# Sümer edebiyatı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_edebiyat%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Sümer edebiyatı, https://tr.wikipedia.org/wiki/S%C3%BCmer_edebiyat%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![Taş bir levha üzerinde Sümer yazıtı.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/91/Sumerian_26th_c_Adab.jpg) *Taş bir levha üzerinde Sümer yazıtı. (public-domain)* **Sümer edebiyatı**, Sümer uygarlığı tarafından sürdürülen ve daha sonraki Akad ve Babil imparatorlukları tarafından büyük ölçüde korunan dini yazılar ve diğer geleneksel hikâyeler de dahil olmak üzere, bilinen en eski kayıtlı edebiyat külliyatını oluşturur. Bu kayıtlar [Orta Tunç Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Tun%C3%A7_%C3%87a%C4%9F%C4%B1) sırasında MÖ 18. ve 17. yüzyıllarda [Sümer dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmerce) ile yazılmıştır. Sümerler, MÖ 30. yüzyılda daha önceki [proto-yazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Proto-yaz%C4%B1) sistemlerinden [Sümer çivi yazısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_%C3%A7ivi_yaz%C4%B1s%C4%B1) yazısını geliştirerek ilk [yazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1_tarihi) sistemlerinden birini icat etmişlerdir. [Sümer dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmerce), [Akkad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akad_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Babil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babil) imparatorluklarında, konuşma dili halktan kaybolduktan sonra bile resmi ve edebi kullanımda kaldı; okuryazarlık yaygındı ve öğrencilerin kopyaladığı Sümerce metinler daha sonraki [Babil edebiyatını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babil_edebiyat%C4%B1n%C4%B1) büyük ölçüde etkiledi. ## Şiir Sümer edebiyatının çoğu sola yaslı satırlarla yazılmıştır, ve [beyit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyit) ya da [kıta](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1ta) gibi satır tabanlı organizasyonlar içerebilir,[^1] ancak [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir)'in Sümerce tanımı bilinmemektedir. Kafiyeli değildir, ancak "bazen benzer etkilerden yararlanılmıştır." Hece vezni kullanmamıştır,[^2] ve yazı sistemi ritim, [metre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Metre_%28%C5%9Fiir%29), kafiye veya [aliterasyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aliterasyon) tespitini engeller. Diğer olası şiirsel özelliklerin niceliksel analizi eksik görünüyor ya da yazıyı kaydeden kâtipler tarafından kasıtlı olarak gizlenmiş. ## Edebi türler ve konular Edebiyat türleri açıkça tanımlanmamıştı ve tüm Sümer edebiyatı şiirsel yönler içeriyordu. Sümer şiirleri, [satır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1sra_%28%C5%9Fiir%29), [imge](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mgelem) ve [metafor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mecaz) dahil olmak üzere şiirin temel unsurlarını gösterir. İnsanlar, tanrılar, konuşan hayvanlar ve cansız nesnelerin hepsi karakter olarak dahil edilmiştir. Gerilim ve mizah Sümer hikâyelerine dahil edilmiştir. Bu hikâyeler öncelikle sözlü olarak paylaşılırdı, ancak [kâtipler](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2tipler) tarafından da kaydedilirdi. Bazı eserler belirli [müzik aletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCzik_aletleri) veya bağlamlarla ilişkilendirilmiş ve belirli ortamlarda icra edilmiş olabilir. Sümer edebiyatı [başlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fl%C4%B1k_%28yay%C4%B1nc%C4%B1l%C4%B1k%29) kullanmaz, bunun yerine eserin ilk satırıyla anılırdı.[^3] Modern asurologlar, [Miguel Civi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miguel_Civil)l'in sınıflandırma çalışmasına dayanarak, Sümer edebiyatının mevcut külliyatını "Edebi Kataloglar", "Anlatılar ve Mitolojik Kompozisyonlar", "Tarihi Kompozisyonlar ve Övgü Şiirleri", "Mektuplar, Mektup Duaları ve Kanunlar", "İlahiler ve Şarkılar", "Heterojen Kompozisyonlar" (Bilgelik edebiyatı dahil) ve "Atasözleri" gibi geniş kategorilere ayırmışlardır.