# Sâdullah Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2dullah_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Sâdullah Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2dullah_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Sadullah_Pasha.jpg)
* (Mehmed Galip, public-domain)*

- **Doğum tarihi:** 1838
- **Doğum yeri:** Erzurum, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm tarihi:** 1891 (53 yaşında)
- **Ölüm yeri:** Viyana, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
- **Meslek:** Diplomat, siyasetçi

**Sâdullah Paşa** (*سعد الله پاشا*; d. 1838, [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) – ö. 1891, [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)), Ticâret ve Ziraat Nâzırlığı görevinde bulunmuş, [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) Döneminin önde gelen Osmanlı devlet adamı, [siyasetçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyaset%C3%A7i) ve [diplomat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diplomat).

## Hayatı

Sâdullah Paşa 1838 yılında [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'da doğdu. Babası Esad Muhlis Paşa'dır. İlk öğretimini bitirdikten sonra özel olarak [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) ve [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) dillerini öğrendi. Fransız ve Doğu edebiyatları üzerine de özel dersler aldı.

1853 yılında devlet hizmetine girdi. Önce "Maliye Varidat Kalemi"nde çalıştı. 1856 yılında Babıali [Tercüme Odası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terc%C3%BCme_Odas%C4%B1)'nda görev aldı. 1866'da "Mezahib Kalemi"ne tayin edildi. 1868'de "Şuray-ı Devlet Maarif Dairesi Başmuavini" yapıldı. 1869'da ise "Şûrâ-yı Devlet" üyeliğine geçirildi. 1870'te ise "Şûrâ-yı Devlet Başkâtibi" yapıldı. 1871'de "Matbuat Müdürlüğü" üzerinde olarak "[Dîvân-ı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun) Tercümanlığı"'na geçirildi.[^1] 1874'te "Defter-i Hâkânî" Nâzırlığı görevi verildi. 4 Nisan 1876 - 30 Mayıs 1876 tarihleri arasında Ticâret ve Ziraat Nâzırı olarak görev yaptı. Daha sonra da [V. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Murad)'ın "[Mâbeyn](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2beyn-i_H%C3%BCm%C3%A2yun) Başkâtibi" oldu. [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in tahta çıkması üzerine [Bulgar İsyânları](https://turkipedia.org/tr/wiki/1876_Bulgar_%C4%B0syan%C4%B1)nı araştırmak üzere [Filibe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filibe)'ye gönderilen komisyona başkanlık yapmakla görevlendirildi.[^2]

Sultan V. Murad'ı tekrar tahta geçirmek isteyenler arasında bulunduğu iddia edilerek 1877'de Berlin Sefirliğine tayin edildi.[^3] Berlin'deyken [Ayastefanos Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayastefanos_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ve [Berlin Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin_Kongresi)'nin müzakerelerine katıldı. 1881'de kendine vezirlik payesi verildi. 1882'de Viyana Sefirliğine tayin edildi ve bu görevde dokuz yıl kaldı. Bu görevine devam ederken 1891 yılında, odasında hava gazını açarak intihara teşebbüs etti. Kurtarılmaya çalışılsa da, dört gün hastanede kaldıktan sonra 18 Aralık 1891'de öldü. Sâdullah Paşa'nın intiharına, ülkesinin içinde bulunduğu durum karşısında duyduğu üzüntü, çocuklarını görmek için bile İstanbul'a dönmesine izin verilmemesi nedeniyle kapıldığı umutsuzluk[^4] ya da Büyükelçilik hizmetindeki kadınlardan biriyle gönül ilişkisinde kadının hamile kalması sonucu ortaya çıkacak rezaletten kurtulmanın yolunu bulamamasının sebebiyet verdiği[^5][^6] söylenmektedir.

