# Revan'ın Zaptı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Revan'%C4%B1n_Zapt%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Revan'ın Zaptı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Revan%27%C4%B1n_Zapt%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/70/Ferhad_Pa%C5%9Fa_%28cropped%29.jpg)
* (İbrâhim Çavuş, public-domain)*

- **Çatışma:** Revan'ın Zaptı
- **Parçası:** 1578-1590 Osmanlı-İran Savaşı
- **Tarih:** 1583
- **Yer:** Revan
- **Bölge:** Kafkasya
- **Sonuç:** Osmanlı zaferi
- **Coğrafi değişiklikler:** Revan Osmanlı topraklarına katıldı
- **Savaşan:** Osmanlı Devleti; Safevî Devleti
- **Komutan:** Serdar Ferhat Paşa; Tokmak Han
- **Güç:** 60.000
- **Kayıp:** Yok; Yok

**Revan'ın Zaptı**, [1578-1590 Osmanlı-Safevî Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281578-1590%29)'nda evre.

[Serdar Ferhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serd%C3%A2r_Ferhad_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusu 1583 yılında direnemeyeceğini anlayarak çekilen [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) komutanı [Tokmak Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokmak_Han)'ın tahliye ettiği [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'a çatışmasız girdi.

## Harekât

Doğu Seraskerliğine atanan [Serdar Ferhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serd%C3%A2r_Ferhad_Pa%C5%9Fa) ordusunun başında 1583 Mayıs'ında [Üsküdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Csk%C3%BCdar)'dan hareketle, [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) ve [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) üzerinden Ağustos'ta [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'a ulaştı.[^1] Burada sınır eyaletlerinden askerlerin de katılımıyla yaklaşık 55-60.000 kişiye ulaşan Osmanlı ordusu 11 Ağustos'ta [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'tan ayrılarak [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan) üzerine yürüdü.[^2] Nitekim, Osmanlıların savaş planı (1579-1582 arasındaki duraklamadan sonra) [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'da hakimiyetin pekiştirilip, [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'ın ele geçirilmesi, böylece [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz) yolu da açıldıktan sonra müteakip sefer mevsiminde [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'in zapt edilmesiydi.[^3]

Osmanlı ordusu Revan yolu üzerindeki Şuregel ve Talin kalelerini tahkim etti ve buraları sancağa dönüştürdü. Eşzamanlı olarak [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)in Revan Valisi Tokmak Han üzerine büyük bir Osmanlı ordusunun geldiğini haber alması üzerine Şah [Muhammed Hüdabende](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Hud%C3%A2bende)'den destek talep etti. Ancak, bu esnada İran sarayında kayda değer gelişmeler yaşanıyor ve Şehzade Abbas Mirza geçici olarak tahta çıkarılıyordu. Dolayısıyla Şah [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'a takviye kuvvet gönderebilecek durumda değildi. Tokmak Han da beklediği takviyeyi alamayınca kenti tahliye etti.[^4]

Safevîlerin kenti tahliye etmesi üzerine [Serdar Ferhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serd%C3%A2r_Ferhad_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusu Eylül ortalarında kente savaşsız girdi. Şehri ele geçiren Ferhad Paşa, burada hemen Zengi çayının doğu kıyısında Şahbağı’ndaki Tokmak Han köşkünü merkeze alarak bir kale yapımını başlattı. Sekiz kuleli iç kale ve kırk üç kuleli dış kale, 400 arşın tutan surların yanı sıra bir [kervansaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kervansaray), bir cami ve bir hamam inşa edilerek 45 günde tamamlandı. Ayrıca kaleye 50 şâhî topu konuldu,[^5] kurulan [Revan Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Revan_%28eyalet%29)ne [Kars Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_%28eyalet%29) [Deli Hızır Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_H%C4%B1z%C4%B1r_Pa%C5%9Fa), kalenin muhafızlığına ise [Yusuf Sinan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Sinan_Pa%C5%9Fa) atandı.[^6]

[Serdar Ferhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serd%C3%A2r_Ferhad_Pa%C5%9Fa) yeni Beylerbeyliğin idarî düzenlemelerini tamamladıktan sonra [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis) kalesini de Hasan Paşa komutasında 1.500 kişilik bir muhafız kuvvetiyle takviye etti ve Rıdvan Paşa'yı 6.000 askerle (Osmanlılara bağlılığını terk etmiş) Gürcü Prensi [II. Manuçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Manu%C3%A7ar)'ın üzerine gönderdi. Ana Osmanlı ordusu ise kışlamak için [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'a döndü.

[^1]: "Osmanlı-İran Siyasi Münasebetleri (1578-1612)", Bekir Kütükoğlu, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul (1962), s.133-134
[^2]: "Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi", M. Fahrettin Kırzıoğlu, Türk Tarih Kurumu, Ankara (1998), s.344-345
[^3]: "The War Between Turks and The Persians: Conflict and Religion in the Safavid and Ottoman Worlds", Giovanni-Tomasso Minadoi, I.B. Tauris, Londra (2019), çev. Abraham Hartwell, s.148
[^4]: "Serdar Ferhad Paşa’nın Hayatı, Askeri ve Sosyal Faaliyetleri (1566-1595)", Doğukan Bozkurt, Bahçeşehir Üniversitesi (2022), s.51
[^5]: "Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi", M. Fahrettin Kırzıoğlu, Türk Tarih Kurumu, Ankara (1998), s.345-346
[^6]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.7, s.70