[^4] ### Edebiyat katalogları - Sümer kâtiplik eğitimi [Decad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Decad_%28S%C3%BCmer_metinleri%29) adı verilen bir müfredata odaklanmıştır. Bu on metnin el yazmaları Sümer edebiyatının en iyi korunmuş olanlarından bazılarıdır. ### Anlatı ve mitolojik kompozisyonlar - Kahramanların yer aldığı anlatılar şunları içerir: - * Gılgamış ve *[*Huwawa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Humbaba), *Gılgamış ve *[*Cennetin Boğası*](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6k_Bo%C4%9Fas%C4%B1), [*Gılgamış ve Aga*](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C4%B1lgam%C4%B1%C5%9F_ve_Aga), *Gılgamış, *[*Enkidu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enkidu)* ve Cehennem* ve [*Gılgamış*](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C4%B1lgam%C4%B1%C5%9F)*'ın Ölümü* gibi [Gılgamış Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C4%B1lgam%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1)'ndan öyküler. - [Enmerkar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enmerkar) ve [Lugalbanda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lugalbanda): [*Enmerkar ve Aratta'nın Efendisi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enmerkar_ve_Aratta%27n%C4%B1n_Efendisi) ve [*Enmerkar ve En-suhgir-ana*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enmerkar_ve_En-suhgir-ana) ile Enmerkar'ın [Aratta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aratta)'ya karşı seferi sırasında [Lugalbanda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lugalbanda)'nın iki hikâyesi: [*Lugalbanda Dağ Mağarasında*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lugalbanda_Da%C4%9F_Ma%C4%9Faras%C4%B1nda) ve [*Lugalbanda ve Anzud Kuşu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lugalbanda_ve_Anzud_Ku%C5%9Fu) - [İnanna'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nanna) Yeraltı Dünyasına İniş, - *Adapa Efsanesi* - [Enki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enki), [Enlil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enlil) ([Enlil ve Ninlil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enlil_ile_Ninlil) dahil), [İnanna](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nanna), [İnanna](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nanna) ve [Dumuzid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tammuz) ve [Ninurta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ninurta) ([Lugal-e](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lugal-e) ve [Angim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%27%22Ninurta%27n%C4%B1n_Nippur%27a_D%C3%B6n%C3%BC%C5%9F%C3%BC%22%27%27) dahil) gibi tanrıları içeren anlatılar - [Sümer yaratılış efsanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_efsanesi) gibi diğer efsaneler ### Tarihsel kompozisyonlar - Krallar için Övgü Şiirleri - [Üçüncü Ur Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_Ur_Hanedan%C4%B1) - [Ur-Nammu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ur-Nammu), [Şulgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eulgi) ([Şulgi'nin Kendine Övgüsü (Şulgi D)](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eulgi%27nin_Kendine_%C3%96vg%C3%BCs%C3%BC_%28%C5%9Eulgi_D%29), [Amar-Sin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amar-Sin), [Şu-Sin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eu-Sin), [İbbi-Sin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bbi-Sin) - [Işın hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I%C5%9F%C4%B1n_hanedan%C4%B1) - [Ishbi-Erra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ishbi-Erra), [Shu-Ilishu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Shu-Ilishu), [Iddin-Dagan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Iddin-Dagan), [Ishme-Dagan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ishme-Dagan), [Lipit-Ishtar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lipit-Ishtar), [Ur-Ninurta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ur-Ninurta), [Bur-Suen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bur-Suen), [Enlil-bani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enlil-bani) - [Larsa hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Larsa) - [Gungunum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gungunum), [Sin-Iddinam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sin-Iddinam), [Sin-Iqisham](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sin-Iqisham), [Warad-Sin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Warad-Sin), [Rim-Sin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rim-Sin) - [Birinci