# Proto Kartveli dili > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Proto_Kartveli_dili > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Proto Kartveli dili, https://tr.wikipedia.org/wiki/Proto_Kartveli_dili (CC-BY-SA-4.0) **Proto Kartveli dili** ([Gürcüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCce): წინარექართველური ენა, *ts'inarekartveluri ena*), günümüz [Güney Kafkasya halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya_halklar%C4%B1)nın ataları tarafından konuşulan [Kartveli dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkas_dilleri)nin ortak atasının dilsel olarak yeniden yapılandırılmasıdır. Bu dilin varlığı, mevcut Kartveli dillerini birbirleriyle karşılaştırarak dilin geniş bir taslağını yeniden inşa eden dilbilimciler tarafından yaygın olarak kabul edilmektedir.[^1] Dilbilimci Gerhard Deeters ve [Georgi Klimov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Georgi_Klimov), Proto Kartveli dili ile Kartveli dilleri arasında Proto-Karto-Zan veya Proto-Gürcüce-Zan adında bir [proto dil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadil) olduğunu düşünmektedir.[^2] ## Etkileşimleri Proto Kartveli dillerinin ses değişimi kalıpları [Hint-Avrupa dillerine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_dil_ailesi) çok benzemektedir ve bu nedenle Proto Kartvelidillerinin Hint-Avrupa dilleri ile nispeten erken bir tarihte etkileşime girdiği düşünülmektedir.[^3] Bu ilişki, Hint Avrupa dillerinden Proto Kartveli dillerine geçen kelimelerle güçlenmiştir. Proto Kartveli dillerinde "göğüs" anlamına gelen [*\* Mḳerd-*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3AReconstruction%3AProto-Kartvelian/m%E1%B8%B3erd-), [Proto Hint-Avrupa dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Hint-Avrupa_dili)nde "kalp" anlamına gelen [*\* ḱerd-*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3AReconstruction%3AProto-Indo-European/%E1%B8%B1erd-) ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Proto Kartveli dillerinde "ılık" anlamına gelen [*\* ṭep-*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3AReconstruction%3AProto-Kartvelian/%E1%B9%ADep-) kelimesi doğrudan Proto Hint-Avrupa dilinde aynı anlama gelen *\* tep-* kelimesinden türemiş olabilir.[^4] Proto Kartveli dilinde yer alan [şarap](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Earap) anlamındaki \**ɣwino*- kökünün, genellikle ya Proto Hint-Avrupa dilinden,[^5][^6] ya da [Proto Ermenice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ana_Ermenice)den (\**ɣʷeinyo*-) ödünçlenerek girdiği düşünülür.[^7][^8] Buna karşın bazı akademisyenlere göre Proto Kartveli dilinde yerli olarak bulunan ve "bükmek" anlamındaki \**ɣun*- kökünden evrilmiştir.[^9] ## Ardıllarıyla ilişkisi ![Kartveli dilleri soyağacı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Kartvelian_languages_tree.png) *Kartveli dilleri soyağacı (Kober, CC-BY-SA-3.0)* Proto Kartveli dillerinin günümüzdeki ardılları Gürcüce, [Svanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Svanca), [Megrelce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelce) ve [Lazca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lazca)dır. Bu dillerden Megrelce ve Lazca genellikle tek bir dilin lehçeleri olarak kabul edilir ve [Zan dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zan_dili) olarak adlandırılır. Svancanın MÖ 19. yüzyılda Proto Kartveli dilinden koparak farklılaşmaya başladığı düşünülmektedir.[^10] Bu nedenden ötürü Gürcüce ve Zan dilleri [Karto-Zan dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karto-Zan_dilleri) adlı grupta Svancadan ayrı olarak sınıflandırılmakta olup, bu dillerin kökeni bir başka proto dil olan [Proto Karto-Zan dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Proto_Karto-Zan_dili)ne dayandırılmaktadır. Gürcüce ve Zan dillerinin farklılaşmasının ise MÖ 7. yüzyılda gerçekleştiğine inanılmaktadır.[^11] Proto Kartveli dillerindeki ses değişimi kalıpları, Gürcüce ve özellikle Svancada, Megrelce veya Lazcaya kıyasla daha iyi korunmuştur.[^12] ## Ayrıca bakınız - [Proto Hint-Avrupa dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Hint-Avrupa_dili) - [Ön Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e) - [Ön insan dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_insan_dili) [^1]: Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", "Caucasian languages". [^2]: Klimov (1998), p. VIII [^3]: Gamkrelidze & Ivanov (1995), pp. 768, 774–776 [^4]: Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", "Caucasian languages". [^5]: Klimov, Georgij. Etymological Dictionary of the Kartvelian Languages. Walter de Gruyter, 1998, s. 227. [^6]: Gamkrelidze, Ivanov: Indo-European and the Indo-Europeans: A reconstruction and historical analysis of a proto-language and a proto-culture (vols. I-II). Berlin / New York, 1994–1995, p. [^7]: Martirosyan, Hrach. Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon. Brill Academic Publishers, 2010, s. 214. [^8]: Adjarian, Hrachia. Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words]. Yerevan State University, s. 559. [^9]: Fähnrich, Heinz. Kartwelisches Etymologisches Wörterbuch. Brill, 2007, s. 486. [^10]: Soviet Anthropology and Archaeology: ISAP Translations from Original Soviet Sources. International Arts and Sciences Press, 1965. [^11]: Soviet Anthropology and Archaeology: ISAP Translations from Original Soviet Sources. International Arts and Sciences Press, 1965. [^12]: Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", "Caucasian languages".