# Rabia Kadir > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Rabia_Kadir > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Rabia Kadir, https://tr.wikipedia.org/wiki/Rabia_Kadir (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Rebiya_Kadeer_%282%29.jpg/1280px-Rebiya_Kadeer_%282%29.jpg) * (Panel\_-\_Guaranteeing\_the\_Rights\_of\_Minority\_Women.jpg : United States Mission Geneva derivative work: FishInWater ( talk ), CC-BY-2.0)* - **İkamet:** Virginia, Amerika Birleşik Devletleri - **Milliyeti:** Uygur - **Vatandaşlık:** Çin - **Organizasyon:** Dünya Uygur Kurultayı - **Meslek:** Siyasetçi, yazar, aktivist - **Din:** İslam - **Mezhep:** Sünni **Rabia Kadir** ([Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca): ; ; d. 1948) [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'in [Sincan Uygur Özerk Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi) ([Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'da) yaşayan [Uygur halkının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar) insan hakları için mücadele eden Uygur aktivist. 2005 yılından bu yana [ABD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri)'de yaşamakta ve Uygurların sesini dünyaya duyurmaya çalışmaktadır.[^1] 2006'da [Dünya Uygur Kurultayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_Uygur_Kurultay%C4%B1) (DUK) başkanı seçilmiştir. ## Özgeçmişi ![Rabia Kadir, Alim Seytof ve Ellen Sauerbrey beraber](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Sauerbrey%2C_Kadeer_and_Seytoff_2006.jpg) *Rabia Kadir, Alim Seytof ve Ellen Sauerbrey beraber (US Dept. of State employee, public-domain)* 21 Kasım 1947'de [Sincan Uygur Özerk Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi)'nde Altay şehri'nde doğdu. İlk eşiyle evlendikten sonra kendi diktiği elbiseleri satarak çalışma hayatına başladı. Eski eşine Çinli yetkililerin yaptığı baskı sonucu boşandı. Rabia Kadir ilk kocasından ayrıldıktan sonra, 27 yaşında 6 çocuk annesi olmasına rağmen tekstil sektöründe bir şirket kurmuş ve bu iş ile o kadar başarı kazandı ki sonunda [Urumçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urum%C3%A7i)'de iki mağaza sahibi oldu. 1978 yılında, Sıdık Hacı Rozi ile evlenmiş, birlikte 3 çocukları olmuş, 2 çocuk da evlatlık edinmişlerdir. Sonra Sincan Ticaret Odası'nın başkanı seçilmiş ve 1992 yılında Millî Halk Kongresi'nin üyesi olmuştur. Kısa süre sonra da kadın haklarının savunucusu olarak Çin Hükûmetinin delegasyonuna alınmış ve 1995 yılında [BM](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fmi%C5%9F_Milletler)'nin [Pekin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pekin)'de gerçekleştirdiği *Dünya Kadınlar Konferansına* katılmıştır. Rabia Kadir, Çin Halk Kongresi'nde 1997 yılında yaptığı bir konuşmada Çin Hükûmetinin Sincan politikasını çok sert eleştirmiş ve bu yüzden kısa süre sonra Halk Kongresinden çıkarılmıştır. Rabia Kadir aynı yılda (1997) kadın haklarını ve kadınların meslek dünyasındaki imkânlarını genişletmek için mücadele amacı ile *Bin-Analar-Harekâtı*nı başlatmıştır. 1999 yılında Rabia Kadir Hükûmet sırlarını kamuoyuna taşımakla suçlanmış ve 8 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. 2005 yılının Mart ayında, uluslararası baskı sonucu hapishaneden erken bırakılmıştır.[^2] Hürriyetine kavuşan Rabia Hanım eşinin de yaptığı gibi [ABD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri)'ye iltica etmiş ve bugüne kadar orada yaşamaktadır. Çocuklarının beşi hâlâ Çin'de tutulmakta ve gizli servis tarafından izlenmektedir. 2006'nın Kasım ayında [Münih](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnih)'te yeni kurulan [Dünya Uygur Kurultayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_Uygur_Kurultay%C4%B1)'nın (WUC) başkanı ilan edilmiştir. 2004 yılında [Norveç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Norve%C3%A7)'te, insan hakları için savaşmasından dolayı [Thorolf-Rafto-Ödülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Thorolf_Rafto_%C3%96d%C3%BCl%C3%BC)'nü almıştır. ## Kitaplar - Rabia Kadir ve Alexandra Cavelius: *Die Himmelsstürmerin. Chinas Staatsfeindin Nr. 1 erzählt aus ihrem Leben* (*Gök'ün savaşcısı. Çin'in 1 numaralı düşmanı hayatını anlatıyor*). Heyne, München 2007, ISBN 978-3-453-12082-2 ## Dış bağlantılar - [HürGökBayrak.com'da Rabia Kadir](https://web.archive.org/web/20150524161639/http://xn--hrgkbayrak-gcb3e.com/yeni_sayfa_184.htm) - [Dünya Uygurlar Kongresi'nin sitesi (ingilizce)](https://web.archive.org/web/20061017215058/http://www.uyghurcongress.org/En/AboutWUC.asp?mid=1095738888) - [Çin'de Uygur ayaklanması: Kendi ülkelerinin sömürgecileri](https://archive.today/20130429084625/http://tr.qantara.de/wcsite.php?wc_c=14400) - [Rabia Kadir ile röportaj: "Çin'in otoriter rejimi altında eziliyoruz"](https://archive.today/20130429090047/http://tr.qantara.de/wcsite.php?wc_c=14417) [^1]: http://www.nytimes.com/2009/04/23/books/23fren.html?hpw [^2]: Arşivlenmiş kopya.