![Sâdullah Paşa'nın II. Mahmud Türbesi haziresinde bulunan anıt mezarı, İstanbul](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Grave_of_Sadullah_Pa%C5%9Fa.jpg/1280px-Grave_of_Sadullah_Pa%C5%9Fa.jpg)
*Sâdullah Paşa'nın II. Mahmud Türbesi haziresinde bulunan anıt mezarı, İstanbul (Sureta, CC-BY-SA-4.0)*

Cenâzesi İstanbul'a getirilerek [II. Mahmud Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud_T%C3%BCrbesi) haziresine defnedilmiştir. 14 yıl ayrı kaldığı eşi Necibe Hanım, Sâdullah Paşa'nın öldüğüne inanmadı ve 80 yaşındaki ölümüne kadar, İstanbul'daki yalılarında Sâdullah Paşa'nın geri dönmesini bekledi.[^7]

Sâdullah Paşa'nın oğlu Nusret Ayaşlı'nın eşi [Münevver Ayaşlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnevver_Aya%C5%9Fl%C4%B1), kayınpederinin sürgün gibi görevlerinin [Mehmed Said Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Said_Pa%C5%9Fa)'nın kıskançlığı ve iftirası neticesinde yaşandığını,[^8] zira Sâdullah Paşa gibi sâdık bir devlet adamının Padişah (II. Abdülhamid) ile ters düşmesinin mümkün olamayacağını[^9] belirtmiştir. (Münevver Ayaşlı'nın, eşi Nusret Ayaşlı'nın ölümünün ardından, hiç tanımadığı kayınpederi de dahil olmak üzere dönemin ünlü isimleri hakkında kaleme aldığı eser sıklıkla fikir yürütmelere dayanır; Ayaşlı'nın Sâdullah Paşa'nın intihar sebebi olarak gösterilen evlilik dışı ilişkisinin de gerçek olamayacağında ısrar ettiği bu kitaptaki iddialar, Sâdullah Paşa'nın Gâlib Bey tarafından yazılmış biyografisini yayınlayan Nâzir Akalın tarafından reddedilmiştir.[^10]

İstanbul'da Sâdullah Paşa'nın yaşamış olduğu [Sadullah Paşa Yalısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadullah_Pa%C5%9Fa_Yal%C4%B1s%C4%B1) [Boğaziçi'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazi%C3%A7i)nin en gözde yalılarından biridir.

## Eserleri

Sâdullah Paşa edebiyatla da uğraşmıştır. Şâir olarak [Alphonse de Lamartine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alphonse_de_Lamartine)'in şiirlerini Türkçeye çevirmiş ve bunlardan "Göl" adlı eser edebi çevirilerden en başarılarından olduğu belirtilmiştir. İki şiiri de basılmıştır. Ayrıca bazı nazım eserleri de vardır.[^11]

[^1]: Akyüz, Kenan. Batı Tesirinde Türk Şiiri. İnkılap Kitabevi, 1953, s. 27-75.
[^2]: Akyüz, Kenan. Batı Tesirinde Türk Şiiri. İnkılap Kitabevi, 1953, s. 27-75.
[^3]: Şimşek, Mahmut Sami. İstanbul'un 100 Yalısı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2013, s. 184.
[^4]: Sürgün Sefir Sadullah Paşa. İş Bankası Kültür Yayınları, 2011, s. 144-146.
[^5]: Şimşek, Mahmut Sami. İstanbul'un 100 Yalısı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2013, s. 184.
[^6]: Sürgün Sefir Sadullah Paşa. İş Bankası Kültür Yayınları, 2011, s. 147-149.
[^7]: Şimşek, Mahmut Sami. İstanbul'un 100 Yalısı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2013, s. 184.
[^8]: Şimşek, Mahmut Sami. İstanbul'un 100 Yalısı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2013, s. 184.
[^9]: Ayaşlı, Münevver. İşittiklerim... Gördüklerim... Bildiklerim.... Güryay Matbaacılık, 1973.
[^10]: Sadullah Paşa Yahud Mezardan Nida. Dergah Yayınları, 2003.
[^11]: Akyüz, Kenan. Batı Tesirinde Türk Şiiri. İnkılap Kitabevi, 1953, s. 27-75.