# Rum Kırımı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Rum Kırımı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Rum_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![Rumlar ölen yakınlarının yasını tutuyor, 1922 İzmir Yangını](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Smyrna-vict-families-1922.jpg) *Rumlar ölen yakınlarının yasını tutuyor, 1922 İzmir Yangını (public-domain)* - **Bölge:** Osmanlı İmparatorluğu - **Tarih:** 1913-1922 - **Hedef:** Özellikle Pontus, Kapadokya, İyonya ve Doğu Trakyalı Yunan nüfusu - **Tür:** Tehcir, katliam, ölüm yürüyüşü, diğerleri - **Ölü:** 300,000–900,000 - **İşleyenler:** Osmanlı İmparatorluğu, Anadolu Hareketi ![Pontus](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Pontosmap_en.svg/1280px-Pontosmap_en.svg.png) *Pontus (Dipa1965 (derivative work=text conversion to svg + a few additions, original bitmap by Trbz1461), CC-BY-SA-3.0)* **Rum Kırımı**, **Rum Soykırımı** (Γενοκτονία των Ελλήνων *Genoktonía ton Ellínon*) veya **Pontus Soykırımı**, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) esnası ve sonrasında [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) topraklarında yaşanan, hükûmetin ülkedeki [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum) nüfusa karşı uyguladığı politikayla başlayan[^1] [etnik temizlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnik_temizlik)tir.[^2][^3][^4] Bu politika çerçevesinde çeşitli [katliam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katliam)lar, sürgünler ve hak ihlalleri gerçekleştirildi.[^5] [Pontus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus) olarak bilinen Karadeniz bölgesindeki Rumların bir kısmı kırım sonucunda [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya kaçtı.[^6] 1923 yılında, kırım sonrasında [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) sonucu Türkiye ve Yunanistan arasında yapılan [mübadele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye-Yunanistan_n%C3%BCfus_m%C3%BCbadelesi)yle Anadolu Rumları Yunanistan'a gönderildi. Kırımın [soykırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyk%C4%B1r%C4%B1m) niteliği taşıyıp taşımadığı konusunda uluslararası akademik camiada fikir birliği yoktur.[^7] Kırımda kaç kişinin öldüğü akademik bir tartışma konusudur ve dönem kaynaklarındaki eksiklikler ve yanlılıklar ölü sayısını belirlemeyi zorlaştırmaktadır.[^8] Savaş ve katliamlar üzerine uzmanlığı olan siyaset bilimci [Rudolph Rummel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rudolph_Rummel), çeşitli kaynaklardan derlediği ve analiz ettiği verilerle kırımda 289.000 ila 450.000 Rum'un öldüğü sonucuna ulaştı.[^9] [Yusuf Hikmet Bayur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Hikmet_Bayur) tarafından hazırlanıp [Türk Tarih Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Tarih_Kurumu) tarafından yayımlanmış olan *Türk İnkılâbı Tarihi* adlı kitapta 800.000 [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler)'nin yanı sıra 200.000 [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum)'un da [katl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katliam) ve tehcir yüzünden veya amele taburlarında öldüğüne dair bilgi Yarbay Nihat'ın *bizim resmi kaynaklara göre de doğru saymak gerekir* yazısıyla birlikte aktarılmaktadır.[^10] [Henry Morgenthau](https://turkipedia.org/tr/wiki/Henry_Morgenthau), 200.000-1.000.000 Rum'un her yerde grup halinde toplanıp iç bölgelere dağıtıldığını ancak, [Ermeniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) ile farklı olarak genel bir kırıma uğramadıklarını aktarmaktadır.