# Rüstem Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Rüstem Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4f/Ruestem_presumably.jpg)
* (Painter B, public-domain)*

- **Makam:** Osmanlı Sadrazamı
- **Dönembaşı:** 29 Eylül 1555; 28 Kasım 1544
- **Dönemsonu:** 10 Temmuz 1561; 6 Ekim 1553
- **Hükümdar:** Kanuni Sultan Süleyman; Kanuni Sultan Süleyman
- **Öncegelen:** Kara Ahmed Paşa; Hadım Süleyman Paşa
- **Sonragelen:** Semiz Ali Paşa; Kara Ahmed Paşa
- **Doğum tarihi:** 1500
- **Doğum yeri:** Saraybosna yakınlarında "Butmir" veya "Sarajevsko Polje", Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm tarihi:** 10 Temmuz 1561
- **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Yattığı yer:** Şehzade Camii Haziresi
- **Unvan-ön:** Kehle-i İkbal • Dâmad
- **Çocukları:** Ayşe Hümaşah Sultan; Sultanzade Osman
- **İlişkiler:** Sinan Paşa (kardeşi)

**Rüstem Paşa** (رستم پاشا; 1500, [Saraybosna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saraybosna) - 10 Temmuz 1561, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'ın saltanatında iki ayrı dönemde, toplamda yaklaşık 15 yıl [Sadrazamlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) yapmış [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [devlet adamıdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet_g%C3%B6revlisi). [Hırvat](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1rvatlar) asıllı olan Paşa, [Kanûnî Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) döneminde saray ve devlet yönetiminde yükselerek dönemin en güçlü isimlerinden biri hâline geldi. [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan)'ın desteğini kazandı ve padişahın kızı [Mihrimah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_k%C4%B1z%C4%B1%29) ile evlenerek Dâmad oldu. [Şehzade Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mustafa)'nın idamındaki rolü ve sahip olduğu büyük servet, Rüstem Paşa'nın Osmanlı tarihindeki en tartışmalı devlet adamlarından biri olarak anılmasına yol açtı.

Aslen [Saraybosna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saraybosna) yakınlarından olan Rüstem Paşa, küçük yaşta [devşirilerek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev%C5%9Firme) [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a getirildi ve [Enderûn Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)'nde eğitim gördü. Saray kariyerinin başlarındayken, 1526 yılındaki [Mohaç Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moha%C3%A7_Muharebesi)'ne [silahdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahtar) rütbesiyle katıldı. Padişahın güvenini kazanarak [mirahur-i evvel](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mrahor) ve [rikâpdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rik%C3%A2pdar) görevlerine getirildi. Daha sonra taşra idaresine atanarak sırasıyla [Teke Sancakbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teke_Sanca%C4%9F%C4%B1), [Dulkadır ve Karaman Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BClkadriye_%28eyalet%29), [Diyarbakır Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbekir_%28eyalet%29) ve [Anadolu Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_%28eyalet%29) görevlerini yürüttü. 1539 yılında [Üçüncü Vezirliğe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubbealt%C4%B1_vezirleri) getirildi ve aynı yıl [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'ın kızı [Mihrimah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_k%C4%B1z%C4%B1%29) ile evlendi. Daha sonra 1541'de İkinci Vezirliğe, Kasım 1544'te ise [Sadrazamlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) makamına getirildi.

İlk döneminde 1544-1553 yılları arasında görev yaptı. 1553 yılında [Şehzade Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mustafa)'nın idamı sonrası [yeniçerilerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri) isyanını önlemek adına azledildi ve yerine [Kara Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Ahmed_Pa%C5%9Fa) getirildi. İki yıl sonra yeniden sadrazam oldu ve 1561'deki ölümüne kadar bu görevini sürdürdü. Sadrazamlığı döneminde Rüstem Paşa, devlet yönetiminde mali disipline büyük önem vererek [iltizam sistemini](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ltizam) yaygınlaştırdı. [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_Ar%C5%9Fid%C3%BCkl%C3%BC%C4%9F%C3%BC) ile yapılan [1547 İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281547%29) gibi diplomatik süreçleri ve dış ticareti yönetti; ayrıca ülke genelinde camiler, kervansaraylar ve medreseler inşa ettirerek büyük bir imar hareketi başlattı.

