Rutullar

Rutullar, Rusya'ya bağlı Dağıstan'da ve Azerbaycan'ın kuzeyinde yaşayan bir Kuzey Kafkasya halkıdır.

Dilleri

Rutulca, Kuzeydoğu Kafkas dillerinin Dağıstan öbeğinde yer alır ve bugün Dağıstan Anayasası tarafından tanınmış 14 dilden biridir.

Aynı zamanda Rutullar yaşadıkları ülkelerin dillerini de konuşmaktadırlar (Rusça ve Azerice).

Nüfus

Rusya'daki Rutul sayısı 2010'da 35.240 olarak tespit edilmiştir.^{[1]Rus nüfus sayımının resmi web sitesi 2010.[2]Rutullar. rutulia.com.}

Tarih

Rutulların erken tarihi, MÖ 4. yüzyılın sonları ila 1. yüzyılın ortalarında kurulan Albanya devletiyle bağlantılıdır.

Orta Çağ

13. yüzyılda Moğol istilası sırasında Rutullar, Altın Orda'ya bağımlılıktan kurtulmayı ve iki büyük toplumsal birlik kurmayı başardılar.^{[3]История Дона и С.Кавказа с древнейших времён до 1917 года — Этносы дагестанской группы.[4]Этногенез народов Дагестана.}

Rusya'ya katılmadan önce, Rutulların ikamet ettiği bölge “Özgür Rutul Toplumu” idi.^{[5]Рутулы. "Дагестанская правда", 2008.[6]Агабек Рутульский: забытый наиб Шамиля.[7]Под ред. Е. М. Жукова. Советская историческая энциклопедия. — Советская энциклопедия. 1973-1982.[8]Под общ. ред. С. П. Толстова. Народы Мира. Этнографические очерки. Народы Кавказа. Издательство Академии Наук СССР, 1960.}

Çarlık dönemi

18. yüzyılda Dağıstan'ın diğer halklarının yanı sıra Rutul köyleri sakinleri, bölgeyi işgal eden Nadir Şah'ın Pers birliklerine direndiler. Efsaneler, Nadir Şah'ın Rutul'u kuşattığını ancak alamadığını söylüyor. Belgelere göre, Pers Hanı komutasındaki bir müfreze 1741'de Rutul'u kuşattı, ancak ele geçiremedi.

Sovyet dönemi

1917'de Dağ Cumhuriyeti kuruldu, Arapça devlet dili olarak yaygınlaştı ve okullarda öğretildi. 1921 Ekim Devrimi'nden sonra Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Rutulular Sovyet iktidarını tanımadılar ve ona karşı silahlı direnişe öncülük ettiler.[80] Böylece, Mayıs 1930'da Khnov'da Sovyet karşıtı bir ayaklanma patlak verdi. İsyancılar Borch'un başka bir Rutul köyünü ele geçirdi ve Rutul'a doğru hareket ederek yol boyunca Akhtynsky bölgesindeki Gdym ve Fiy Lezgin köylerini ele geçirdi. OGPU'nun Kuzey Kafkasya Bölümü'nün 5. alayının birimleri ve Kızıl partizanların müfrezeleri ayaklanmayı acımasızca bastırarak onlara karşı atıldı.^{[9]Темеев М-С. М.. Принудительные хлебозаготовки и антиколхозные выступления крестьян в Дагестане (1929–1930 гг.).}

Yetkililer 1925'ten bu yana okulları kapatmak, Arapça dilini ortadan kaldırmak ve yerel imamları ortadan kaldırmaktan oluşan İslam karşıtı bir kampanya başlattı. 1920'li yılların sonunda Sovyet hükûmeti Rutulları ve Tsakhurları Azerbaycanlılarla asimile etmeye ve Agülleri Lezgiler olarak sınıflandırmaya karar verdi. James Olson'a göre, o zamanki hükûmetin kültürel manipülasyon politikası, Rutul nüfusu arasında kızgınlığın artmasına, Rus kültürünün reddedilmesine yol açtı ve birçok Rutul sakini, Azerbaycanlılarla birleşme sürecine karşı çıktı. Bu yıllarda yetkililerin yoğunlaştırılmış asimilasyon politikası, Rutulların resmi sayısının 1929'da 10.500 kişiden 1955'te 6.700 kişiye düşmesine yol açtı ve ardından doğal nüfus artışı nedeniyle Rutul nüfusunun sayısı artmaya başladı.^{[10]Coene, Frederik. The Caucasus. Routledge (Taylor & Francis Group), 2010, s. 63.[11]Olson, James. An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires. Greenwood Publishing Group, 1994, s. 576.}

1929'da Lucheksky bölgesinden Rutulsky bölgesi kuruldu.

II. Dünya Savaşı

Diğer halkların yanı sıra Rutullar da Alman birlikleriyle savaştı. Savaş yıllarında yaklaşık 3.000 kişi (eksik verilere göre) Rutul bölgesini hem gönüllü olarak hem de seferberlik yoluyla orduya katılmak üzere terk etti.^{[12]Значимые события в истории Рутульского района.}

Dış bağlantılar

• '''Rutulia.com''' — Rutul bilgi-analitik portali.