# Peyk-i Şevket sınıfı torpido kruvazörü

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Peyk-i_%C5%9Eevket_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_torpido_kruvaz%C3%B6r%C3%BC
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Peyk-i Şevket sınıfı torpido kruvazörü, https://tr.wikipedia.org/wiki/Peyk-i_%C5%9Eevket_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_torpido_kruvaz%C3%B6r%C3%BC (CC-BY-SA-4.0)

***Peyk-i***** *****Şevket***** sınıfı**, [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) için [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'daki [Germaniawerft](https://turkipedia.org/tr/wiki/Germaniawerft) tersanesinde 1906-1907 yıllarında inşa edilen bir çift [torpido kruvazörüdür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kruvaz%C3%B6r). [*Peyk-i Şevket*](https://turkipedia.org/tr/wiki/TCG_Peyk) ve [*Berk-i Satvet*](https://turkipedia.org/tr/wiki/TCG_Berk) adlarında iki gemiden oluşuyordu. 20. yüzyılın başında Osmanlı donanmasını modernize etme programının bir parçası olarak sipariş edildiler. [deplasman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deplasman_%28denizcilik%29)ındaki gemiler, görece küçük boyutlarına göre ağır silahlıydılar ve üç [torpido tüpü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_t%C3%BCp%C3%BC), bir çift top ve birçok küçük silah taşıyorlardı.

*Peyk-i Şevket*, [Süveyş](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F)'te enterne edildiği, *Berk-i Satvet* ise savaşı [Marmara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmara_Denizi)'da ana Osmanlı filosuyla beraber geçirdiği için iki gemi de 1911-1912 yıllarındaki [Trablusgarp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında çatışmalarda yer almadılar. Her iki gemi de [Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nda daha aktif olarak yer aldı ve [Doğu Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Trakya)'daki Osmanlı birliklerini desteklemek için topçu desteği sağladı. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında her iki gemi de [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'de görev yaparak devriye gezdi, konvoylara eşlik etti ve [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) limanlarına saldırdı. *Berk-i Satvet*, Ocak 1915'te [İstanbul Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Bo%C4%9Faz%C4%B1) açıklarında [mayına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_may%C4%B1n%C4%B1) çarptı. Yedi ay kadar sonra *Peyk-i Şevket*, [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k) denizaltısı tarafından Marmara Denizi'nde torpidolandı. Her iki gemi de onarıldı ve 1918 yılına kadar hizmete döndü.

Savaşın sona ermesinden sonra, her iki gemi de 1920'lerin ortalarında uzun bakımların ardından [Türk Deniz Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Deniz_Kuvvetleri)'nde hizmete girdi. 1930'ların sonlarında kapsamlı bir şekilde modernize edilen gemiler, 1944 yılına kadar hizmette kaldı. Her iki gemi de 1950'lerin başlarında söküldü.

## Tasarım

![Peyk-i Şevket, Almanya'da Kiel Fiyortu'nda test sürüşünde, 1907.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9d/Peyk-i_%C5%9Eevket_1907_Kiel.jpg)
*Peyk-i Şevket, Almanya'da Kiel Fiyortu'nda test sürüşünde, 1907. (public-domain)*

*Peyk-i Şevket* sınıfı, [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) tarafından "torpido kruvazörü" olarak sınıflandırılmış; ancak bazı kaynaklarda "torpido [gambot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gambot)" olarak da anılmıştır. İki gemi 1903 yılında, [Krupp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krupp)'un sahip olduğu [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'daki [Germaniawerft](https://turkipedia.org/tr/wiki/Germaniawerft)'ten sipariş edildi. Sipariş, tersane ile yapılan ve eski [zırhlı korvet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi) [*Asar-ı Tevfik*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asar-%C4%B1_Tevfik)in modernizasyonunu da kapsayan bir anlaşmanın parçasıydı. İki kruvazör, Osmanlı filosunun aktif bir rol oynayamadığı 1897 [Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nın ardından 1890'ların sonlarında başlayan bir donanma inşa programının parçasıydı.

### Özellikler

Gemiler 80,1 m uzunluğunda, 8,4 m [genişliğinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geni%C5%9Flik_%28denizcilik%29) ve 4,6 m [su çekimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_%C3%A7ekimi)ndeydi. Gemilerin deniz denemeleri esnasında [deplasmanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deplasman_%28denizcilik%29) , 1938'de ise idi. Gemilerde biri [ön kumanda kulesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanda_kulesi) hemen arkasında, diğeri daha geride iki direk vardı. [Baş kasara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9F_kasara)sı ön bacanın altına dek uzanıyordu, kıç güverte ise ana direğin ardında ve daha aşağısındaydı. Çelik gövdeli gemilerdi ve zırh koruması taşımıyorlardı. 125 subay ve denizciden oluşan mürettebatı, 1915'te 145'e yükseltildi.

Gemiler, gücünü her biri bir [vida pervaneyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pervane) çeviren bir çift [dikey üçlü genleşme buhar motorundan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bile%C5%9Fik_buhar_motoru) alıyordu. Germaniawerft tarafından üretilen kömürle çalışan dört Schulz [su borulu kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_borulu_kazan)ı iki bacaya bağlıydı. Motorlar üretebiliyordu ve tasarlanan azami hız idi, gemiler denemelerde hıza ulaştılar. 1915'e gelindiğinde, yetersiz bakım ve yoğun kullanım hızlarını seviyesine düşürmüştü. *Peyk-i Şevket* sınıfı gemiler kömür kapasitesine sahipti ve seyir menzilleri vardı.

