# Papay

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Papay
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Papay, https://tr.wikipedia.org/wiki/Papay (CC-BY-SA-4.0)

**Papay**, [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay) ve [İskit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler) mitolojilerinde [Yıldırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eim%C5%9Fek_ve_y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m) [Tanrı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanr%C4%B1)sı.

Papay, [İskitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler)deki Papayos ile ilişkilidir.[^1] Karısı *Apay* olarak bilinir. İskit mitolojisindeki yedi ilahi yaratıktan biri. Yükseklik anlamı veren bir sözcük olarak kullanılması bakımından gök ruhları ile ilgilidir. [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)de yer alan *Baba* sözcüğünün [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) *Ebu* ile bağlantılı olma ihtimali iddia edildiğinin aksine çok düşüktür ve asıl kökeni burada aramak gerekir. [Hristiyanlığın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) ruhani önderini tanımlamakta kullanılan *Papa* terimi de yine bu sözcükle ilişkilidir. [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)de, [Hristiyanlığın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) ve [Rus kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)nün de etkilerinin hissedildiği bazı boylarda *Babay* ve *Mamay* sözcükleri *baba* ve *anne* anlamında kullanılır.

## Baba/Babay kavramı

*Baba* kavramı [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) topluluklarının geleneksel inançlarında mâna âlemi ile bağı olan evliya, koruyucu ruh ve benzer varlıkların adlarında yer alan tamlayıcı bir sözcüktür. Örneğin, *Burkut Baba*, *Zengi Baba*, *Kamber Baba*, *Çiftçi Baba* ve *Rüzgar Baba* ve sair gibi. Eski [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)de, *Babay* biçiminde de kullanılmış olan bu kelime, evliya gözüyle bakılan, kutsal sayılan kişi ve varlıklar, türbeler ve mezarların adlarında da kullanılır. Örneğin, *Baba Dağı*, *Karaltı Baba*, *Hazret Baba*, *Şeyh Baba*, *Diri Baba*, *Kırklar Baba*, *Atlı Baba* ve sair gibi. Adlarında *Baba* sözcüğü olan pirlerin büyük bir kısmı dağ ve kayalarla alakalı varlıklardır. Bu husus, Dağ Ruhuna ([Dağ İyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F_%C4%B0yesi)ne) olan inançla bağlantılıdır. Bu kavramın dağ kültüyle ilgili anlamı *Babanı* şeklinde [Urartu dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urartu_dili)nde de yer alır.[^2] İskit mitolojisindeki Gök Tanrısı "Babay-Papay"ın adı da anlamsal yapı bakımından *Baba* ile karşılaştırılabilir. "Babay" ise [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)ın ve [Slavlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar)ın inançlarında hayalî bir motifin adıdır (*Baba Yaga*). Ancak burada *Baba* kelimesi [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)dekinin aksine eril bir varlığı değil dişi bir kavramı ifade eder. Örneğin, *babaanne*, *nine*, *yaşlı kadın*. Korkunç görünüşlü "Babay"ın mitolojik bir varlık olarak bu kültürlerde değişik özellikleri vardır. Mesela, uçabilmesi, küpe veya toprağa girebilmesi gibi.

## Etimoloji

Papay, Pap/Pab/Pay/Bay kökünden türemiştir. Zenginlik ve kutsallık içerir. Eski Tunguz-Mançu dilinde bu kök *çalışmak* anlamı taşır ve yine bu dillerde şaman manası ile bağlantılıdır. İskit ve Sogd kökenlidir.

## Dış bağlantılar

- [Türk Mitoloji Sözlüğü, Pınar Karaca](http://www.kayipdunya.com/wp-content/uploads/kalins-pdf/singles/turk-mitolojisi-sozlugu-o-p.pdf) (Papay)

[^1]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa 465)
[^2]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa 88)