Babil İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Babil_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) - [Hammurabi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hammurabi), [Samsu-iluna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsu-iluna), [Abi-Esuh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abi-Esuh) - [Ur için Ağıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ur_i%C3%A7in_A%C4%9F%C4%B1t) ve [Sümer ve Ur için Ağıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_ve_Ur_i%C3%A7in_A%C4%9F%C4%B1t) gibi [Şehir Ağıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehir_A%C4%9F%C4%B1tlar%C4%B1) - [Kral listeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_Kral_Listesi) ve [''Ningirsu tapınağının inşası''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gudea_silindirleri) gibi diğer tarihi kompozisyonlar ### Mektuplar ve yasalar - Mektuplar [*Ur Krallarının Yazışmaları*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ur_Krallar%C4%B1n%C4%B1n_Yaz%C4%B1%C5%9Fmalar%C4%B1)nın yanı sıra [İsin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sin), [Larsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Larsa) ve diğer hanedanları da içerir. - [Ur-Nammu Kanunları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ur-Nammu_Kanunlar%C4%B1), [Üçüncü Ur Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_Ur_Hanedan%C4%B1)'nın kurucusu [Ur-Nammu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ur-Nammu)'ya atfedilir. - [Lipit-Ishtar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lipit-Ishtar) kodu - [Hammurabi Kanunları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hammurabi_Kanunlar%C4%B1) ### İlahiler - [Enlil İlahisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enlil_%C4%B0lahisi) gibi [Sümer panteonundaki](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_panteonundaki) tanrılara adanmış ilahilerin yanı sıra *Sümer Tapınak İlahileri koleksiyonu* ve [*Keş Tapınağı İlahisi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C5%9F_Tap%C4%B1na%C4%9F%C4%B1_%C4%B0lahisi) de dahil olmak üzere belirli tapınaklara adanmış ilahiler ### Heterojen bileşimler - [Sümer tartışmaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_tart%C4%B1%C5%9Fmalar%C4%B1) - [*Çapanın Şarkısı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87apan%C4%B1n_%C5%9Eark%C4%B1s%C4%B1), [*Kuş ve Balık Arasındaki Tartışma*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C5%9F_ve_Bal%C4%B1k_Aras%C4%B1ndaki_Tart%C4%B1%C5%9Fma), [*Koyun ve Tahıl Arasındaki Tartışma*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koyun_ve_Tah%C4%B1l_Aras%C4%B1ndaki_Tart%C4%B1%C5%9Fma), [*Kış ve Yaz Arasındaki Tartışma*](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1%C5%9F_ve_Yaz_Aras%C4%B1ndaki_Tart%C4%B1%C5%9Fma) - [*Shuruppak'ın Talimatları*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Shuruppak%27%C4%B1n_Talimatlar%C4%B1) gibi talimat literatürü - [Bir İnsan ve Tanrısı Arasındaki Diyalog](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bir_%C4%B0nsan_ve_Tanr%C4%B1s%C4%B1_Aras%C4%B1ndaki_Diyalog) ### Atasözleri - [Nippur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nippur), [Susa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Susa_%28antik_kent%29), [Urim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urim) ve [Uruk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uruk)'tan [atasözleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atas%C3%B6z%C3%BC) antolojileri ## Ayrıca bakınız - [Akad edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akad_edebiyat%C4%B1) - [Eski Mısır edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_M%C4%B1s%C4%B1r_edebiyat%C4%B1) - [Sümer Yaratılış Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmer_Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1) - [Gılgamış Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C4%B1lgam%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1) ## Dış bağlantılar - [The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature](http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/#) [^1]: Michalowski s. 144 [^2]: Michalowski s. 146 [^3]: Black, Jeremy. The Literature of Ancient Sumer. OUP Oxford, 25 Kasım 2004. [^4]: Cunningham, Graham. ETCSLcatalogue. Electronic Text Corpus of Sumerian Literature.