C3%AE)’nin, Safiyüddin’e “Pīr-i Türk” şeklinde hitap ettiğine dayananlar ise onun Türk olduğunu söylerler.[^11][^12][^13] Zeki Velidi Togan, Safiyüddin Safi'nin Kürt olduğunu ancak soyunun [Şah İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail) zamanında tamamen Türkleşmiş olduğunu söylemektedir.[^14] Şeyh'in babası Seyyid Cibril'in Şiraz'a yaptığı yolculuk anlatılırken onun bir Türk dervişi olduğuna vurgu yapılır. Keza Şeyh Safiyüddin'den bahsederken "Türk oğlu" ve "Türk genci" ifadelerine yer verilir.[^15] [İsmail Hakkı Uzunçarşılı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Hakk%C4%B1_Uzun%C3%A7ar%C5%9F%C4%B1l%C4%B1)’nın Şeyh Safiyüddin ile ilgili olarak; *“Bu konuda benzer bilgileri ise, *[*Saffetü’s-Safa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saffet%C3%BC%E2%80%99s-Safa)*’daki verilerden hareketle Safiyüddin Erdebilî’ye “Türk’ün piri” denildiğini, şeyhin “Türk köyünde” yaşadığını ve misafir gelen *[*Türk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)* müritlerine daha iyi hizmette bulunarak onlara beyaz ekmek ve bal sunduğu birçok kaynaklarında bile Şeyh Safi'nin 1272 yıllarında aslen *[*Fars*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar)* olan birçok çağdaşlarının da ona, ey *[*Türk Piri*](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Piri)*, diye hitap ettikleri görülmektedir.*[^16][^17] Yine soyunun [Şia](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik)'nın [12 İmam](https://turkipedia.org/tr/wiki/On_%C4%B0ki_%C4%B0mam)'ından yedincisi olan [Musa Kazım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musa_Kaz%C4%B1m)'a dayandığı da, muhtemelen [Şeyh Hoca Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_Alaaddin_Ali) (1391-1429) veya [Şeyh Cüneyd](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_C%C3%BCneyd) (1447-1460) dönemlerinde başlayan [Şia](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) eğilimi sonucunda çıkarıldığı düşünülmekte ve şüpheyle yaklaşılmaktadır.[^18] [Safevi Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AE_Hanedan%C4%B1)'nın kökenini belirlemek için yapılan genetik araştırmalarda hanedanın [ydna](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan_Y-DNA_haplogrubu)'sının [J1-Y12361](https://www.yfull.com/tree/J-Y12361/) olduğu tespit edilmiştir. Bu altdal [Hicaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz) kökenli olup ulaşılan sonuç hanedan üyelerinin tarihten bu yana süregelen [seyyid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid)lik iddialarına destek katmıştır.[^19] ## Hayatı, tarikatı ve eserleri Safiyüddin Safi iyi bir eğitim görmüş, etkileyici bir dini önder olmakla beraber, sadece alt ve orta sınıfı değil, zamanın [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) hükümdarlarını da etkisi altına almış, onlardan da hürmet görmüştür. Şeyh'in Moğol Hükümdar'larının elinden birçok insanı kurtardığı anlatılagelir. Safiyüddin Safi, 13. yüzyılın önde gelen sufilerinden olan [Şeyh Zahid Gilani](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Zahid-i_Geylan%C3%AE)'nin (1216 – 1301) en parlak öğrencisidir. Hocası, Şeyh Zahid Gilani kızı [Bibi Fatıma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bibi_Fat%C4%B1ma)'yı, Safiyüddin İshak'a vermiştir. Safiyüddin İshak da, Şeyh'in ikinci büyük oğluna bir önceki evliliğinden olan kızlarından birini nikahlayarak akrabalık bağını sağlamlaştırmıştır. Süregiden bu tarz evlilikler, soyları neredeyse bir haline getirdi. Şeyh Safiyüddin Safi döneminde, [Safeviye Tarikatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AElik) saygınlığını ve popülerliği oldukça artmış, Azerbaycan, Şirvan, Anadolu, Diyarbakır, Irak yöresinden birçok insan, Safiyüddin Safi'ye bağlanmak için [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil)'e gelmişlerdir. Bir tarihi kayda göre, Erdebil'e gelen yollardan sadece birinden 3 ayda 13 bin kişinin tekkeye gelmiştir. Şeyh Safiyüddin'in [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) eserleri olmasına rağmen [Kürtçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%A7e)yle benzelikler gösteren bir şiir dili kullandığı[^20] bir eseri mevcuttur. Şeyh Safiyüddin'in şiirlerinin ancak çok azı günümüze ulaşmıştır. Eserleri eski [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) ve [Tatça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tat%C3%A7a) yazılmış, günümüzde dilbilimi olarak öneme sahiptir, örneğin Safiyüddin İshak'ın en önemli dini eserlerinden biri olan; *Dobayti* (*Çift Beyitler*) eski [Tat dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tat%C3%A7a) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) dilbilgisi açısından bilgiler veren önemli bir eser konumu taşımaktadır.