# Rıfat Ilgaz > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1fat_Ilgaz > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Rıfat Ilgaz, https://tr.wikipedia.org/wiki/R%C4%B1fat_Ilgaz (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Rıfat Ilgaz - **Takma adı:** Stepne - **Doğum tarihi:** (nüfus kâğıdında) - **Doğum yeri:** Kastamonu, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** İstanbul, Türkiye - **Yattığı yer:** Zincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul - **Meslek:** Roman, oyun, öykü yazarı ve şair - **Milliyet:** Türk - **Vatandaşlık:** Türkiye - **Ödül:** Altın Portokal Ödülü - **Akım:** Toplumcu Gerçekçi - **İlk eser:** Yarenlik (1943) **Rıfat Ilgaz** tam adıyla **Mehmet Rıfat Ilgaz** (8 Mayıs 1911;[^1] [Cide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cide), [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu_%28il%29) - 7 Temmuz 1993, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), Türk [şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eair),[^2], öğretmen [roman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roman)cı ve [öykü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hik%C3%A2ye) yazarı. Baba tarafı Kırım'dan göç etmiş ve Bartın'a yerleşmiştir. Ailesinin soyadı Öztekin'dir. Annesi Bartın'ın yerlisidir. Rıfat Ilgaz, Bartın Orta Mahalle nüfusuna kayıtlıdır.[^3] Özellikle [*Hababam Sınıfı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_%28roman%29) romanıyla tanındı. Hem yazılarında hem de kişisel hayatında toplumcu bir çizgi devam ettirdi. [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin en çalkantılı siyasi dönemlerinde devam ettiği dergiciliği, aynı dönemdeki birçok yazar gibi, onun da adliye koridorlarında ve hapishanede zaman geçirmesine neden oldu.[^4] Oldukça üretken olan yazarın hayatına şiirden mizah öykülerine, romandan çocuk kitaplarına birçok farklı alanda eser sığdırdı. Bir zamanlar toplatılan [Karartma Geceleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karartma_Geceleri) eseri 2004 yılında [100 Temel Eser](https://turkipedia.org/tr/wiki/MEB_100_temel_eser_listesi_%28orta%C3%B6%C4%9Fretim%29) listesine girdi.[^5] Yazarın eserleri günümüzde, oğlu [Aydın Ilgaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n_Ilgaz) ile birlikte kurduğu [Çınar Yayınları'ndan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1nar_Yay%C4%B1nlar%C4%B1) çıkmaktadır. Bu kitapların baskıları [Türkiye İş Bankası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_%C4%B0%C5%9F_Bankas%C4%B1) Kültür Yayınları tarafından yapılmaktadır.[^6] ## Ana hatlarıyla hayatı 8 Mayıs 1911 tarihinde [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu_%28il%29)'nun [Cide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cide) ilçesinde doğdu. Yedi kardeşin sonuncusu olan Ilgaz'ın doğum tarihi kesin olarak belli değildi. Nüfusa göre 8 Mayıs 1911 olan doğum tarihi, annesinin söylemesiyle "derin kar"dadır. Bu da, Ilgaz'ın demesiyle, 1910'un Şubat'ına rastlamaktadır.[^7] Ortaokuldayken liseye devam edip üniversite okumak istemesine ve öğretmenlerinin bu konuda onu desteklemesine rağmen babasının vefatı nedeniyle [Kastamonu Muallim Mektebi'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu_Muallim_Mektebi)ne (*öğretmen okulu*) girdi.[^8] Mezun olduktan sonra [Gerede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gerede) ve [Akçakoca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C3%A7akoca)'da ilkokul öğretmenliği yaptı. 1932'de kızı Gönül doğdu. Daha sonra [Gümüşova](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BC%C5%9Fova)'ya başöğretmen olarak atandı. 1933 yılında askere alındı. 1936'da [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara) [Gazi Eğitim Enstitüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazi_E%C4%9Fitim_Fak%C3%BCltesi) Edebiyat Bölümü'ne girdi ve 1938'de mezun oldu. Mezuniyetinden sonra [Adapazarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adapazar%C4%B1)'na atanan Ilgaz, [verem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Verem)e yakalandığı için öğretmenlik yapamadan buradan ayrıldı ve [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) *Yakacık Sanatoryumu*na yattı.