## Hayatı

Rüstem Paşa, yaklaşık 1500 yılında [Hırvat](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1rvatlar) asıllı [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) bir ailenin çocuğu olarak [Saraybosna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saraybosna) yakınlarında olan ya Butmir ya da Sarajevsko Polje adlı bir köyde doğmuştur.[^1] Ailesinin adının Opuković veya Cığaliç olduğu bildirilmektedir. Babası Mustafa Bey (Paşa) olup Sinan ([Kaptân-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Sinan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinan_Pa%C5%9Fa), ö. 1554) ve Nefise adlı iki kardeşi olduğu belirtilmektedir.

Genç yaşta İstanbul'a getirilip [devşirilen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev%C5%9Firme) Rüstem Paşa [Enderun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)'da eğitim gördü. Enderundan rikâb ağalığı ile çıktı. 1526 [Mohaç Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moha%C3%A7_Muharebesi)'ne [silahdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahtar) olarak katıldı. Bu seferden döndükten sonra birinci [imrahor](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mrahor) görevine tayin edildi. Üstün yetenekleri dolayısıyla Sultan Süleyman'ın gözüne girdi. Önce [Diyarbakır Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbekir_%28eyalet%29) oldu. Sonra [Anadolu Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_%28eyalet%29)'ne nakledildi. 1539'da [üçüncü vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubbealt%C4%B1_vezirleri) olarak görevlendirildi. Üçüncü vezir iken 26 Kasım 1539'da [Şehzade Cihangir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Cihangir) ve [Şehzade Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Bayezid_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29)'in [sünnet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erkek_s%C3%BCnneti) düğününde [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'ın kızı [Mihrimah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_k%C4%B1z%C4%B1%29) ile evlendi. Bu nedenle 'damat' sıfatıyla anılır.[^2]

Padişaha damat olması söz konusu olunca Rüstem Paşa'yı kıskanan rakipleri onun [cüzzam](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCzzam)lı olduğu dedikodusunu yaymışlardı. Bunun üzerine hassa hekimlerinden Mehmet Halife, bu söylentinin gerçek olup olmadığını araştırmak için paşayı muayene etti. Muayene sırasında gömleğinde bir [bit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitler) bulundu. O günlerdeki tıp bilgisine ve halk inanışına göre bir cüzamlının üzerinde bit barınamaz olduğu kabul edilmekteydi. Gömleğindeki bit, cüzzamlı olmadığına delil olarak kabul edilerek evlenmesine izin verildi.[^3]

“Olucak bir kişinin bahtı kavi talii yar., Kehlesi dahi mahallinde anın işe yarar.”

Rüstem Paşa için söylenmiştir. *Bahtlı adamın üzerinde bit çıksa işine yarar*, anlamındadır ve üzerinden bit çıkması üzerine dile getirilmiştir. Bu yüzden, tarihçilerin kendisine vermiş oldukları bir diğer isim "Kehle-i İkbal" (*İkbal Biti*) Rüstem Paşa'dır.[^4]

1544'te [Hadım Süleyman Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Had%C4%B1m_S%C3%BCleyman_Pa%C5%9Fa)'nın azledilmesi üzerine yerine getirilmesi beklenen ikinci [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir) [Deli Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Div%C3%A2ne_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa)'yı [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan)'ın emriyle birbirine düşürdü ve ardından Kanuni Sultan Süleyman hem Hüsrev Paşa'yı hem de Hadım Süleyman Paşa'yı azledip sadrazamlığa Rüstem Paşa'yı getirdi.

Kanuni, Şehzade Mustafa'yı öldürttükten sonra [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)lerin ayaklanma çıkarabileceği korkusuyla Rüstem Paşa'yı azletti (1553) ve yerine [Kara Ahmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Ahmed_Pa%C5%9Fa)'yı getirdi.

Ancak [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan) ile [Mihrimah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_k%C4%B1z%C4%B1%29), Rüstem Paşa'yı sadrazamlığa tekrar getirebilmek için çalıştılar. 29 Eylül 1555 tarihinde Kanuni Sultan Süleyman basit bir bahaneyle [Kara Ahmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Ahmed_Pa%C5%9Fa)'yı [Divan-ı Humayun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'un ortasında idam ettirdikten sonra Rüstem Paşa tekrar sadrazam oldu. 10 Temmuz 1561 İstanbul'da ölümüne dek sadrazamlık görevini sürdürdü. Cenazesi [Şehzade Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Camii) bahçesindeki türbesinde gömülüdür.[^5]

## Değerlendirilmesi

Sicill-i Osmani'de şöyle değerlendirilmektedir.[^6]

Zengin, tedbirli, akıllıydı.

