# Parashqevi Qiriazi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Parashqevi_Qiriazi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Parashqevi Qiriazi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Parashqevi_Qiriazi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/68/Parashqevi_Qiriazi.jpg) * (public-domain)* - **Other names:** Paraskevi D. Kyrias, Parashqevi Qirias - **Doğum yeri:** Manastır, Manastır Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu; (Günümüz Bitola, Kuzey Makedonya) - **Ölüm yeri:** Tiran, Arnavutluk - **Yattığı yer:** Tiran, Varrezat e Sharrës - **Milliyet:** Arnavut - **Vatandaşlık:** Arnavut - **Alma mater:** Amerikan Kız Koleji, İstanbul (B.A.), Oberlin Koleji (Yüksek Lisans) - **Meslek:** eğitimci, yayıncı - **Önemli eser:** Yll'i Mëngjezit (Sabah Yıldızı), Boston, 1917–1920 - **Ebeveynler:** Dhimitër Qiriazi, Maria Qiriazi (Vodica) - **Akrabalar:** Tashko Qiriazi, Kostandin Qiriazi, Theofania "Fanka" Qiriazi (Trajan), Gjerasim Qiriazi, Gjergj Qiriazi, Sevasti Qiriazi, Kristo Qiriazi, Naum Qiriazi, and Perikli "Pandi" Qiriazi - **Ödüller:** 17px Halkın Öğretmeni; 17px Ulusun Onuru; Yurtsever Faaliyet Nişanı **Paraskevi D. Kyrias** olarak da bilinen **Parashqevi Qiriazi**[^1] (2 Haziran 1880 - 17 Aralık 1970), hayatını [Arnavut alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavut_alfabesi)ne ve yazılı [Arnavut dilinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavut%C3%A7a) öğretimine adamış, [Qiriazi ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Qiriazi_ailesi)nin [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) öğretmeniydi. Arnavut alfabesinin biçimine karar veren [Manastır Kongresi'ne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r_Kongresi)[^2] katılmış tek kadındı ve bir kadın derneği olan *Yll' i Mengjesit'in* kurucusuydu.[^3] Parashqevi ayrıca [1919 Paris Barış Konferansı'na](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris_Bar%C4%B1%C5%9F_Konferans%C4%B1) Arnavut-Amerikan topluluğunun bir üyesi olarak katıldı.[^4] 1891'de [Korça'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6rice) açılan ilk Arnavut Kız Okulu'nun müdürü Sevasti Qiriazi'nin kız kardeşidir.[^5] ## Biyografi Parashqevi, [Manastır'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r%2C_Kuzey_Makedonya) (şimdi [Bitola](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r%2C_Kuzey_Makedonya), [Manastır Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r_Vilayeti)nde, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), bugünkü [Kuzey Makedonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Makedonya)'da doğdu)[.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r%2C_Kuzey_Makedonya) Henüz 11 yaşındayken erkek kardeşi Gjerasim Qiriazi ve kız kardeşi Sevasti Qiriazi'ye Arnavutluk'taki ilk kız okulu olan ve 15 Ekim 1891'de açılan[^6] *Kız Okulu'nda* ([Arnavutça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavut%C3%A7a): Shkolla e Vashave) kızlara Arnavutça yazı öğretmeleri için yardım etmeye başladı.[^7] Daha sonra [İstanbul'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) [Robert Kolej'de](https://turkipedia.org/tr/wiki/Robert_Lisesi) okudu. Mezun olduktan sonra 1887'de açılan ilk Arnavut okulu olan Mësonjëtorja'da kız kardeşi Sevasti ile birlikte ilkokul öğretmeni olarak [Korçë'ye](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6rice) gitti[^8] 1908'de [Manastır Kongresi'ne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r_Kongresi) katılmış ve orada bulunan tek kadın olmuştur.[^9] 1909'da ilkokullar için bir abecedarium yayınladı. Manastır Kongresi yeni alfabeye karar vermiş olsa da alfabenin iki versiyonu hala onun kitaplarında mevcuttu, bu da Kongre'nin fikir birliğinin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyordu. Bununla birlikte, yeni Arnavut alfabesinin savunulması üzerine çok iyi bilinen bazı makaleler yayınladı:[^10] ![Parashqevi Qiriazi'den Abetare](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e1/Abetarja_e_Parashqevi_Qiriazit.jpg) *Parashqevi Qiriazi'den Abetare (Parashqevi D. Qiriazi, public-domain)* Ayrıca Arnavutluk'un güneyindeki diğer köylerde çocuklar için eğitim ve gece okulları düzenlemesi ve yerel kütüphanelerin kurulmasına yardım etmesiyle tanınır.[^11] 1909'da *Yll' i Mëngjesit* (Sabah Yıldızı) derneğinin kuruluşuna katkıda bulundu[^12] ve sonrasında ABD'ye göç edincede 1917'den 1920'ye kadar aynı isimli dergiyi çıkarmaya devam etti.[^13] Dergi iki haftada bir yayınlanıyor ve Arnavut siyaseti, toplumu, tarihi, filolojisi, edebiyatı ve folkloru üzerine makaleler içeriyordu.[^14] 1914'te şehrin Yunan işgalinin sonucu olarak kız kardeşiyle birlikte [Romanya'ya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya) gitmek üzere Arnavutluk'tan ayrıldı.