[^9][^10] İstanbul'dayken hem [Karagümrük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karag%C3%BCmr%C3%BCk) Ortaokulu'nda Türkçe öğretmenliği yapıyor hem de fakültede [felsefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Felsefe) okuyordu. [II. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'na denk gelen bu dönemler daha sonra edebiyatında da çok etkili oldu. Örneğin savaş [Karartma Geceleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karartma_Geceleri) romanının arka planında yoğun olarak hissedilmektedir. 1943 yılında Karagümrük Ortaokulu'nda bir öğretmenle kavga ettiği için [Nişantaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fanta%C5%9F%C4%B1)'na sürüldü. Aynı yıl ağabeyinin de bulunduğu [Tosya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tosya)'da deprem olunca oraya gitti ve daha sonra izlenimlerini gazetede yazdı. Ayrıca bir de bu deneyimi yansıtan *Tosya Zelzelesi* şiirini yazdı. 1944'ün Ocak ayında yayımladığı [Sınıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1n%C4%B1f_%28kitap%29) kitabıyla adliyeler ve hapishaneyle tanıştı. Bir süre saklanan Ilgaz, 24 Mayıs 1944'te *Birinci Şubeye* teslim oldu.[^11] 6 aya çarptırılan yazar, hapishaneden çıktığında hem öğrenciliğini hem de öğretmenliğini kaybetmişti. Sağlığı da bozulan Ilgaz, *Heybeliada Sanatoryumu*na yattı. 1946 yılında öğretmenliğe kısa bir süreliğine dönse de, sonunda 1947'de temelli olarak bu şansı kaybetti. Bununla birlikte sanatoryuma yatabilme hakkını da kaybetmiş oluyordu. Hayatı dergi ve gazetecilik ile şiir yazarak geçiyordu. 1953 yılında [Devam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devam_%28R%C4%B1fat_Ilgaz%29) kitabı da toplatıldı ve yazar hakkında soruşturma açıldı. 27 Mayıs'tan hemen önce gönderilmesi planlanan sürgünden [27 Mayıs 1960 askerî müdahalesiyle](https://turkipedia.org/tr/wiki/27_May%C4%B1s_Darbesi) kurtuldu. 1966'da Ilgaz'ın oyunlaştırdığı [Hababam Sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_%28roman%29) romanı [Ulvi Uraz Tiyatro Topluluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulvi_Uraz_Tiyatro_Toplulu%C4%9Fu) tarafından sahnelendi. Aynı oyun 1969 yılında [İstanbul Tiyatrosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Tiyatrosu)'nda sahneye kondu. Aynı yıl [Çatal Matal](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atal_Matal) oyunu da [Ankara Sanat Tiyatrosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Sanat_Tiyatrosu)'nda sahnelendi. Yazar [Afet Muhteremoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afet_Ilgaz) ile olan evliliğinden, 22 Eylül 1971'de kızı Fatma Defne Ilgaz[^12] doğdu. Aynı yıl [Basın Şeref Kartı](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCrekli_sar%C4%B1_bas%C4%B1n_kart%C4%B1) aldı. Bu yıl ayrıca [Sınıf Yayınları](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1n%C4%B1f_Yay%C4%B1nlar%C4%B1)'nı kuran yazar kendi kitaplarını yayımlamaya başladı. İlk denendiğinde sansüre takılan Hababam Sınıfı, [Umur Bugay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Umur_Bugay)'ın [senaryo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Senaryo)suyla sansürden geçti ve [Ertem Eğilmez'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ertem_E%C4%9Filmez) yönetmenliğinde çekildi. Fakat yazar bu durumdan hoşnut değildi, çünkü sansürden geçmeyi başaran senaryo eserin bütün toplumsal eleştirilerinden arıtılmış ve sadece eğlencelik bir komedi hâline getirilmişti.[^13] “Onlar, Hababam Sınıfı'nın özüne saygı gösterilerek çevrilmiş filmler değildi. İçeriği bakımından, tezi bakımından aykırı. Ben eğitimi eleştiririm. Kopyacılığı, ezberciliği... Senaryoyu yazanlar öğrenci velilerine başlıyorlar çıkışmaya. \[...\] Hemen dava açtım.” Filmin başarısından sonra 6 film daha yapıldı. 1974'te emekli olan Ilgaz, [Cide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cide)'ye yerleşti. [12 Eylül](https://turkipedia.org/tr/wiki/12_Eyl%C3%BCl_Darbesi) (1980) döneminde Cide'de bulunan Rıfat Ilgaz sürekli tehdit ya da rahatsız ediliyordu. Örneğin, bir gün oturduğu evin karşısındaki binaya Rıfat Ilgaz evden atılmadığı takdirde evin taranacağına dair not asılır. 