Osmanlı kişileri hakkında önemli bir biyografi eserinde ise şu değerlendirilme yapılmıştır:[^7]

Rüstem Paşa arkasında büyük miktarda mücevherat, altın ve gümüşten yapılmış değerli eşya bıraktı. 1.700 köle, 2.900 harp atı, 1.160 deve, 8.000 dülbent, 700 bin [sikke-i hasene](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sikke-i_hasene), 5.000 dikilmiş kaftan, hil'at ve elbise, 1.100 altın üsküf, 600 gümüş eyer, 2.009 yük keçe, 2.000 zırh, 100 gümüş eyer, 500 mürassa altın eyer, 133 çift altın üzengi, 760 mürassa kılıç, 1.500, gümüşlü tolga, 1000 gümüşlü sesper, Anadolu ve Rumeli'de sahip olduğu 1.000 çiftlik zenginliklerinin önemli bir kısmını oluşturmaktaydı.[^8]

Yerli ve yabancı kaynaklar..(onu)... abus çehreli ve aksi bir adam olarak tanıtmaktadır. Aynı zamanda onu hüsn-i tedbir sahibi, kabiliyetli, müktesit bir devlet adamı olarak bildirmektedir.Dönemin şairlerinden [Taşlıcalı Yahya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fl%C4%B1cal%C4%B1_Yahya)'da Rüstem Paşa'yı asık suratlı ve komplocu birisi olarak tanımlamıştır.[^9] Ayrıca, Rüstem Paşa'nın şairlere düşmanlığı da bilinmektedir.[Pargalı İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) döneminde şairlere bağlanan maaşı sakıncalı görerek kaldırmıştır.[^10]

Kısa dönemde devlet hazinenin doldurulmasına önem vermiş, bunun uzun dönemde nelere sebep olacağını düşünememiştir. Örneğin önce hass-ı hümayun ve sonra diğer hasları iltizam suretiyle işletmesi hazineye büyük gelir sağlamıştır; ama bu, toprakları işleten mültezimlerin toprakların verimliğini artırmak hatta aynı seviyede tutmak için yatırım yapmamalarına ve böylece zamanla tarım topraklarının verimliğinin kaybolmasına neden olmuştur. İltizam satışlarında bir rüşvet şekli olan komisyon verilmesinin yaygınlaşması; hazineyi doldurmak için bahşiş, peşkeş vb. isimler takılan bir çeşit rüşvet alıp ve verilmesi usul haline getirmiştir. Bu türlü yolsuz kazanç kazanma ile kendi şahsi servetini de büyük miktarlara yükseltmiştir.[^11] Bu yolsuz kazancın yaygınlaşıp alışılır görenek haline girmesi, [devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet) kademesinde [rüşvet](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BC%C5%9Fvet)in yaygınlaştırılması Osmanlı İmparatorluğu'nun içine bozulma tohumlarını atmıştır.

## Eserleri

![Rüstem Paşa Camii, Eminönü, İstanbul](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e8/Istanbul_-R%C3%BCstem_Pasha_Mosque-_2000_by_RaBoe_01.jpg)
*Rüstem Paşa Camii, Eminönü, İstanbul (Ra Boe, CC-BY-SA-3.0)*

[Tekirdağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekirda%C4%9F)'da, [Rüstem Paşa Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa_K%C3%BClliyesi) adıyla değişik yıllarda [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan)’a yaptırdığı cami, medrese, kütüphane, çifte hamam, bedesten, kervansaray ve imaretten oluşan bir külliyesi bulunmaktadır. Bu külliyeden günümüzde ancak cami ve bedesten kalmış ve diğer binalar kısmen veya tamamen ortadan kalkmıştır.[^12]

[Eminönü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emin%C3%B6n%C3%BC), [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da, [Rüstem Paşa Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa_K%C3%BClliyesi) adıyla anılan 1555-1561 yılları arasında [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan)’a [Rüstem Paşa Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa_Camii), altta yer alan tonozlu depolarla dükkânlar, çeşme ve iki handan oluşan bir külliye yaptırmıştır.[^13]

[Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)' de [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan)'a [Rüstem Paşa Kervansarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa_Kervansaray%C4%B1_%28Edirne%29)'nı yaptırmıştır. .[^14]

[Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'da 1522-1523 tarihlerinde [Çengel Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87engel_Han)'ı inşa ettirmiştir.

