Podolya (eyalet)

Podolya Eyaleti veya Kamaniçe Eyaleti,^{[1]List of Published Ottoman Tax Registers (Tahrir Defterleri) (İngilizce). Ottoman.uconn.edu.} (Ukraynaca:Подільський еялет, Lehçe:Ejalet podolski) Osmanlı Devleti eyaletidir. 1672 yılında kurulmuş 1699 yılında yıkılmıştır. Eyaletin yüzölçümü 20.000 km2 kadardır.^{[2]Yılmaz Öztuna "Başlangıcından zamanımıza kadar Büyük Türkiye tarihi" cilt 12, sf. 29, Ötüken Yayınevi (1977).}

Tarihçe

17. yüzyılın ortalarında Dinyeper nehrinin sağında kalan Ukrayna topraklarının hükümdarı Petro Doroşenko, Ukrayna'nın tamamına hakim olmak için Osmanlı padişahı IV. Mehmet ile anlaşma yaparak Osmanlı himayesini kabul etmiştir. Lehistan-Litvanya Birliği'nin Petro Doroşenko'ya saldırması üzerinde 1672 yılında Padişah IV. Mehmet sefere çıkmıştır.^{[3]Prof. Dr. Mehmed Maksudoğlu "Kuruluşunun 700. Yılında Osmanlı Tarihi 1299-1922" sf. 212, Boğaziçi Yayınları (Ağustos 2001).} Sefere çıkan Osmanlı Ordusu 200.000 kadardır. Podolya'nın merkezi olan Kamaniçe'ye gelen Osmanlı Ordusu, 18 Ağustos 1672 tarihinde Kamaniçe Kalesi'ni kuşatmıştır.^{[4]Mała Encyklopedia Wojskowa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967, Wydanie I, Tom 2} Kalede Avusturya ve Rus kuvvetleri de vardır. Kırım Hanı ve Kazak Hetmanı da Osmanlı Devleti ordusundadır. 2 hafta süren kuşatmanın ardından 27 Ağustos 1672 tarihinde Kamaniçe teslim olmuştur.^{[3]Prof. Dr. Mehmed Maksudoğlu "Kuruluşunun 700. Yılında Osmanlı Tarihi 1299-1922" sf. 212, Boğaziçi Yayınları (Ağustos 2001).}

Fransız Doğu bilimci Antoine Galland, Türklerin Kamaniçe Kalesi'ni kısa bir sürede aldıktan sonra buranın Kamaniçe Kalesi olup olmadığı hakkında tereddüte düştüklerini yazmıştır.^{[5]Antoine Galland "İstanbul'a ait Günlük Anıları 1672-73" sf. 181, Türk Tarih Kurumu (1987).}

Osmanlı-Lehistan Savaşı'nın ardından 18 Ekim 1672 tarihinde Bucaş Antlaşması imzalanmış Podolya tamamen Osmanlı Devleti'nin olmuştur.^{[3]Prof. Dr. Mehmed Maksudoğlu "Kuruluşunun 700. Yılında Osmanlı Tarihi 1299-1922" sf. 212, Boğaziçi Yayınları (Ağustos 2001).} Osmanlı Devleti, antlaşma imzalanmadan önce 2 Eylül 1672 tarihinde buraya beylerbeyi olarak Köstendili Koca Halil Paşa'yı atamış ve Podolya Eyaleti'ni kurmuştur.^{[6]Mehmet İnbaşı "Ukrayna'da Osmanlılar Kamaniçe Seferi ve Organizasyonu (1672)", sf. 202, Yeditepe Yayınevi (2004), ISBN 975-6480-10-6.} Bölgenin Osmanlı Devleti hakimiyetine girmesiyle birlikte eyalette yaşayan yerli halk memleketlerini terk etmiştir. Eyaletteki kiliseler camiye dönüştürülmüştür. Merkez Kamaniçe'de halk, Yahudilik dahil eyaletteki bütün dinler için bir tapınak kurmuştur. Yine Kamaniçe'den Yeniçeri olmaları için 800 kadar erkek çocuğu alınmıştır. Osmanlı Devleti'nin 5 büyük garnizonundan biri de Kamaniçe'dedir. Ayrıca Podolya Eyaleti'ndeki Kamaniçe Kalesi, stratejik açıdan Ukrayna, Leh ve Rus kuvvetlerinin kilidi durumundadır.^{[7]Defterdar Sarı Mehmet Paşa, "Zübde-i Vekayiat" sf. 28.}

Podolya'yı alma hevesinde olan Lehistan-Litvanya Birliği hükümdarı III. Jan Sobieski, buradaki Türk tehdidine karşı Okopy Świętej Trójcy yakınlarına bir kale inşa ettirmiştir. Lehler, merkez Kamaniçe'yi alabilmek için defalarca saldırı düzenlemişlerdir. 1673 yılında III. Jan Sobieski, Kamaniçe'ye bir saldırı düzenlemiş fakat başarısız olmuştur.

