# P. Minas Bijişkyan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/P._Minas_Biji%C5%9Fkyan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: P. Minas Bijişkyan, https://tr.wikipedia.org/wiki/P._Minas_Biji%C5%9Fkyan (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Minas_Pjshgian.png) * (Mgrdich Bodourian, public-domain)* - **Adı:** P. Minas Bijişkyan - **Doğum tarihi:** 15 Ekim 1777 - **Doğum yeri:** Trabzon, Osmanlı imparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 26 Kasım 1851 - **Ölüm yeri:** Venedik, Avusturya İmparatorluğu - **Meslek:** Yazar, etnograf, gezgin, müzikolog ve pedagog - **Milliyet:** Osmanlı Ermenisi - **Önemli eser:** Pontos Tarihi; Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası **Minas Bijişkyan** veya tam adıyla **Per Minas Bijişkyan** ([Ermenice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenice): Մինաս Բժշկյան; 15 Ekim 1777;[^1] Trabzon, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) - 26 Kasım 1851; [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik), [Avusturya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)), [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'in tamamını dolaşarak yazdığı *Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası* adlı eseriyle tanınan [Osmanlı Ermenisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Ermenileri) Katolik yazar, [etnograf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnografya), gezgin, rahip, müzikolog ve [pedagog](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pedagog).[^2][^3] ## Hayatı Bijişkyan 1777'de [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)'da doğdu. 27 yaşında rahip olarak [Mekhitarist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekhitarist) Kongregasionu'na katıldı. 10 yıl sonra tiyatro eğitimi vermek için İstanbul'a gitti. 1815'te çeşitli bilim ve sanat dallarından bahsettiği, çocuklar için hazırladığı *Djemaran giteleeats* adlı okul kitabını yazdı. 1817 ve 1819 yılları arasında vikerlik vazifesiyle Karadeniz kıyılarını dolaştı. Gezileri sırasında öğrendiği bilgilerle *Pontos Tarihi* ve *Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası* eserlerini yazdı. Eserlerinde Pontos bölgesinde kurulmuş devletlerin tarihini, Karadeniz coğrafyasını, yerleşim merkezlerini ve kiliselerin tarihinden bahsetti. Ayrıca bölgeyi gezmiş diğer tarihçilerin yazdıklarını da not olarak eserlerine ekledi. 1830'da Polonya'ya giden Bijişkyan, 1062 ve 1239'da [Ani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ani) kentinden Polonya'ya giden Ermeniler hakkında bilgi topladı. Aynı yıl Polonya'daki Ermenilerin düşüşünü anlattığı *Polonya'ya Yolculuk* adlı eserini yazdı. Aynı dönemde yaşamış müzikolog H. Limonjyan'ın tavsiyeleriyle Ermeni müziğine katkı bulundu. Bijişkyan, öldüğü tarihe kadar Venedik Mekhitarist manastırında öğretim, dil, tarih ve coğrafya üzerine eserler verdi.[^4] Bijişkyan'ın eserleri Hrand Andreasyan tarafından çevrilmiştir.[^5] ## Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası Bijişkyan'ın 1817 ve 1819 arasındaki Karadeniz gezisini derlediği kitap 7 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm [Anadolu Feneri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Feneri) ve [İnebolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nebolu) arasını,[^6] ikinci bölüm [Sinop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop) ve [Maçka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C3%A7ka) arasını,[^7][^8][^9][^10] üçüncü bölüm Trabzon ve [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum) arasını[^11][^12][^13] ,[^14] dördüncü bölüm [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'dan [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a kadar olan bölgeyi, beşinci bölümü Kırım'ı, altıncı bölüm Kırım ile [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan) arasını ve son bölüm Bulgaristan'dan [Rumeli Feneri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_Feneri)'ne kadar olan bölgeyi anlatmaktadır. ## Eserleri - Djemaran giteleeats (1815) - Çocuklar İçin Beceriler (1818) - Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1817-1819 (1969'da Andreasyan tarafından yayımlandı) - Pontos Tarihi - Tarihin Horona Durduğu Yer Karadeniz (1819) - Rusça-Ermenice Dil Bilgisi Kitabı (1828) - Polonya'ya Yolculuk (1830) - Kutsal Tarih (1838) - Ermenice yazılmış Rusça Dil Bilgisi kitabı (1840) - Arapça, Farsça, Osmanlıca ve Tatarca Dil Bilgisi kitabı (1844) - Biyografik sözlük (1850) [^1]: Dabağyan, Levon P.. Emperyalistler kıskacında Ermeni tehciri: Türk Ermenileri. IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2007, s. 689. [^2]: Trabzon: kültür-sanat yıllığı. Trabzonlular Kültür ve Yardımlaşma Derneği, 1988, s. 200. [^3]: İnalcık, Kafadar. Süleymân the Second and His Time. Isis Press, 1993, s. 29. [^4]: Fahri Çetin Derin. P. Minas Bıjışkyan (Trabzonlu), Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1811- 1819, Tercüme ve Notlar : Hrand D. Andreasyan, İstanbul 1969. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 1974. [^5]: Lowry, Heath W.. Trabzon şehrinin İslâmlaşma ve Türkleşmesi, 1461-1583: Trabzon örneğinde Osmanlı tahrir defterinin şehirleşme demografik tarihi için kaynak olarak kullanılması. Boğazici Üniversitesi Yayınları, 1981, s. 28. [^6]: Düring, Glatz. Kinetic Landscapes: The Cide Archaeological Project: Surveying the Turkish Western Black Sea Region. Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2016. [^7]: Deniz, İsmail. Amazon Sinop: Bir Sinop Monografisi. İsmail Deniz Kırım, 2012, s. 265. [^8]: İltar, Gazanfer. Uluslararası Giresun ve Doğu Karadeniz Sosyal Bilimler Sempozyumu. Giresun Belediyesi, 2009, s. 48. [^9]: Orta Karadeniz kültürü. Siyasal Kitabevi, 2005, s. 41. [^10]: Sümer, Faruk. Tirebolu tarihi. Tirebolu Kültür ve Yardımlaşma Derneği, 1992, s. 124. [^11]: Aça, Mustafa. Denizin çocukları: Giresun ve Trabzon yöresi balıkçılarının meslek folkloru. Hiperlink eğit.ilet.yay.san.tic.ve ltd.sti, 2020. [^12]: Bilgin, Mehmet. Sürmene. Sürmene Belediyesi Kültür Yayınları, 1990, s. 516. [^13]: Keleş, Ruşen. Trabzon İli kıyı yönetimi. Trabzon Vakfı, 1996, s. 165. [^14]: Çulpan, Cevdet. Türk taş köprüleri: Ortaçaǧdan Osmanli Devri sonuna kadar. Türk Tarih Kurumu, 1975, s. 207.