28 Mayıs 1981 gecesi Rıfat Ilgaz *Yıldız Karayel* romanını yazmaktayken gözaltına alındı.[^14] Gözleri bağlanarak ve zincirlenerek merkeze kadar yürütülen yazar, [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu), [Et Balık Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Et_Bal%C4%B1k_Kurumu) mezbahasından bozma hapishaneye kondu.[^15] Doktor muayenesi isteyerek hastalığını kanıtlayınca jandarma tarafından *Ballıdağ Sanatoryumu*na yatırıldı. Gözaltına alınmasının belirli bir nedeni zaten bulunmamaktaydı ve genel sorgudan sonra serbest bırakıldı. Oğlu Aydın Ilgaz ile yaşamak üzere [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndü. Öncelikli olarak şiir ve öykü olmak üzere yazmaya devam etti. Adına etkinlikler ve festivaller düzenlendi. [Fikri Sağlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fikri_Sa%C4%9Flar)'ın Kültür Bakanlığı döneminde devlet tarafından bir çeşit itibar iadesi olacak şekilde [Kültür Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClt%C3%BCr_ve_Turizm_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29) plaketi verildi. ![Rıfat Ilgaz'ın mezarı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/R%C4%B1fat_Ilgaz_2.jpg/1280px-R%C4%B1fat_Ilgaz_2.jpg) *Rıfat Ilgaz'ın mezarı (Sureta, CC-BY-SA-4.0)* 2 Temmuz [Sivas Madımak Olayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas_Katliam%C4%B1)'nda başta yakın dostu [Asım Bezirci](https://turkipedia.org/tr/wiki/As%C4%B1m_Bezirci) olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993'te evinde öldü ve [Zincirlikuyu Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zincirlikuyu_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na, Asım Bezirci'nin yanına defnedildi. ## Edebiyatı Rıfat Ilgaz, edebiyat hayatına 1926 yılında [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu) *Nazikter* gazetesinde yayınlanan "Sevgilimin Mezarında" şiiriyle başladı. Bu şiiri yazdığında henüz on beş yaşında olan şair, o dönemlerde Mehmet Rıfat imzası ile yazıyordu. Hatta Kastamonu'dan geçmekte olan [Faruk Nafiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Faruk_Nafiz_%C3%87aml%C4%B1bel)'in ilgisini çekmeyi başardı. Bir süre tarz olarak kişisel şiirler yazsa da -ki bunlar [Varlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varl%C4%B1k), [Oluş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olu%C5%9F) gibi dergilerde yayınlandı- daha sonra hiçbirini kitaplarına almadı. Ona göre bu şiirler gözü kapalı yaşadığı yılların ifadesiydi.[^16] Bir süre şiir tekniğine yeni bir soluk getirdiğine inandığı [Nâzım Hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Hikmet) ile çalıştı. Onun *Bursa Hapishanesi*nden gönderdiği şiirleri İbrahim Sabri mahlasıyla yayınlıyordu. Nazım da Ilgaz'dan umutla söz ediyordu: “Gençlerin içinde çok beğendiğim şairler var, hepsinin ismini aklımda tutamıyorum, isimleri henüz yer etmedi, ama şiirlerini pek beğeniyorum. Şöyle aklımda kalanları, sıra tefriki yapmadan sayayım: Dinamo, Suat Taşer, Rıfat Ilgaz, A. Kadir, Orhan Kemal, Saffet Irgat vesaire...[^17]” Ayrıca Nazım, başka bir zamanda "kendi sesini bulması" için [Orhan Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_Kemal)'e Ilgaz'ı örnek göstermiştir. Rıfat Ilgaz, II. Dünya Savaşı döneminde öğretmenlik yaparken hayatında ve çevresinde gördükleriyle toplumcu bir anlayışa yöneldi. Halktan biri olması ve halkın çektiklerini kendisinin de çekiyor olması bunu ifade etme isteği ve ihtiyacı yarattı. Bu amaçla çıkardığı ilk şiir kitabı [Yarenlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarenlik)'te (1943) çevresindeki insan hayatını anlattı. Mesela bu eserindeki "Alişim" şiirinde onun edebiyatta durduğu noktanın izleri oldukça güçlüdür. “Kasnağından fırlayan kayışa, kaptırdın mı kolunu Alişim!, ..., Gidenler gitti Alişim, Boş kaldı ceketin sağ kolu..., ..., Varsın duvarda asılı kalsın bağlaman, beklesin mızrabını.[^18]” Bu şiirde toplumu birçok açıdan anlatmaktadır şair. Köyden kente göçten, işçinin durumuna kadar toplumsal gerçekleri irdelerken bir yandan da bu toplumsal gerçeklik içinde sıkışıp kalan bireyin durumunu da verir. Ne de olsa, *Kızlar da emektar saz gibi iki kol ister saracak!