*Peyk-i Şevket* sınıfı kruvazörlerin birincil saldırı silahları üç 450 mm [torpido tüpü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_t%C3%BCp%C3%BC)ydü. Biri pruvada su üstüne, diğer ikisi [geminin ortasında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Denizcilik_terimleri) güverteye monteli döner kundaklara monte edilmişti. Bir çift [seri ateşli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seri_ate%C5%9Fli_top) 105 mm 40 kalibre top baş kasara ve kıç güvertede silah kalkanlarıyla korunan tekli kundaklarda bulunuyordu. Bu silahlara ek olarak altı adet 57 mm 40 kalibre top, iki adet 37 mm top ve iki [makinalı tüfek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makineli_silah) taşıyorlardı.

### Modernizasyon

Her iki gemi de 1930'ların sonunda yeniden inşa edildi ve önemli iyileştirmeler yapıldı. Hem [baş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bodoslama) hem de kıç yeniden inşa edildi, yeni bir eğimli pruva tasarımına geçildi. Üst yapıları da yeniden inşa edildi. Eski toplar bir çift 88 mm 45 kalibre top ve dört 37 mm 40 kalibre top ile değiştirildi. *Berk-i Satvet'e*, 25 [deniz mayını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_may%C4%B1n%C4%B1) taşımak için gereken ekipman eklendi.

## Hizmet geçmişi

![Osmanlı donanmasında 1914'te görev yapan büyük gemilerin silüetleri; Peyk-i Şevket-sınıfı ikinci satırda dördüncü gemidir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Ottoman_Fleet_1914.png/1280px-Ottoman_Fleet_1914.png)
*Osmanlı donanmasında 1914'te görev yapan büyük gemilerin silüetleri; Peyk-i Şevket-sınıfı ikinci satırda dördüncü gemidir. (Fred T. Jane, public-domain)*

Her iki gemi de Kasım 1907'de gelişlerini takip eden on yıl boyunca Osmanlı filosuyla kapsamlı hizmet gördü. Filo tarafından 1909'da yirmi yıldan fazla bir süredir yapılan ilk filo manevrasına katıldılar. İki gemi de 1911-12'deki [Trablusgarp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda yer almadı, [*Peyk-i Şevket*](https://turkipedia.org/tr/wiki/TCG_Peyk) savaş çıkınca Birleşik Krallık kontrolündeki [Süveyş](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F)'te enterne edilmiş, [*Berk-i Satvet*](https://turkipedia.org/tr/wiki/TCG_Berk) ise çok daha güçlü [İtalyan filosuyla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Donanmas%C4%B1_%28%C4%B0talya%29) karşı karşıya gelme riskini almayan ana filo ile birlikte [Marmara Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmara_Denizi)'nde kalmıştı. Her iki gemi de 1913'teki [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında, özellikle [Doğu Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Trakya)'da kıyıdaki Osmanlı kuvvetlerini desteklemek için kullanıldı. Gemiler, başkent [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'u savunmak için [Çatalca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalca) hattını tutan Osmanlı ordusuna ateş desteği sağladı. *Berk-i Satvet* ayrıca [Yunan Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Deniz_Kuvvetleri) ile iki kısa çatışmaya katıldı.

Osmanlı İmparatorluğu Kasım 1914'te [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'na katıldı. *Peyk-i Şevket* ve *Berk-i Satvet* ağırlıklı olarak [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'de, Rus [Karadeniz Filosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz_Filosu)'na karşı operasyon yaptı. Sık sık Osmanlı kıyılarında, özellikle [İstanbul Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Bo%C4%9Faz%C4%B1) açıklarında devriye gezdiler ve Batı Anadolu'ya giden konvoylara eşlik ettiler. Ocak 1915'teki bu konvoy operasyonlarından birinde *Berk-i Satvet*, bir mayına çarparak kıç tarafından ciddi hasar aldı. İstanbul'a çekilerek onarıldı, 1918'de hizmete geri döndü. *Peyk-i Şevket*, 1915 [Çanakkale Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında Marmara Denizi'ne döndü ve burada Osmanlı kuvvetlerine mühimmat taşıdı. 6 Ağustos'ta İngiliz [denizaltı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Denizalt%C4%B1)sı tarafından torpidolandı ve ağır hasar gördü, geminin onarımı 1917'ye kadar sürdü. Her iki gemi de savaşın son yılında Karadeniz'de konvoy eskortu olarak kullanıldı.

Savaşı sona erdiren [Sevr Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sevr_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'na göre, gemilerden biri Portekiz'e [savaş tazminatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sava%C5%9F_tazminat%C4%B1) olarak verilecekti; ancak ardından gelen [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) bu anlaşmayı geçersiz kıldı. [Lozan Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lozan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile yeni Türk cumhuriyeti, Osmanlı filosunu elinde tuttu. İki kruvazör, [Türk Deniz Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Deniz_Kuvvetleri) tarafından tutuldu ve adları *Peyk* ile *Berk* olarak kısaltıldı. *Berk* 1924-1925 yıllarında, *Peyk* ise 1927-1929 arasında elden geçirildi. *Berk* 1937-1939, *Peyk* ise 1936-1938 yılarında modernize edildi. 1944 yılına kadar hizmette kalan gemiler, ardından donanma envanterinden çıkartıldı ve [Gölcük Tersanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6lc%C3%BCk_Donanma_Tersanesi)'nde kaldı. 1953'te her iki gemi de hurdaya çıkarılarak söküldü.