[^11] [Elefterios Venizelos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eleftherios_Venizelos) ise [Paris Barış Konferansı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris_Bar%C4%B1%C5%9F_Konferans%C4%B1)'nda 300.000 Rum'un yok edildiğini ve 450.000 Rum'un Yunanistan'a sığındığını ileri sürdü.[^12] [Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri_Genelkurmay_Ba%C5%9Fkanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), resmî verilerinde Kurtuluş Savaşı döneminde "Pontus İsyanı" ve "Koçgiri İsyanı" olarak adlandırılan olaylar sırasında [Sakallı Nurettin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakall%C4%B1_Nureddin_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Merkez Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkez_Ordusu) tarafından öldürülen Rumların sayısının 11.181 kişi olduğunu iddia eder.[^13] Yunan kaynaklarında, kırım ile ilgili kişiler arasında, [Alman İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Atina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atina) Gesandter'i [Hans von Wangenheim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hans_von_Wangenheim)'in [şansölye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eans%C3%B6lye) [Bernhard von Bülow](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bernhard_von_B%C3%BClow)'e yolladığı rapordan alıntı yapılarak "Türk Başbakanı" "Sefker Paşa"nın adı[^14] ve Merkez "Kolordu"ya bağlı bir kumandan "Mehmet Azit"in adı[^15] anılmaktadır. ## Arka plan ![İsmail Enver](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/Ismail_Enver.jpg) *İsmail Enver (Unidentified photographer, public-domain)* [Küçük Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu), Batı Asya'nın batı bölgesini teşkil eden bir yarımada olup modern [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) Cumhuriyeti'nin bazı bölgelerini oluşturmaktadır. Kuzeyinde Karadeniz, doğusunda Kafkasya ve [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) platosuna, güneydoğusunda Büyük Suriye ve (Yukarı Mezopotamya), güneyinde Akdeniz, batısında Ege Denizi ve kuzeybatısında Balkan Yarımadasına uzanmaktadır. I. Dünya Savaşı patlak verdiğinde Anadolu Türkler, Azeriler, Rumlar, Gürcüler, Ermeniler, Kürtler, Zazalar, Çerkesler, Süryaniler, Yahudiler ve Lazları dahil eden nüfusuyla etnik açıdan farklılık söz konusuydu. Hükûmetin Yunan nüfusa karşı yürüttüğü kampanyanın nedenleri arasında bu nüfusun Osmanlı Devleti'nin düşmanlarına yardım edeceği korkusu, bazı Türkler arasında var olan, bir modern [ulus devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulus_devlet)i oluşturmak için modern Türk ulus devletinin bütünlüğünü tehdit eden grupların devletin topraklarından temizlenmesi gerektiğine dair inanç idi.[^16][^17] Bir Alman askerî ataşesine göre, Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) Ekim 1915'te kendisinin savaş sırasında Ermeni Sorunu'nu çözdüğüne inandığı aynı yöntemle Yunan Sorunu'nu çözmek istediğini açıklamıştır.[^18] ## Olaylar ![Osmanlı Devleti 1914 yılı nüfus sayımı sonuçları. Rumların nüfusu yaklaşık 1,8 milyon olarak kaydedildi.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4e/Proportions_des_populations_en_Asie_Mineure_statistique_officielle_d1914.png) *Osmanlı Devleti 1914 yılı nüfus sayımı sonuçları. Rumların nüfusu yaklaşık 1,8 milyon olarak kaydedildi. (Ce document est un document concernant la la recensement de l'empire Ottoman. The document is an official Ottoman Empire census document, public-domain)* 1914 yılının yaz mevsiminde hükûmet ve ordu yetkilileri tarafından desteklenen [Teşkilat-ı Mahsusa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fk%C3%AEl%C3%A2t-%C4%B1_Mahs%C3%BBsa), askerlik çağında olan Trakya ve Batı Anadolulu Rum erkeklerini [amele taburlarına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amele_taburu) aldırdı ve bunların yüz binlercesi öldü.