[^15] Daha sonra Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti ve Arnavutların haklarını temsil etmek için 1919'da Paris Barış Konferansı'na katıldığı Arnavut-Amerikan topluluğunun bir üyesi oldu.[^16][^17] Parashqevi 1921'de Arnavutluk'a geri döndü ve ardından oradaki siyasi gelişmeleri gözden kaçırmadan ilgiyle takip etti. Kız kardeşi Sevasti ve kayınbiraderi Kristo Dako ile birlikte [Tiran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiran%2C_Arnavutluk) ve [Kamëz'de](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kamza) ailesinin adını taşıyan "Kyrias" Kadın Enstitüsü'nün kurucuları ve yöneticilerinden biri oldu. Parashqevi[, 1939'daki İtalyan işgalinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya%27n%C4%B1n_Arnavutluk%27u_i%C5%9Fgali) başlayarak II. Dünya Savaşı boyunca katı bir anti-faşist olarak konumlandı. Anti-faşist görüşleri nedeniyle o ve kız kardeşi, Xhaferr Deva liderliğindeki Nazi yanlısı birimler tarafından [Belgrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad) yakınlarındaki [Anhaltelager Dedinje toplama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Banjica_toplama_kamp%C4%B1) kampına gönderildi. Burada hayatta kaldı ve savaştan sonra Tiran'a döndü, ancak o ve kız kardeşinin ailesi zulüm görmeye devam etti. Kristo Dako, [Zog](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zogu) ile geçmişteki ilişkisi nedeniyle ölümünden sonra [komünist rejim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutluk_Sosyalist_Halk_Cumhuriyeti) tarafından karalandı ve Kyrias aileleri Tiran'dan çıkmaya zorlandı. Parashqevi'nin iki yeğeni (Sevasti'nin oğulları) hapsedildi ve sonunda biri hapishanede öldü. Arnavut bilim adamı Skënder Luarasi ve politikacı Vito Kapo'nun çabaları sonunda Kyrias kardeşlerin kısmen rehabilitasyonunu sağladı. Parashqevi, 17 Aralık 1970'te Tiran'da öldü. ## Yayınlanmış çalışmalar Aşağıdaki eserlerin Parashqevi Qiriazi tarafından yazıldığı bilinmektedir: - “Kortcha'daki Arnavut Kız Okulu”. *Kadın XXXV için Yaşam ve Işık*, nr. 8 (Boston: Woman's Board of Missions, Ağustos 1905). - "Türk İmparatorluğunda Okulların Gelişimi ve Arnavutluk İçin İdeal Bir Eğitim Sistemi", *Arnavutluk'ta, Yakın Doğu'nun Ana Anahtarı* (Boston: EL Grimes, 1919), s. 248-266. (2020'de yeniden yayınlandı, IAPS, ). - *Abetare për shkollat e para* . (Manastır: Bashkimi i Kombit, 1909). ## Mirası - Parashqevi Qiriazi ve kız kardeşi Sevasti Qiriazi, Arnavutluk'ta halk arasında "Qiriazi Kız Kardeşler". "Arnavut eğitiminin anneleri" olarak kabul ediliyorlar.[^18] - Arnavutluk ve [Kosova'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kosova) birçok eğitim kurumu ve kuruluşu onların adını taşıyor. - Arnavutluk [Kamëz'de](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kamza) orijinal Kyrias Enstitüsü'nün (1922–1933) arazisinde Qiriazi adını taşıyan bir kolej açıldı.[^19] - New York City'deki bir Arnavut-Amerikan Kadın Örgütü (AAWO), kız kardeşlerin adını taşıyor.[^20] ## Ayrıca bakınız - [Arnavut alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavut_alfabesi) - [Manastır Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r_Kongresi) - [Kyrias Ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kyrias_Ailesi) - [Fatbardha Gega](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatbardha_Gega) [^1]: Elsie, Robert. Historical Dictionary of Albania. The Scarecrow Press, 2010, s. 378. [^2]: Parashqevi Qiriazi. www.kolonja.com. [^3]: Prifti, Peter. Socialist Albania since 1944: domestic and foreign developments, Volume 23. The MIT Press, 1978, s. 90. [^4]: Toska, Teuta. Parashqevi Qiriazi dhe viti i saj 1919. Tirana: ISSHP, 2020 [^5]: Young, Antonia. Albania. Clio Press, 1997, s. 48. [^6]: de Haan, Francisca. A Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 454-457. [^7]: Parashqevi Qiriazi. www.kolonja.com. [^8]: Parashqevi Qiriazi. www.kolonja.com. [^9]: Parashqevi Qiriazi. www.kolonja.com. [^10]: Lloshi, Xhevat. Rreth Alfabetit i Shqipes. Logosa, 2008, s. 183. [^11]: Parashqevi Qiriazi. www.kolonja.com. [^12]: Problems of the struggle for the complete emancipation of women. 1975, s. 127. [^13]: Prifti, Peter. Socialist Albania since 1944: domestic and foreign developments, Volume 23. The MIT Press, 1978, s. 90. [^14]: Parashqevi Qiriazi. www.kolonja.com. [^15]: de Haan, Francisca. A Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 454-457. [^16]: Parashqevi Qiriazi. www.kolonja.com. [^17]: Ingrid Sharp, Matthew Stibbe. Aftermaths of War: Women's Movements and Female Activists, 1918–1923. BRILL, 14 Şubat 2011, s. 184. [^18]: Nënat e kombit, historia e motrave Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi. "Bota Sot" Online, 30 Mart 2012. [^19]: Kolegji Universitar Qirazi. [^20]: AAOMQ Official Site.