* Şiirin de kullandığı dil ise anlattığı konuların tarzına uygun bir şekilde sadedir. Benzer bir anlayışla yazdığı ve şiirlerin bir kısmı okuldaki öğrencileriyle ilgili olan ikinci kitabı [Sınıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1n%C4%B1f_%28kitap%29) (1944) toplatıldı ve Ilgaz hakkında soruşturma başlatıldı. O dönemde sağlık nedeniyle okuldan izinli olan şair bir süre saklandıktan sonra teslim oldu ve 6 ay hapiste yattı. Bu dönemde yaşadıklarını bir çeşit anı-roman olan [Karartma Geceleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karartma_Geceleri)'nde, karakteri *Mustafa Ural* aracılığıyla anlattı. Ilgaz, 1940'lı ve 50'li yıllarda yoğun bir şekilde dergicilikle uğraştı. Zaten zamanın ekonomik -ve biraz da siyasi- şartları daha hacimli eserlere (kitaplara) pek izin vermiyordu. Bu dönemde hükûmete ve İran Şah'ına hakaretten tekrar hapse girdi. 1950 *Af Kanunu*yla çıktı. Daha sonradan "Fedailer Mangası" adını alacak bir grup aydın, bir çıkan bir kapanan dergilerde yazmaya devam etmeye çalışıyorlardı. Özellikle Rıfat Ilgaz'ın takdir ettiği [Nâzım Hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Hikmet)'in ana hatlarını ortaya koyduğu toplumcu bir edebiyat anlayışı gelişmişti. [Sabahattin Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabahattin_Ali), [Aziz Nesin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aziz_Nesin), [Ömer Faruk Toprak](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_Faruk_Toprak), [Hasan İzzettin Dinamo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_%C4%B0zzettin_Dinamo) gibi yazarların başı çektiği bir akımdı bu. Bu dönemde özellikle [Sabahattin Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabahattin_Ali) ve [Aziz Nesin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aziz_Nesin) ile birlikte çıkardıkları [Markopaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Markopa%C5%9Fa_%28dergi%29), Türk siyasi edebiyat tarihinde çok önemli bir yere sahiptir. Mizah yoluyla ülkedeki gidişatı eleştiren yazılara yer veren yayın kısa sürede büyük ilgi topladı ve iyi bir satış seviyesine ulaştı. Kapatıldıkça *Hür Markopaşa, Yedi-Sekiz Paşa* gibi başka isimlerle tekrar çıkan derginin benzer isimlerle sahteleri dahi türedi.[^19] Bu dönem Türk yazınında dergicilik dönemiydi ve benzer kadrolar sürekli olarak farklı dergilerde yazıyorlardı. 1956 yılında [İlhan Selçuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhan_Sel%C3%A7uk)'un çıkardığı [Dolmuş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolmu%C5%9F_%28dergi%29) dergisinde bir hikâye serisi yayınlamaya başladı. Daha sonra bu yazılar [Hababam Sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_%28roman%29) romanı oldu. Çizimlerini [Turhan Selçuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turhan_Sel%C3%A7uk)'un yaptığı bu dizi çok tuttu. Yazar "Stepne" takma adıyla yazdığı için bu hikâyelerin kime ait olduğu da ilginç tartışmalar yaratıyordu. Bir süre sonra kendi adıyla bu yazıları topladığında birçok insan ona inanmadı.[^20] Daha sonra Ilgaz, diğer *Hababam Sınıfı* oyunlarını da yayınladı. Rıfat Ilgaz romanlarının çoğunu 1970'li yıllarda yazdı. Zaten bu yıllar Türk romanında, özellikle politik içerikli eserlerde, oldukça üretken bir dönemdi. [Sevgi Soysal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sevgi_Soysal) ve [Adalet Ağaoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adalet_A%C4%9Fao%C4%9Flu) gibi yazarlar *12 Mart* romanı diye tabir edilen türde eserler yazarken Ilgaz daha önceki dönemleri de kapsayan eserlere imza attı. Özellikle [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu) hayatını kaleme aldığı romanlarında "yerel" edebiyata eğilim gösteriyor gibi görünse de, bu eserlerinde anlattığı hayatlarla halkın tarihsel süreç içerisindeki durumunu işlediği için halkçı edebiyat çizgisini sürdürdüğünü söylemek mümkündür. Tarz olarak da yine bu dönemde, Adalet Ağaoğlu, [Füruzan](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C3%BCruzan) ve [Oğuz Atay](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_Atay) gibi yazarlarda görüldüğü üzere, [modernist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modernizm) edebiyatın