1676-1681 yılları arasasındaki Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Bahçesaray Antlaşması sonucu Podolya verilmemiştir. Salankamen Savaşı'ndan sonra İsakçı Kalesi'ne kadar gelip, Kamaniçe Kalesi'ni kuşatan Lehler, Beylerbeyi Kahraman Bey tarafından yenilgiye uğratılmıştır.^{[8]Osmanlı Padişahları 2 (Türkçe). Kenthaber.} Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları sonunda 26 Ocak 1699 tarihinde imzalanan Karlofça Antlaşması'nda, Padişah II. Mustafa gönüllü olarak Podolya'yı Lehistan-Litvanya Birliği'ne vermiştir.^{[9]Joseph von Hammer "Osmanlı İmparatorluğu Tarihi" 2. cilt sf. 574, İlgi Kültür Sanat Yayınları (Nisan 2007).} Osmanlı Devleti, 5 Eylül 1699-22 Eylül 1699 tarihleri arası eyaleti boşaltmıştır, son Podolya Beylerbeyi Kahraman Bey, 22 Eylül 1699 tarihinde beylerbeylikten inmiştir.^{[6]Mehmet İnbaşı "Ukrayna'da Osmanlılar Kamaniçe Seferi ve Organizasyonu (1672)", sf. 202, Yeditepe Yayınevi (2004), ISBN 975-6480-10-6.} 23 Eylül 1699 tarihinde Kahraman Bey ve binlerce Türk, kadın ve çocukları ile burayı terk edip Hotin'e giderken ağlayarak feryat etmişlerdir. Bu sırada Ay'ın tutulması üzüntülerini arttırmıştır.^{[10]Yılmaz Öztuna, a.g.e., cilt 13, sf. 110.} Osmanlı Devleti, Podolya bölgesinde birçok iz bırakmıştır. Bugün bölgede hâlâ Osmanski soyadını taşıyanlar vardır.^{[11]Mehmet İnbaşı, a.g.e., sf. 314.}

Yönetim

İdari bölünüş

• Kamaniçe Sancağı, Podolya Eyaleti'ne bağlı merkez sancak. Sancağa bağlı 8 nahiye vardır. Kamaniçe, Horopotova, İskala (İskele), Kırıvçe, Kıtahorod (Kitahorod, Kitayhorad), İzvança (İzvançe, İjvan, İzvan), Mihaylova, Satanova (Şeytanova).^{[12]Mehmet İnbaşı, a.g.e., s. 201.} 1681 tarihli Kamaniçe Eyaleti mufassal defterine göre sancak, 3.691 hane, 987 mücerred, 125 Yahudi hane, 197 asker olmak üzere eyaletin % 70'lik nüfusunu barındırmaktaydı.^{[6]Mehmet İnbaşı "Ukrayna'da Osmanlılar Kamaniçe Seferi ve Organizasyonu (1672)", sf. 202, Yeditepe Yayınevi (2004), ISBN 975-6480-10-6.}

• Mejibuji Sancağı, Podolya Eyaleti'ne bağlı sancak. Sancağa bağlı 4 nahiye vardır. Mejibuji (Meziboza), Poloskiruf (Polofkiruf, Poloskiruri), Konstantın (Konstantin), Çornostra (Çornosturuf).^{[12]Mehmet İnbaşı, a.g.e., s. 201.} Sancak merkezi Mejibuji'nin şimdiki adı Medzhybizh (Mejibij okunur)'dir ve Ukrayna'nın Hmelnitski iline bağlı Letychiv ilçesine bağlı bir kasabadır.

• Bar Sancağı, Podolya Eyaleti'ne bağlı sancak. Sancağa bağlı 4 nahiye vardır. Bar, Popovçi (Popofçi), Zinkuv, Dırajna (Dıraşna).^{[12]Mehmet İnbaşı, a.g.e., s. 201.}

• Yazlofça Sancağı veya Yazloviste Sancağı, Podolya Eyaleti'ne bağlı sancak. Sancağa bağlı 3 nahiye vardır. Yazlofçe (Yazlovişte), Çortkuv, Kaşperofça (Kasperofçe).^{[12]Mehmet İnbaşı, a.g.e., s. 201.} Sancak merkezi Yazlofça'nın şimdiki adı Yazlovets'tir ve Ukrayna'nın Ternopil iline bağlı Buchach (Bucaş) ilçesine bağlı bir köydür.