# Sadık Abdal

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Sad%C4%B1k_Abdal
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Sadık Abdal, https://tr.wikipedia.org/wiki/Sad%C4%B1k_Abdal (CC-BY-SA-4.0)

**Sadık Abdal** (d.??? - ö.???) 15. yüzyılda yaşamış bir [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) ozan ve yazardır.[^1] Kendisi o dönem [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ya, bugün [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'a dahil olan Ruşenler köyünde bulunan [Kızıl Deli Seyyid Ali Sultan Dergahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Ali_Sultan_Tekkesi)'nda Alevi-Bektaşi yoluna girmiştir.[^2]

## Doğum ve ölüm yılı

Ne zaman doğduğu belli değildir, ama yazdıklarına bakarak ne zaman yaşadığını anlayabiliriz. Örneğin divanından anladığımız gibi ona yolu öğreten [Kızıl Deli Ali Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Ali_Sultan)'dır ve [Ali Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Ali_Sultan) 1412 yılında kara toprağa kavuşmuştur. Yine divanında [Otman Baba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otman_Baba), [Kaygusuz Abdal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaygusuz_Abdal) ve [Abdal Musa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdal_Musa) gibi [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) babalarından sözetmektedir.[^3] Divanında adı geçmeyenler örneğin 1457 yılında [Kızıl Deli Ali Sultan dergahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Ali_Sultan_Tekkesi)nın ve 1501 yılında Bektaşi dergâhının başına geçen [Balım Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1m_Sultan)'dır.[^4] Bundan dolayı 1457 yılından önce öldüğü ileri sürülmektedir.[^5] Bundan başka [Yemini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yemini), Akyazılı Sultan, Demir Baba, [Hatayi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail) ve [Pir Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/P%C3%AEr_Sultan_Abdal) gibi önemli Alevi-Bektaşi önderlerinden de sözedilmemektedir.[^6]

## Sadık Abdal ve Bektaşilik

Bazı çağdaş yazar ve araştırmacılar [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) tarikatının [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yönetimi tarafından desteklenen [Balım Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1m_Sultan) tarafından tarikat haline getirildiğini öne sürse de Sadık Abdal divanı bu görüşe uymamaktadır.[^7] Şiirlerinde Bektaşiliğin çoktan örgütlü bir [tarikat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat_%28%C4%B0slam%29) halini aldığını ve açık açık tarikat olarak adlandırıldığı görülür.[^8] Dursun Gümüşoğlu'nun ifadesiyle Sadık Abdal Divanı, [Haci Bektaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli)'a ait Makalat eserinin ve Haci Bektaş Veli ve Seyyid Ali Sultan velayetnamelerinin şiirsel anlatımlarını içermektedir.[^9] Bunda başka divanında [Dede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dede_%28Alevilik%29), Halifebaba, [cemevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemevi), [Dedebaba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dedebabal%C4%B1k) ifadeleri geçmez.[^10] [Şeyh](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh), pir, efendi, [mürşid](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCr%C5%9Fit), mürid, talib, [dergah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekke), tekke, asitane gibi ifadeler kullanılır. Ramazan orucu, Muharrem orucu, [hac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac), [semah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semah), müsahiplik gibi dini törenlerden sözedilmez. Divanında namaz dua ve niyaz ile bir tutulur ve kaba sofuluk eleştirilir.[^11]

## Sadık Abdal'ın dini görüşleri

Sadık Abdal divanında [peygambere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed) ve [12 imam](https://turkipedia.org/tr/wiki/On_%C4%B0ki_%C4%B0mam)'a övgüler düzüp, [mehdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehdi) inancını da belli eder. Divanında Muhammed gerçek şefaatçı ve peygamber[^12] ve yol gösterici olarak adlandırılır.[^13] [İmam Hüseyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin) [Kerbela](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerbel%C3%A2_Olay%C4%B1) şehidi olarak adlandırılırken,[^14] [Yezit](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Yez%C3%AEd)'e lanet okumayan kişilerin hayvanlardan da aşağı olduğu belirtilir.[^15]

Sadık Abdal'a göre tanrıyı akıl ile bulmak ve [Kuran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an)'ı [mürşidsiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCr%C5%9Fit) anlamak imkansızdır.[^16][Allah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Allah), insandan ayrı değildir ve kendisini bulan onu da bulur.[^17] Tanrı tektir, eşsizdir, sonsuzdur ve her şey, bütün güç onundur.[^18] İnsan ondan başka birisine eğilmemeli ve ondan başka herkesten kurtulmalıdır.[^19] Kader Allah'tandır, kısmet ondandır bundan dolayı razı olmak gerekir.[^20]