ortaya çıkmaya başlamasına rağmen, o [Toplumcu Gerçekçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyalist_ger%C3%A7ek%C3%A7ilik) anlayışını devam ettirdi. Yazarın öykücülüğü özellikle [mizah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mizah) alanında gelişti. Öyküleri Markopaşa dönemlerine gitmektedir. İlk öykü kitapları olan [Radarın Anahtarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Radar%C4%B1n_Anahtar%C4%B1) ve [Don Kişot İstanbul'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Ki%C5%9Fot_%C4%B0stanbul%27da) 1957 yılında yayınlanmışlardır. Toplumsal değişimleri ve çarpıklıkları hicveden bu mizah öykülerine örnek olarak [Sosyal Kadınlar Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyal_Kad%C4%B1nlar_Partisi)'ndeki kentleşme ve toplumda kadının yeri üzerine eleştiriler verilebilir. Biraz da bu nedenle Ilgaz, Hababam Sınıfı eserlerinin film uyarlamalarından çok da memnun olmadı. Bu uyarlamalar eserlerinin toplumsal hiciv kısımlarını eleyip yerine basit bir gülmece anlayışı getirdiler. Yaşamını son dönemlerinde yazar özellikle *anı* ile [çocuk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ocuk_edebiyat%C4%B1) türüne ağırlık verdi. Öğretmenlik yıllarından kalma bir idealizmle özellikle yeni nesle yönelik çalışmaları tercih etti. Anıları uzun bir tarihsel geçmişe ışık tutarken (1910'lardan bu yana yazar Türkiye'nin tarihsel geçmişini bizzat yaşamıştır) çocuk romanları yeni bir süreç için hazırlık görevi görüyordu. Zaten *Okutmak Üzerine* şiirinde şöyle der:[^21] “Sınıfın ozanıyım mimli, Hababam Sınıfı'nın yazarıyım ünlü, Kim ne derse desin, çocuklar için yazdım hep., ..., İki iş tuttum ömür boyu köklü., Çocukları okutmaktı ilk işim., İkincisi, Yazdıklarımı çocuklara okutmak.” 1980'li yıllarının çoğunu panellerde ve imza günlerinde geçiren Ilgaz için 1990'li yıllarda "plaketler" dönemi oldu. Son şiirini 19 Kasım 1991'de yazdı: “Son Şiirim, Elim eline değsin, Isıtayım üşüdüyse, Boşa gitmesin son sıcaklığım.[^22]” [Uğur Mumcu](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C4%9Fur_Mumcu)'nun öldürülmesini takiben [Sivas Madımak Olayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas_Katliam%C4%B1)'nın olması yazarı duygusal açıdan oldukça yordu. Özellikle bu son dönemlerini [Mehmet Saydur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Saydur) oldukça detaylı anlatmaktadır. Bu olaylardan kısa bir süre sonra da Ilgaz öldü, 7 Temmuz 1993. ## Kastamonu ve Rıfat Ilgaz Doğduğu ve yetiştiği kent olan [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu)'ya bağlılığını her fırsatta dile getirmiş olan Ilgaz, zaten soyadı devrimiyle kendine bu kentin en büyük simgesi olan [Ilgaz Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ilgaz_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nın ismini soyadı olarak seçti (1934). Özellikle doğduğu [Cide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cide) ve kültürüne ve insanına yapıtlarında yer verdi. [Sarı Yazma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_Yazma_%28roman%29), [Yıldız Karayel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Karayel), [Halime Kaptan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halime_Kaptan) ve [Karadenizin Kıyıcığında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadenizin_K%C4%B1y%C4%B1c%C4%B1%C4%9F%C4%B1nda) gibi romanlarında bu yöreyi tema olarak aldı. Kastamonu ve Cide'de adına etkinlikler düzenlenmektedir. Rıfat Ilgaz'ın [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu) ile ilgili yönlerini en iyi veren kaynaklardan biri, onunla tanışıp birlikte çalışmalar yapmış olan [Mehmet Saydur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Saydur)'dur. Ilgaz üzerine birçok araştırması olan yazar, onunla anılarını *Rıfat Ilgaz'lı Yıllar* adlı eserinde yazmıştır. Her yıl memleketi olan Cide ilçesinde 7-8-9 Temmuz tarihleri arasında Cide Rıfat Ilgaz Sarı Yazma ve Kültür Sanat Festivali yapılır. Sanatçı her yıl orada konserler, paneller, dinletiler eşliğinde anılır. Rıfat Ilgaz hayattayken adı Kastamonu Belediyesince Kırkceşme Mahallesi'ndeki bir sokağa, vefatından sonra cezaevinden kültür merkezine dönüştürülen binaya verilmiştir. [Cide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cide)'de doğduğu ev 2008 yılında Cide Belediyesi'nce aslına uygun restore edilerek Rıfat Ilgaz Müzesi olarak hizmete açılmıştır. ## Eserleri ### Şiir kitapları - 1943: Yarenlik (1946'da ikinci basımı yapıldı) - 1944: [Sınıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1n%C4%B1f_%28kitap%29) - Kovuşturmaya uğradı. 