# Reşîd Rıza > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9F%C3%AEd_R%C4%B1za > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Reşîd Rıza, https://tr.wikipedia.org/wiki/Re%C5%9F%C3%AEd_R%C4%B1za (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/MohammedRachidRidaAvant1935.jpg) * (public-domain)* - **Adı:** Muhammed Reşid Rıza - **Doğum tarihi:** 23 Eylül 1865 - **Doğum yeri:** Kalemun, Trablusşam, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Kahire, Mısır - **Meslek:** Gazeteci, din adamı. - **Etkilendikleri:** Muhammed Abduh - **Etkiledikleri:** Hasan el-Benna **Muhammed Reşid Rıza** ([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): محمد رشيد رضا; d. 23 Eylül 1865, Kalemûn - ö. 22 Ağustos 1935, Kahire), [İslami reformcu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slami_modernizm) din alimi. [Muhammed Abduh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Abduh)'un en yakın takipçilerinden birisi olarak bilinir.[^1] ## Hayatı Bugün [Lübnan](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCbnan)'da bulunan o zamanlarki Osmanlı Suriyesi'nin [Trablusşam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablus%C5%9Fam) yakınlarındaki *El Kalemun* köyünde doğdu. İlkeğitimini geleneksel İslami konuları okuyarak aldı. Reşid Rıza, kasaba mektebinde başladığı öğrenim hayatını, [Trablusşam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablus%C5%9Fam)'daki rüşdiyede sürdürmüş, bir yıl devam ettiği bu okuldan ayrılarak Hüseyin el-Cisr'in idaresindeki *el-Medresetü’l-Vataniyyetü’l-İslamiyye* de sona erdirmiştir.[^2] 1884'te ilk defa [Cemaleddin Afgani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemaleddin_Efgan%C3%AE) ve [Abduh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Abduh) tarafından çıkarılan *Urva al Vuska* isimli dergide tanıtıldı. 1897'de Abduh ile çalışmak için [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)'ye gitti. 1935'teki ölümüne kadar çalışacağı *El-Manar* isimli dergiyi 1898'de çıkarmaya başladılar. [Pan İslamcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cmmet%C3%A7ilik) görüşlere sahip bir kişi bir olarak tanındığı halde kurduğu *La Merkeziyye-i Osmaniyye* isimli örgüt [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'dan bağımsız bir Arap devleti kurma amacını güdüyordu. Osmanlı İdaresine karşı *Adem-i Merkeziyet*çi görüşlerini savundu. 1920'de [Birleşik Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_Arap_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nin kralı olarak ilan edilen [Mekke Şerifi Hüseyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_bin_Ali_%28Hicaz_kral%C4%B1%29)'in oğlu [Faysal](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Faysal)'ın danışmanlığını yaptı. Ölümünden sonra dergisi *El-Manar*, [Benna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_el-Benna) tarafından beş yıl sonra tekrar çıkartılmaya başlandı. *Rıza****'nın ***[***Benna***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_el-Benna)***'nın danışmanı olduğu görüşü kabul edilmektedir.*** ## Görüşleri *Rıza* yorumları ile *Siyaset* ve *Din Devleti* düşüncelerini geliştirmelerinde [El Benna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_el-Benna), [Mevdudi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l-A%27l%C3%A2_Mevdud%C3%AE) ve [Kutub](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Kutub) gibi bazı 20. yüzyıl siyasal İslamcılarını etkileyen yer yer reformist yer yer ise radikal içerikli çıkışları ile bilindi. [Afgânî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemaleddin_Efgan%C3%AE) ve [Abduh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Abduh) gibi *Rıza* da Batı sömürgeciliği ile yüz yüze kalmanın bir sonucu olarak Müslüman toplumların zayıflığına ve geri kalmışlığına dikkatini verdi. Dinin bidatlardan ve Batı etkilerinden arındırılması gerektiğini belirtse de içtihadlar yolu ile çağdaş gerçekliklere uygun olduğunu savundu. Sufîleri ve [tarikat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat)ları eleştirdi. [Ulema](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema)nın düşünmekten ve sorgulamaktan uzak olduğunu belirttiği kör taklitçiliğinin bilim ve teknolojide geri kalınmasının nedeni olduğunu öne sürdü. Bu kusurların İslamın gerçek kaynakları olarak tanımladığı [Selefiliğe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selefilik) dönülmesi ile tamir olunabileceğini savundu. Osmanlı Saltanat ve Hilafet yapısına getirdiği eleştiriler ve Şura eliyle tesis edilecek demokratik bir yapının İslam dini ile çelişmeyeceğini savunduğu[^3] görüşleri yenilikçi ve reformcu olarak değerlendirilmekle birlikte kurucusu olduğu kabul edilen ideal *Din Devleti* kuramını dayandırdığı; *Bir Geçmişe Dönüş Hareketi* olarak da tanımlanan [Selefi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selefilik) yorumları radikal ve tutucu bir İslamcı olarak değerlendirilmesine yol açtı. Peygamber ve dört halife devrini savunmakla birlikte sonraki yöneticileri ve halifeleri eleştirdi. [İlmiye sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye)na bağlı molla ve ulemaların yönetimle uzlaşarak taviz verdiklerini ve bu şekilde kirlenmiş bir güce eriştiklerini savundu.[^4] Teoloji alanındaki düşüncelerinin mentoru [Abduh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Abduh) ile aynı paralelde olduğu kabul edilir. Yaşamının sonlarına doğru Suudi Arabistan'da karşıtlarının [*Vehhâbîlik*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vehhab%C3%AElik) olarak tanımladığı akımın kurucusu [Muhammed bin Abdülvahhab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_bin_Abd%C3%BClvehh%C3%A2b)'ı yakın zamanın büyük ıslahatçılarından biri olarak niteledi. [İbn-i Suud](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Suud)'u görmek için çıktığı yolculuğunda [Süveyş](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F)'ten [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)'ye dönüş yolunda öldü. ## Ayrıca bakınız - [Cemaleddin Efganî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemaleddin_Efgan%C3%AE) - [Ebu'l A'lâ el-Mevdûdî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l-A%27l%C3%A2_Mevdud%C3%AE) - [Hasan el-Benna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_el-Benna) - [Muhammed Abduh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Abduh) - [Müslüman Kardeşler](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman_Karde%C5%9Fler) - [Seyyid Kutub](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Kutub) [^1]: Cole, Juan R.I., Muhammad 'Abduh and Rashid Rida: A Dialogue on the Bahá'í Faith. World Order Vol. 15, nos. 3-4 (Spring/Summer 1981):7-16. [^2]: Özgür Kavak, "Reşid Rıza'nın hayatı ve eserleri", İttihad-ı Osmaniden Arap İsyanına, Klasik Yayınları, İstanbul 2007 içinde s. 1-61. [^3]: Glasse, Cyril, The New Encyclopedia of Islam, Altamira Press, 2001, p.384 [^4]: Rida, Muhammad Rashid. 1934. Al-Khilafa aw al-Imama al-Uzma [The caliphate or the great imamate]. Cairo: Matba'at al-Manar bi-Misr, p. 57-65.