## Sadık Abdal ve Kızıl Deli Seyyid Ali Sultan

Sadık Abdal divanında [Kızıl Deli Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Ali_Sultan)'ı doğru ve gerçek veli olarak yorumlar ve hatta onu [İmam Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali)'ye benzetir.[^21] Dursun Gümüşoğlu'na göre peygamberden İmam Ali'ye verilen manevi bilgilerin imamlar üzeri Haci Bektaş'a ve Haci Bektaş üzeri Kızıl Deli'ye ulaşmıştır ve Sadık Abdal bundan dolayı onu İmam Ali'ye benzetmektedir.[^22] Şiirin devamında meleklerin bile ona (Kızıl Deli'ye) yardımcı olduğunu yazmıştır[^23] Divanının başka bölümünde Rumeli'yi Kızıl Deli Sultan'ın fethettiğini,[^24] küffarı yenip batılı yok ettiğini[^25] onun Haci Bektaş ile soydaş olduğunu ve bundan dolayı İmam Ali soyundan olduğunu[^26] ve buyruğu üzeri kuru ağaçların yeşerip meyve verdiklerini öne sürmüştür.[^27] Başka bir şiirinde Kızıl Deli'nin nefsi kale burçları yıktığını, meleklerin tekkesini koruduğunu ileri sürür.[^28]

## Seyyid Ali ve Haci Bektaş

Sadık Abdal divanında [Haci Bektaş Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli)'yi alemlerin kutbu[^29] ve büyük ozan olarak adlandırır.[^30] Onun yolunda can verenlerin Hakk'ı bulduklarını, ahiretin onların olacağını yazar.[^31] Haci Bektaş'ın [Allah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Allah) tarafından gönderildiğini,[^32] onun açıklamaları dışında söz söyleyenlerin yalancı olduğunu[^33] ve Bektaşi tarikatının Nuh gemisine benzeyip, içinde olanların kurtulacağını iddia etmiştir.[^34] Ayrıca Haci Bektaş'ın Makalat adlı eserinden söz edip, kitabı Haci Bektaş'ın kutsal sözleri olarak adlandırır[^35] ve bu eserin onlara yettiğini, eseri okuyanın evreni perdesiz gördüğünü söyler.[^36] Kendisine göre Haci Bektaş Rumeli'yi fethetmek için erenler göndermiştir ve bu erenlerden biri [Kızıl Deli Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Ali_Sultan)'dır.[^37] Divanının başka bölümünde Haci Bektaş'ın ona pir ve efendi olduğunu yazar.[^38]

## Sadık Abdal ve diğer Alevi-Bektaşi önderleri

Sadık Abdal bize [Kaygusuz Abdal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaygusuz_Abdal)'ın Dilgüşa adlı eserinden bilgi verip, bir insanın mürşidsiz ne Allah'ı ne de Kuran'ı anlayabileceğini, Kaygusuz Abdal'ın Dilgüşa adlı eseri ile insanın tanrının sırlarına erebileceğini yazar.[^39] Başka bir şiirinde Kaygusuz Abdal'ın eserini nuh gemisine benzetir[^40] ve Kaygusuz Abdal'ın topal ve kör olan [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_Devleti) sultanını iyileştirdiğini iddia eder.[^41] Sadık Abdal'a mürşid olan başka bir Alevi önderi de [Abdal Musa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdal_Musa)'dır. Abdal Musa, Sadık Abdal'ın divanında dünya ve ahiretin şahı olarak adlandırılır ve Sadık Abdal onun lütfunu ona karşı esirgemediğini yazar.[^42] Sadık Abdal'ın sözettiği başka bir [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) şeyhi de [Otman Baba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otman_Baba) ya da nam-ı diğer Hüsam Şah'tır. Divanında Otman Baba'dan en büyük kutup olarak sözedilir[^43] ve sayesinde binlerce insanın olgunluğa kavuştuğunu ona talib olanın gerçeğe ereceğini yazar.[^44]

## Eserleri

•Divan-ı Sadık

[^1]: Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul 1990, s.39
[^2]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.17
[^3]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.17
[^4]: Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul 1990, s.39
[^5]: Turgut Koca, Bektaşi Alevi Şairleri ve Nefesleri, İstanbul 1990, s.39
[^6]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.17
[^7]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30
[^8]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30
[^9]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30
[^10]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30
[^11]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.30
[^12]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.20
[^13]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.116
[^14]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.206
[^15]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.84
[^16]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66
[^17]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66
[^18]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66
[^19]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.72
[^20]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.180
[^21]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.68
[^22]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.68
[^23]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019,s.70
[^24]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.100
[^25]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.130
[^26]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.102
[^27]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.100
[^28]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.146
[^29]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.58
[^30]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.58
[^31]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.58
[^32]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.142
[^33]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.60
[^34]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.144
[^35]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.60
[^36]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.64
[^37]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.130
[^38]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.138
[^39]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.66
[^40]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.154
[^41]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.154
[^42]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.64
[^43]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.72
[^44]: H. Dursun Gümüşoğlu, Sadık Abdal Divanı, Dört Kapı Yayınevi, 1. Baskı, İstanbul 2019, s.74