6 ay hapis yattı - 1947: Yaşadıkça - Toplatıldı - 1953: Devam - Toplatıldı - 1954: Üsküdarda Sabah Oldu - 1962: Soluk Soluğa - Yeni şiir çok azdır, genellikle derleme - 1969: Karakılçık - 1971: Uzak Değil - 1974: Güvercinim Uyur mu - 1983: Kulağımız Kirişte - 1987: Ocak Katırı Alagöz - 1995: Çocuk Bahçesi - Çocuklar için şiirler - 1983: Bütün Şiirleri - 9 cilt olarak - 2004: Bütün Şiirleri: 1927-1991 - 2021: Çok Küçüğüm Daha Ben (Çocuk Şiirleri, Çınar Yayınları) ### Romanları - 1957: [Hababam Sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_%28roman%29) - Önce dizi hikâye olarak [Dolmuş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolmu%C5%9F) dergisinde yayınlandı. Sonradan roman olarak toplandı. Film uyarlamalarına esin kaynağı oldu. Ayrıca tiyatroda da sahnelendi. - 1959: [Pijamalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pijamal%C4%B1lar) (Bizim Koğuş) - Önce Bizim Koğuş adıyla yayınlandı. Daha sonra 1973'te Pijamalılar olarak çıktı. - 1969: [Karadenizin Kıyıcığında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadenizin_K%C4%B1y%C4%B1c%C4%B1%C4%9F%C4%B1nda) - 1972: [Halime Kaptan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halime_Kaptan) - 1974: [Meşrutiyet Kıraathanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Me%C5%9Frutiyet_K%C4%B1raathanesi) - 1974: [Karartma Geceleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karartma_Geceleri) - 1976: [Sarı Yazma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_Yazma_%28roman%29) - 1981: [Yıldız Karayel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Karayel) - 1984: [Apartıman Çocukları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Apart%C4%B1man_%C3%87ocuklar%C4%B1) - 1984: [Hoca Nasrettin ve Çömezleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_Nasrettin_ve_%C3%87%C3%B6mezleri) - 1987: [Hababam Sınıfı İcraatın İçinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_%C4%B0craat%C4%B1n_%C4%B0%C3%A7inde) ### Anı kitapları - 1982: Yokuş Yukarı - 1986: Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra - 1992: Dördüncü Bölük: Damian Croft tarafından İngilizceye çevrildi, Milet Publishing tarafından yayınlandı. ### Köşe yazarlığı - Cart Curt - Nerde Kalmıştık ### Öykü kitapları - 1957: Radarın Anahtarı - 1957: Don Kişot İstanbul'da - 1962: Kesmeli Bunları - 1962: Nerde O Eski Usturalar - 1962: Saksağanın Kuyruğu - 1965: Şevket Ustanın Kedisi - 1969: Garibin Horozu - 1972: Altın Ekicisi - 1972: Palavra: Önceden *Don Kişot İstanbul'da* adıyla yayınlandı. - 1972: Tuh Sana - 1972: Çatal Matal Kaç Çatal - 1972: Bunadı Bu Adam - 1972: Keş - 1972: Al Atını - 1972: Hababam Sınıfı Uyanıyor - 1972: Hababam Sınıfı Baskında - 1972: Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı - 1982: Rüşvetin Alamancası - 1983: Sosyal Kadınlar Partisi - 1983: Çalış Osman Çiftlik Senin - 1990: Şeker Kutusu ### Çocuk edebiyatı - Bacaksız Kamyon Sürücüsü - Bacaksız Macera Peşinde - Bacaksız Okulda - Bacaksız Paralı Atlet - Bacaksız Sigara Kaçakçısı - Bacaksız Tatil Köyünde - Cankurtaran Yılmaz - Çocuk Bahçesi (Şiir) - Kumdan Betona - Küçükçekmece Okyanusu - Öksüz Civciv ### Almanca kitaplar - 2006: *Der *[*Dreikäsehoch*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dreik%C3%A4sehoch)* und die Riesenmelone* ([Edition Orient](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edition_Orient), Berlin; ISBN 978-3-922825-68-5) - 2007: *Der *[*Dreikäsehoch*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bacaks%C4%B1z)* auf der Polizeiwache* ([Edition Orient](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edition_Orient), Berlin; ISBN 978-3-922825-70-8) - 2008: *Der Dreikäsehoch in der Schule* ([Edition Orient](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edition_Orient), Berlin; ISBN 