[^19] Yüzlerce mil mesafeden İç Anadolu'nun içine sevkedilen bu askerler yol yapma, bina yapma, tünel kazma ve diğer saha çalışmalarında istihdam edildi. Hastalık, kötü muamele veya muhafızlar tarafından öldürülmeleri nedeniyle sayıları büyük ölçüde azaldı.[^20] 1914 yılının Kasım ayından itibaren Osmanlı yönetiminin Rum nüfusa yönelik politikası değişti ve zorunlu göçlerle sadece [Rus sınırına yakın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi) Karadeniz bölgesinde yaşayan Rum nüfus hedef alınmaya başlandı.[^21] Rum erkeklerinin zorla askere alınması, genel nüfusa yönelik katliamlar ve ölüm yürüyüşleri de dahil olmak üzere sürgün ile tamamlandı. Rum köy ve kasabaları Türkler tarafından kuşatılıp komşular tarafından yok edilecektir. The Atlanta Constitution gazetesinde Rum mültecilerin ifadesine göre, 1914 tarihinde İzmir'in kuzeybatısında bulunan [Phokaia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fokaia) ([Foça, İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fo%C3%A7a))'da içerisinde rahip, yaşlı erkek ve çocukların da olduğu 100 Rum'un Türkler tarafından öldürüldüğü ve cesetlerinin kuyulara atıldığı belirtilmiştir.[^22] Temmuz 1915'te Yunanistan'ın maslahatgüzarı, sürgünlerin Türkiye'deki Yunan milletine karşı yok etme savaşı ve onların İslam'a dönmesini zorlamak için uygulanan tedbirden başka bir şey olmadığını ve bunun açık amacının da savaş bittikten sonra tekrar Avrupa'nın Hristiyanları korumak için yapacak müdahalesini mümkün olduğu kadar az kılmak olduğunu açıkladı.[^23] Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığı görevlisi George W. Rendel'e göre, 1918 yılına kadar ... 500.000'den fazla Rum sürgün edildi ve orantılı olarak bunların az kısmı hayatta kaldı.[^24] Hatıralarında, 1913 ve 1916 yılları arasındaki ABD'nin Osmanlı Devleti Büyükelçisi: *Her yerde Rumlar grup halinde toplatıldı ve Türk jandarmaların "koruması" altında iç bölgesine, büyük kısmı yaya olarak, nakledildi. Kaç kişinin bu şekilde dağıldığı kesin olarak bilinmemektedir, tahminler 200.000 ile 1.000.000 arasında değişir.* diye yazdı.[^25] 14 Ocak 1917 tarihinde İsveç'in İstanbul Büyükelçisi Cosswa Anckarsvärd, Osmanlı Rumlarının sürgün kararıyla ilgili şu acil telgraf gönderdi: ## Siyasi gelişmeler !["Türkler Hristiyan Yunanları Katlediyor" başlıklı 19 Ekim 1917 tarihli gazete manşeti (Lincoln Daily Star, ABD)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a0/Nygreeks.jpg) *"Türkler Hristiyan Yunanları Katlediyor" başlıklı 19 Ekim 1917 tarihli gazete manşeti (Lincoln Daily Star, ABD) (The Lincoln Daily Star, October 19th 1917, page 7., public-domain)* Soykırım tanımlaması 1990'lı yılların başında Yunan siyasetçi, [PASOK](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panhelenik_Sosyalist_Hareket) eski Merkez Komitesi üyesi [Mihalis Haralambidis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihalis_Haralambidis)'in öncülüğünde yoğunluk kazanmış, 1994'te Yunanistan parlamentosu [Vuli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vuli)'nin bir Pontus soykırımını resmen tanıması ile sonuçlanmıştır.[^26] Ayrıca [ABD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri)'nin [New Jersey](https://turkipedia.org/tr/wiki/New_Jersey),[^27] [Güney Karolina](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Karolina),[^28] [Florida](https://turkipedia.org/tr/wiki/Florida),[^29] [Massachusetts](https://turkipedia.org/tr/wiki/Massachusetts),[^30] [Pensilvanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pensilvanya)[^31] ve [Illinois](https://turkipedia.org/tr/wiki/Illinois)[^32] eyaletleri de bu soykırımı tanıdıklarını ilan etmişlerdir. İddia sahiplerince 1998'de [Birleşmiş Milletler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fmi%C5%9F_Milletler) nezdinde yapılan bazı girişimler günümüze kadar sonuçsuz kalmıştır. Yunanistan resmi makamları düzeyinde ise, anılan parlamento kararı ile 19 Mayıs tarihi "Pontus Rum soykırımı"nı anma günü ilan edilmiştir.