Ayrıca [Kütahya](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCtahya)'da [Anadolu Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_%28eyalet%29) yaptığı sırada bir medrese ve bir hamam yaptırmıştır. Kütahya'daki bu eserlerden hamam günümüze kadar gelmiş; taç kapısının bir bölümü hariç yıkılan medrese ise orijinaline uygun olarak yeniden yapılmıştır.

Ayrıca Sakarya'nın [Sapanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sapanca) ilçesinde Mimar Sinan tarafından yaptırılan "Rüstem Paşa Camisi" mevcut olup ibadete açıktır.

Rüstem Paşa'nın tarihçi olarak Osmanlı kültürüne katkıları da bulunmaktadır. *Tevarih-i Ali Osaman* veya *Tarih-i Rüstem Paşa* adı ile yazdığı tarih eseri Osmanlı devletinin kuruluşundan 1561'e kadar dönem tarihini ihtiva etmektedir. Bu eserde kendisinin büyük katkısı olan Kanuni devrini işlemiş ve Osmanlı devletinin gelişmesinin zirvesine tarihsel bir pencere açmıştır. Ancak bu eserin 1923'te ilk Almanca çevrisini (*Die Osmanische Chronik des Rüstem Pascha* adlı) yapan I. Ferrer ve bazı diğer tarihçiler bu eserin Rüstem Paşa tarafından şahsen yazıldığına şüphe ile bakmaktadırlar.[^15]

## Popüler kültürdeki yeri

- 2003 yapımı [''Hürrem Sultan''](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan_%28dizi%29) dizisinde [Serhat Nalbantoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serhat_Nalbanto%C4%9Flu) tarafından canlandırılmıştır.
- 2011-2014 yılları arasında yayınlanan [*Muhteşem Yüzyıl*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhte%C5%9Fem_Y%C3%BCzy%C4%B1l) adlı dizide ise Rüstem Paşa'yı [Ozan Güven](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ozan_G%C3%BCven) canlandırmıştır.

## Dış kaynaklar

- Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) *Osmanlı Devlet Erkânı*, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
- Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) *Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi*, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
- Tektaş, Nazım. (2009), *Sadrâzamlar - Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı*. İstanbul:Çatı Kitapları. ISBN 9789758845000

## Dış bağlantılar

- Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), *Sicill-i Osmani*, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.1I say.377-378 [http://archive.org/details/sicılliosmani01sruoft](http://archive.org/details/sicılliosmani01sruoft)
- Afyoncu, Erhan (2008) "Rüstem Paşa" *Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:35 Sayfa:288-290*. Ankara:TDIV Online:[http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c35/c350200.pdf](http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c35/c350200.pdf)

[^1]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
[^2]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
[^3]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
[^4]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
[^5]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
[^6]: Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.1İ say.377-378 <http://archive.org/details/sicilliosmani01sruoft>
[^7]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
[^8]: Mehmed Neşrî, Neşrî Tarihi
[^9]: Taşlıcalı Yahya - Şehzade Mustafa Mersiyesi: "Gülmezdi yüzü mahşerde dahi gülmeyesi Çoğ iş etti bize sağlıkla olmayası" "Vucüduna Rüstem'in zulümü ile irdi ziyan"
[^10]: Evsaf-ı İbrahim Paşa Risalesi - Latifi
[^11]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
[^12]: Akçıl, N. Çiçek (2010) "Rüstem Paşa Külliyesi" Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:35 Sayfa:293-294. Ankara:TDIV Online: <http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c38/c380058.pdf>
[^13]: Tokay, Z. Hale (2010) "Rüstem Paşa Külliyesi" Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:35 Sayfa:291-292. Ankara:TDIV Online: <http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c35/c350202.pdf>
[^14]: Akçıl, N. Çiçek (2010) "Rüstem Paşa Kervansarayı" Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:35 Sayfa:290-291. Ankara:TDIV Online: <http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c35/c350201.pdf>
[^15]: Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9