978-3-922825-72-2) ### Tiyatro oyunları - Hababam Sınıfı Ulvi Uraz Tiyatrosu tarafından sahnelendi (1965) - Hababam Sınıfı Uyanıyor: Filme çekildi. - Hababam Sınıfı Baskında - Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı: Filme çekildi. - Türk Çocukları Türk Çocukları: Çatalzeytin Festivali'nde öğrenciler tarafından sahnelendi. - Çatal Matal Kaç Çatal (1972): Daha sonra *Uzun Eşek Oyunu* olarak yeniden yazıldı. *Çatal Matal* 1972'de [Ordu Belediyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ordu_%28il%29) Karadeniz Tiyatrosu tarafından, *Uzun Eşek* ise Cide'de sahnelendi. - Abbas Yola Giden: 1993'te Kartal Rıfat Ilgaz Sahnesi Oyuncuları tarafından sahnelendi. ## Ödülleri - 1982: [Madaralı Roman Ödülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Madaral%C4%B1_Roman_%C3%96d%C3%BCl%C3%BC) - [Yıldız Karayel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Karayel) - 1982: [Orhan Kemal Roman Armağanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_Kemal_Roman_Arma%C4%9Fan%C4%B1) - Yıldız Karayel - 1987: [Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_Faruk_Toprak_%C5%9Eiir_%C3%96d%C3%BCl%C3%BC) - Ocak Katırı Alagöz - 1993: Edebiyatçılar Derneği - Onur Ödülü ## Türkiye'de Rıfat Ilgaz - Her yıl öldüğü gün olan 7 Temmuz'da, [Cide](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cide), [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu_%28il%29)'da adına [Sarı Yazma Festivali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_Yazma_Festivali) düzenlenmektedir. - Adına [şiir ödülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1fat_Ilgaz_%C5%9Eiir_%C3%96d%C3%BCl%C3%BC) verilmektedir. - 6 Aralık 1982'de [İstanbul Şan Müzikholü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C5%9Ean_M%C3%BCzikhol%C3%BC)'nde 55. sanat ve 70. yaş günü kutlandı. - 1984'te *Cide Postası* gazetesi ve Çınar Yayınları tarafından ortak olarak, Rıfat Ilgaz-Cide Edebiyat Ödülü verildi. Kazanan "Sekizinci Renk" şiiriyle, [Seval Esaslı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seval_Esasl%C4%B1)'dır. - 1986'da aynı ödül *mizah hikâyesi* dalında [Muzeffer Abayhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muzeffer_Abayhan)'a verildi. - 28 Nisan 1986'da [Harbiye Konak Sineması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harbiye_Konak_Sinemas%C4%B1)'nda 75. yaş günü kutlandı. - 12 Mart 1990'da [Türkiye Yazarlar Sendikası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_Yazarlar_Sendikas%C4%B1), [İstanbul Karaca Tiyatro](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Karaca_Tiyatro)'da Ilgaz'ın da katıldığı *Ustalarla Birlikte* gecesi düzenledi. - [Karartma Geceleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karartma_Geceleri) romanı [Yusuf Kurçenli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Kur%C3%A7enli) tarafından filme çekildi. Mustafa Ural rolünü, [Tarık Akan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1k_Akan) oynadı. Film birçok ödül aldı. - [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu)'da, 2 Mayıs 1991'de eskiden oturduğu sokağa adı verildi. Ayrıca adına bir süre oturduğu ([Ataköy, İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atak%C3%B6y%2C_%C4%B0stanbul))'da bir bulvar ve [İncirli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ncirli) [Bakırköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C4%B1rk%C3%B6y)'de bir kütüphane bulunmaktadır. Doğduğu memleket olan Cide'deki bir caddeye de Rıfat Ilgaz Caddesi adı verildi. - 11-19 Aralık 1991 tarihleri arasında Türk Yazarlar Sendikası ve [PEN Yazarlar Derneği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uluslararas%C4%B1_PEN_Kul%C3%BCb%C3%BC) tarafından [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul), [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir), [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara) ve [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu)'da 80. yaş günü etkinlikleri düzenlendi. - Bakırköy Belediyesi'nce adı verilen kültür merkezi, [Bahçelievler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7elievler) Belediyesi'nin ayrılmasıyla