Süleyman Sudi Kartal

Süleyman Sudi Kartal, Süleyman Sudi Bey, Süleyman Sudi Sofuoğlu, Sufizade veya Sofuzade Sudi Bey (1 Haziran 1887, Rize - 29 Kasım 1956, İstanbul), İttihat ve Terakki partisinden Lazistan Sancağı mebusu olarak görev yapmış siyasetçi.^{[1]Hamdi, Hürmen. Bir devlet adamının Mehmet Tevfik Bey'in (Biren) II. Abdülhamid, Meşrutiyet ve Mütareke devri hatıraları. Arma Yayınları, 1993, s. 154.}

Hayatı

Süleyman Sudi Bey, Sofuoğullarından Ahmet Bey ve Hafize Hanım'ın 5 çocuğundan biri olarak 1887'de Rize'de doğdu.^{[2]Süleyman Sudi Kartal. geni.com.} Almanya'da hukuk üzerine eğitim aldı. 1908 yılında grev yapanlara arabuluculuk yapması için Balkanlardan Ege'ye gönderildi. Dönüş yolunda Yunan bayraklı bir gemiye binen Süleyman Sudi, Mehmet Ali Ayni'nin ifadesine göre Rumları kastederek gemi kaptanına "yakında hepsi Türkçe konuşacak" dedi.^{[3]Emiroğlu, Kudret. Anadolu'da devrim günleri İkinci Meşrutiyet'in ilanı, Temmuz-Ağustos 1908. İmge Kitabevi, 1999, s. 88.} 1913 yılında geçici olarak Hüseyin Azmi Bey'in (d. 1876) yardımcısı olarak İstanbul Emniyet Müdürü yardımcılığına getirildi.^{[4]Bir ihtilâl daha var--. Milliyet Yayınları, 1986, s. 34.} Aynı yıl "Reis" statüsüyle Anadoluhisarı İdman Yurdu'nun kurucu üyeleri arasında yer aldı.^{[5]Göncüoğlu, Süleyman Faruk. Osmanlı İstanbul'unun ilk yapıları hisarlar ve mahalleleri. TURING, 2016, s. 75.} Teşkîlât-ı Mahsûsa gönüllüsü olan Sudi Bey, Aralık 1914'te Yakub Cemil'in 450 kişilik müfrezesinin parçası olarak Kafkasya Cephesi'nde savaşmak için Artvin/Borçka'ya gitti.^{[6]Bilgin, Mehmet. Teşkilat-ı Mahsusa'nın Kafkasya Misyonu ve Operasyonları. Ötüken Neşriyat A.Ş., 2017.} 1914 ve 1918 yılları arasında Meclis-i Mebûsan 5. dönem mebusu olarak Tokat ve Lazistan Sancağı milletvekilliği yaptı.^{[7]Aksoy, A. Şerif. İttihat ve Terakki Cemiyeti tarih. Nokta Kitap, 2008, s. 122.} 28 Mayıs 1919 tarihinde Malta sürgünleri sırasında İngiliz polisleri tarafından zorla Malta'ya götürülürken "elbet bizlere de sizleri tevkif etme zamanı gelecek" diyerek karşı koymaya çalıştı.^{[3]Emiroğlu, Kudret. Anadolu'da devrim günleri İkinci Meşrutiyet'in ilanı, Temmuz-Ağustos 1908. İmge Kitabevi, 1999, s. 88.} 1923 yılında günümüzde Türk Armatörler Birliği olarak da bilinen Türk Vapurcular Birliği'ni kurdu.^{[8]Osman Öndeş. 100. Yılında Türk Armatörler Birliği. nek.istanbul.edu.tr, 2023.} İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası üyesi olarak kabotaj üzerinde çalışmalarda bulundu. Sahibi olduğu Rize adlı tuz yüklü vapur, Akdeniz dönüşü Çanakkale'nin güneyinde yakalandığı fırtınadan korunmak için sığından Bozcaada açıklarında karaya oturdu.^{[9]Fatih Sultan Kar. Türk Armatörler Tarihi ve Rizeli Armatörler. tekbayrak.com.tr, 23 Mart 2022.}

Son yıllarında Cihangir'deki evinde yaşayan Sudi Bey, Sufizade İmalathanesi'ni kurdu ve ticaret ile geçimini sağladı.^{[10]Tarih ve toplum yeni yaklaşımlar · 4. sayı. İletişim Yayınları, 2006, s. 212.} 29 Kasım 1956 tarihinde cuma günü ölen Süleyman Sudi Bey'in cenazesi, Şişli Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki aile mezarlığına defnedildi.^{[11]Osman Öndeş. Türk Vapurcular Birliği’nden Türk Armatörleri Birliği'ne. virahaber.com, 19 Haziran 2023.}

Kişisel hayatı

Züleyha Hanım'la evli olan Süleyman Sudi Bey'in 1 oğlu ve 1 kızı vardı.