[^21] ## Kara Mecmua Ğaribi Menteşa oğlu tarafından Safevi Şahı Tahmasp\`a sunulan **Tezkire-i Mecâlis-i Şu'arâ-yı Rûm**[^22] adlı kitapta Şeyh Safiye [Kara Mecmue](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Mecmue) adlı kitap nisbet verilmiştir.[^23] 1983 yılında İranda Ğaribi Divanı ve Tezkire-i Mecâlis-i Şu'arâ-yı Rûm kitaplarını yayınlayan [Hüseyin Düzgün](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_D%C3%BCzg%C3%BCn) (Hossein Mohammadzadeh Sedigh) Letif-ül Hayal, Danişmendan-i Azerbaycan kitaplarında da Azeri Türkçesi ile yazılan Kara Mecmua\`dan Ad gittigine değinir. Minoreski ve Şarden ise şu kitabın Savevi şahları için önemli olmasını zikr ederler.[^24] ## Ölümü ve halefi Hac görevini yerine getirdikten sonra 12 Eylül 1334'te Erdebil'de ölmüştür. Yerine, şeyhliği 57 yıl sürecek olan ikinci oğlu [Şeyh Sadreddin Musa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadreddin_Musa) (1305-1391) geçmiştir. [^1]: SAFİYYÜDDÎN-i ERDEBÎLÎ. [^2]: Their origins are obscure: probably Kurdish or Iranian extractions, Richard Tapper, Frontier nomads of Iran: a political and social history of the Shahsevan, Cambridge University Press, 1997, ISBN 9780521583367, p. 39. [^3]: Minorsky Vladimir, The Turks, Iran and the Caucasus in the Middle Ages. Preface by J.A. Boyle. Variorum Reprints, London 1978; page 517-518 [^4]: EBN BAZZAZ Encyclopedia Iranica. [^5]: Muḥammad Kamāl, Mulla Sadra's Transcendent Philosophy, Ashgate Publishing Inc, 2006, ISBN 0754652718, p. 24. [^6]: Tufan Gündüz. Son Kızılbaş: Şah İsmail. [^7]: Sigfried J. de Laet. History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century. Unesco. [^8]: Minorsky Vladimir, The Turks, Iran and the Caucasus in the Middle Ages. Preface by J.A. Boyle. Variorum Reprints, London 1978; page 517-518 [^9]: Özdemir, Ali Rıza. Şeyh Safiyyüddin-İ Erdebilî’nin Etnik Kökeni ve İnancı Hakkında Bazı Değerlendirmeler. 13 Aralık 2021, s. 235-252. [^10]: Gündüz, Tufan. Son kızılbaş Şah İsmail. Yeditepe Yayınevi, 2010. [^11]: Sohrweide, Hanna, “Der Sieg der Safaviden in Persien und scine Rückwirkungen auf die Schiiten Anatoliens im 16. Jahrhundert”, Der Islam, 41 (1965), 95-221. [^12]: Culturology issues of comparative description of the ethnolinguistic identity of historical heritage of Azerbaijan (based on period of Safavid Empire). [^13]: Rıza Yıldırım. Turkomans Between Two Empires: The Origins Of The Qizilbash Identity In Anatolia (1447-1514) Ph.D. dissertation, Bilkent Üniversitesi, 2008 [^14]: Zeki V. Togan, “Sur L’origine des Safavides”, Mélanges Massignon, III, 1957, s. 356 [^15]: Son Kızılbaş Şah İsmail. Yeditepe, s. 19. [^16]: Âlem-i Ârâ-yi Safevî, s. 11. [^17]: Heyyət, C. “Azərbaycanın Türkləşməsi və Azəri Türkçəsinin Təşəkkülü”, Varlıq, Tehran 1992, s. 9-12. [^18]: Michel M. Mazzaoui, The Origins of the Safawids: Shi’ism, Sufism, and the Ghulat, Wiesbaden: Franz Steiner Verlag, 1972, pp. 46-52., Z. V. Togan, Zeki V. Togan, “Sur L’origine des Safavides”, Mélanges Massignon, III, 1957, p. 356, p. 356 [^19]: FamilyTreeDNA - Genetic Testing for Ancestry, Family History & Genealogy. [^20]: Barry D. Wood, The Tarikh-i Jahanara in the Chester Beatty Library: an illustrated manuscript of the "Anonymous Histories of Shah Isma'il", Islamic Gallery Project, Asian Department Victoria & Albert Museum London, Routledge, Volume 37, Number 1 / March 2004, Pp: 89 - 107. [^21]: Payvand News. [^22]: Bilgi Dergisi. [^23]: İsrafil BABACAN, Bilig, kış 2007, Sayı 40, S. 1-16. [^24]: Kara Mecmua, İran ulusal kütüphanesi.