başına geçen [Refah Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Refah_Partisi) tarafından [Necip Fazıl Kısakürek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necip_Faz%C4%B1l_K%C4%B1sak%C3%BCrek) olarak yeniden adlandırıldı. Siyasi olduğu açık olan bu eylem basında tepki topladı. - 10-12 Mayıs 2006'da [Ankara Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_%C3%9Cniversitesi), [Kastamonu Meslek Yüksek Okulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu_Meslek_Y%C3%BCksek_Okulu)'nda Rıfat Ilgaz Sempozyumu düzenlendi. - 12.Cide Rıfat Ilgaz Sarıyazma Kültür ve Sanat Festivalin'de doğduğu ev Rıfat Ilgaz Kültür ve Sanatevi olarak açıldı (6 Temmuz 2007) - T.C. Kastamonu Üniversitesi Cide Rıfat Ilgaz Meslek Yüksekokulu açıldı. (21 Ekim 2008) ## Dünya'da Rıfat Ilgaz - 2006-2008 yıllarında *Bacaksız* (Der Dreikäsehoch) serisinin üç kitabı Almanya'da çevrilip Edition Orient tarafından yayımlandı.[^23] - *Dördüncü Bölük* kitabı Damian Croft tarafından İngilizceye çevrildi ve Milet Publishing tarafından *Fourth Company* başlığıyla yayımlandı (ISBN 978-1-84059-298-6). - Şiirleri birçok akademik dergide çeviri olarak yayımlandı. - Bazı eserleri bölümler halinde yurtdışında hazırlanan Türk edebiyatı [antoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Se%C3%A7ki)lerinde ve araştırmalarında yer aldı. ## Hakkında yazılan eserler - 1993: Asım Bezirci - Temele Gül Dikenler (Çınar Yayınları, İstanbul; ISBN 975-348-049-0) - 1994: Mehmet Saydur - Rıfat Ilgaz'lı Yıllar (Çınar Yayınları, İstanbul; ISBN 975-348-064-4) - 1997: [Asım Bezirci](https://turkipedia.org/tr/wiki/As%C4%B1m_Bezirci) - Rıfat Ilgaz (Çınar Yayınları, İstanbul; ISBN 975-348-036-9) - 1998: [Mehmet Saydur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Saydur) - Biz de Yaşadık: Dünden Bugüne Rıfat Ilgaz (İstanbul, Çınar Yayınları, İstanbul; ISBN 975-348-106-3) - 2001: Mehmet Saydur - Markopaşa Gerçeği (Çınar Yayınları, İstanbul; ISBN 975-348-159-4) - 2004: [Aydın Ilgaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n_Ilgaz) - Sınıf'ın Efsanesi (Çınar Yayınları, İstanbul; ISBN 975-348-190-X) ## Ayrıca bakınız - 1974: [Hababam Sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_%28film%29) - 1975: [Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_S%C4%B1n%C4%B1fta_Kald%C4%B1_%28film%29) - 1976: [Hababam Sınıfı Uyanıyor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_Uyan%C4%B1yor_%28film%29) - 1977: [Hababam Sınıfı Tatilde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_Tatilde) - 1978: [Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hababam_S%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_Dokuz_Do%C4%9Furuyor) ## Dış bağlantılar - Antoloji' de [Rıfat Ilgaz](https://www.antoloji.com/rifat-ilgaz/) - SinemaTürk'te [Rıfat Ilgaz](http://www.sinematurk.com/kisi/3245-rifat-ilgaz) - [TSA](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Sinemas%C4%B1_Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%C4%B1)'de [Rıfat Ilgaz](https://www.tsa.org.tr/tr/kisi/kisigoster/5712/rifat-ilgaz) [^1]: ’Kapana kısılmış dev’ ben de kızı Defne. Aydınlık, 7 Temmuz 2018. [^2]: Antoloji de Rıfat Ilgaz. [^3]: Ilgaz, Fatma Defne. BARTIN’DAN AMCAM GELDİ!. 30 Nisan 2020. [^4]: Şiir yazdı hapse atıldı. [^5]: İşte yeni yılda öğrencilere okutulacak 100 temel eser. [^6]: Türkiye İş banaksında biyografisi. [^7]: Mehmet Saydur, Biz de Yaşadık: Dünden bugüne Rıfat Ilgaz, s. 10 [^8]: Asım Bezirci, Rıfat Ilgaz [^9]: 'Hababam Sınıfı'nın babası : Rıfat Ilgaz'. [^10]: Haber7. Rıfat Ilgaz kimdir? Hababam Sınıfı'nın yazarı Rıfat Ilgaz biyografisi ve eserleri. [^11]: Saydur, Bizde Yaşadık [^12]: https://www.fatmadefneilgaz.com.tr/defne-ilgaz-kimdir/ [^13]: Saydur, Biz de Yaşadık, s. 119 [^14]: Bezirci, Rıfat Ilgaz, s.54 [^15]: Aydın Ilgaz, Sınıf'ın Efsanesi, s. 144-5 [^16]: Bezirci, Rıfat Ilgaz, s.69 [^17]: Asım Bezirci, Temele Gül Dikenler, s.49 [^18]: Rıfat Ilgaz, Bütün Şiirleri (1927-1991) [^19]: Mehmet Saydur, Markopaşa Gerçeği [^20]: Ilgaz, Sınıf'ın Efsanesi [^21]: Ilgaz, Bütün Şiirleri (1927-1991) [^22]: Ilgaz, Bütün Şiirleri [^23]: Unsere Autoren, Herausgeber und Künstler - Rıfat Ilgaz. Edition Orient.