[^33] Mayıs 2006 içerisinde [Selanik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik)'te art arda iki "soykırım anıtı" açılmıştır. Bunların ilki 7 Mayıs'ta Selanik merkezindeki Ayasofya Meydanı'nda, ikincisi de [Selanik iline](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik_%28b%C3%B6lgesel_birim%29) bağlı belediyelerden [Eleftherio-Kordelio](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eleftherio-Kordelio)[^34] merkezi meydanında Aya Yorgi Kilisesi'nin tam karşısında dikilmiş, kucağında çocuk taşıyan bronz kadın heykelleridir. Türkiye açısından ilk tepki, [İzmir Büyükşehir Belediye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_B%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir_Belediyesi) Başkanı [Aziz Kocaoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aziz_Kocao%C4%9Flu)'nun imzasına hazırlanılan [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)-Selanik [kardeş şehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karde%C5%9F_%C5%9Fehir) sözleşmesini iptal ettiğini açıklamasıyla gelmiştir.[^35] İsveç parlamentosu 2010 yılında 130'a karşı 131 oyla aldığı bir kararla Pontus Rum Soykırımı'nı [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) ve [Süryani](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCryani_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) Soykırımları ile birlikte tanımıştır.[^36] ## Süreçte Almanların rolü İzmir'in Yunan kontrolü altına girdiği dönemde bölgede yaşayan Yunan gazeteci [Michail Rodas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Michail_Rodas)'a göre, Yunanların gördüğü zulümde Almanlar önemli bir rol oynamıştır.[^37] ## İlgili filmler - [*Bulutları Beklerken*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulutlar%C4%B1_Beklerken), (Yönetmen: [Yeşim Ustaoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ye%C5%9Fim_Ustao%C4%9Flu), Türkiye, Yunanistan, Fransa, 2004) [Fragman](http://www.youtube.com/watch?v=pfoHEmj0YjM) - [*Pontos*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontos_%28film%29), (Peter Stefanidis) [Fragman](http://www.youtube.com/watch?v=AtMjDiW1D8g) [Resmî web sitesi](https://web.archive.org/web/20090503054151/http://pontosmovie.com/) ## Dış bağlantılar - ["Pontus AB'ye gidiyor" (Milliyet, 17-05-2006)](http://www.milliyet.com.tr/2006/05/17/dunya/adun.html) - [(Sema Sezer - Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi) Yunanistan "Pontus soykırımı"na müşteri arıyor - Greece is looking for customers for its Pontian Genocide](https://web.archive.org/web/20070928081057/http://www.asam.org.tr/tr/yazigoster.asp?ID=1107&kat1=3&kat2=) [^1]: Akçam, Taner. The Young Turks' Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire. Princeton Üniversitesi Yayınları, 2012, s. 105-119. [^2]: Akçam, Taner. The Young Turks' Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire. Princeton Üniversitesi Yayınları, 2012, s. 105-119. [^3]: Sjöberg, Erik. Battlefields of Memory: The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture. 2011, s. 122-132. [^4]: Schaller, Dominik J.. Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies. Journal of Genocide Research, 2008, s. 7-14. [^5]: Akçam, Taner. The Young Turks' Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire. Princeton Üniversitesi Yayınları, 2012, s. 105-119. [^6]: Sjöberg, Erik. Battlefields of Memory: The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture. 2011, s. 122-132. [^7]: Sjöberg, Erik. Battlefields of Memory: The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture. 2011, s. 122-132. [^8]: Sjöberg, Erik. Battlefields of Memory: The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture. 2011, s. 122-132. [^9]: Rummel, R.J.. Statistics Of Turkey's Democide Estimates, Calculations, And Sources. Hawaii Üniversitesi. [^10]: Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılâbı Tarihi, Cilt: III 1914-1918 Genel Savaşı, Kısım: IV Savaşın Sonu, Türk Tarih Kurumu basımevi, Ankara, 1991, ISBN 975-16-0331-5, s. 787. [^11]: Henry Morgenthau, Ambassador Morgenthau's Story, Doubleday, Page & Company, Garden City, New York, 1919, p. 212. [^12]: Sjöberg, Erik. Battlefields of Memory: The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture. 2011, s. 122-132. [^13]: T.C. Genelkurmay Başkanlığı Harb Tarihi Dairesi, Türk İstiklâl Harbi, VI. Cilt, Ayaklanmalar, 1974, s. 294. [^14]: Greek News. [^15]: The Hellenic Genocide. [^16]: Bloxham, Donald (2005). The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians, Oxford: Oxford University Press.p. 150 [^17]: Levene, Mark (1998). Creating a Modern "Zone of Genocide": The Impact of Nation- and State-Formation on Eastern Anatolia, 1878–1923, Holocaust and Genocide Studies, Volume 12, Number 3 Winter 1998, pp. 393–433. (abstract ). [^18]: Ferguson, Niall (2006). The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West, New York: Penguin Press, ISBN 1-59420-100-5, Penguin Press, p. 180 [^19]: Hull, Isabel V. (2005). Absolute Destruction: Military Culture and the Practices of War in Imperial Germany, Ithaca: Cornell University Press, ss. 273. [^20]: King, William C. (1922). King's Complete History of the World War: Visualizing the Great Conflict in all Theaters of Action 1914-1918 , The History Associates, Massachusetts, ss. 437 [^21]: Akçam 2012, ss. 97. [^22]: Staff "Massacre of Greeks Charged to the Turks ",The Atlanta Constitution, 17 June 1914, p. 1. [^23]: Avedian, Vahagn, The Armenian Genocide 1915: From a Neutral Small State's Perspective: Sweden, p. 40. [^24]: Rendel, G. W. (20 March 1922). Foreign Office Memorandum on Turkish Massacres and Persecutions of Minorities since the Armistice [^25]: Henry Morgenthau, Ambassador Morgenthau's Story, Doubleday, Page & Company, Garden City, New York, 1919, p. 212. [^26]: Μ. Charalambidis, The Pontian Question in the United Nations, book review by Theofanis Malkidis Ph. D., Democritus University of Thrace. [^27]: New Jersey Recognition. [^28]: South Carolina Recognition. [^29]: Florida Recognition : HR 9161 - Pontian Greek Genocide of 1914-1922 [^30]: Massachusetts Recognition. [^31]: Pennsylvania Recognition. [^32]: Illinois recognition. [^33]: Bern’deki toplantıda 19 Mayıs ve Pontus Soykırımı konuşuldu. Demokrat Haber. [^34]: Karşıyaka'e atfen seçilmiş olup, Kordelyo Karşıyaka'nın Yunanca adıdır. Eleftherio-Kordelio ise "Özgür Karşıyaka" anlamına gelir. Selanik'te, Nea Menemeni, Nea Malgara (Yeni Menemen, Yeni Malkara) gibi oralardan göç etmiş Rumların iskân ettirilmiş semtlerdir ve Türkiye'de de benzerleri bulunan isimler taşıyan yerleşimler mevcuttur. 1924'te Karşıyaka göçmeni Rumların iskân ettirildiği Nea Kordelio beldesi oluşturulmuş, aynı yıl Yunanistan Başbakanı Eleutherios Venizelos'un ziyareti sebebine dayandırılarak Harmanköy'ün adı, başbakanın adı Eleftherio ile değiştirilmiş, 1982'de de iki belediye kanunla birleştirilerek Eleftherio-Kordelio ortaya çıkarılmıştır. [^35]: 11 Mayıs 2006 tarihli Milliyet gazetesi. [^36]: İsveç de Ermeni tasarısını kabul etti, elçi çağrıldı. 12 Mart 2010. [^37]: Μιχαήλ Ροδά, Πώς η Γερμανία κατέστρεψε τον Ελληνισμό της Τουρκίας, 1916.