Pşıkuy Ahecaqo

Pşıkuy Ahecaqo (Ахэджакъо Пщыкъуй), Çerkes siyasetçi, askeri komutan ve asker. Rus-Çerkes Savaşı'na katılmıştır.^{[1]Очерки по истории Адыгеи. Том 1. Майкоп, 1957. Под. Ред. Бушуева С. К.}

Biyografi

İsim

Pşıkuy ismi olup Ahecaqo (Ahecaguqo da kullanılır) soy ismidir. Pşıkuy, pşı (prens) ve kuy (kel) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş olup, "Kel Prens" anlamına gelmektedir.

Erken dönem

Çerkesler tarihlerini yazmadıkları ve tüm bilgiler Rus kaynaklarından geldiği için Pşıkuy hakkında pek bir şey kaydedilmedi. 1779'da^{[2]Казаков, А.В.. Адыги (черкесы) на российской военной службе. Воеводы и офицеры. Середина XVI - начало XX в.. 2007, s. 62.} Çerkesya'nın Bjeduğya bölgesinde doğdu. Bjeduğya'nın iki bölgesinden biri olan Çerçenay prenslerinden Pşışavokan kolundaki Ahecaqo ailesine mensuptu.^{[3]Han-Girey, Sultan. БИОГРАФИИ ЗНАМЕНИТЫХ ЧЕРКЕСОВ И ОЧЕРКИ ЧЕРКЕССКИХ НРАВОВ.} Askerî eğitim ile büyütüldü. Sultan-Han Girey'in kız kardeşiyle evliydi.^{[4]Samir, Hotko. ‘Saldıranların en önünde doludizgin, nereye gittiğini bilmese de kendisi, şanı büyük Kızbeç’. 1 Nisan 2022.}

Rus-Çerkes Savaşı

Birçok kaynak, Pşıkuy'un tüm Çerkesya'da saygı duyulan bir kişi olduğunu belirtir. En az 6.000 atlıdan oluşan kalıcı bir ordusu vardı ve çatışmalar sırasında müfrezesi 12.000 atlıya ulaşıyordu.^{[5]Панеш А. Д. Западная Черкесия в системе взаимодействия России с Турцией, Англией и имаматом Шамиля в XIX в. (до 1864 г.). Майкоп, 2006[6]Aydemir, İzzet. Kuzey Kafkasya'lıların Göç Tarihi. 1988, s. 186.} Rus birliklerine karşı kazandığı zaferlerle ünlüydü.^{[7]Самир Хамидович Хотко. История Черкесии: в средние века и новое время. Петербургский гос. университет, 2001.}

1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Anapa Kalesi'ni Ruslara karşı savunan Çerkes komutanlardandı.^{[8]Bi, Mahmut. Muhammed Emin Paşa Kişiliği ve Faaliyetleri. 2015, s. 59.} Ordusuyla Yekaterinodar yakınlarında konuşlanarak Rus ordularının Çerkesya'nın içlerine ilerlemesini engelliyordu. General Velyaminov'u birden fazla kez mağlup ettiği kayıtlara geçmiştir.^{[6]Aydemir, İzzet. Kuzey Kafkasya'lıların Göç Tarihi. 1988, s. 186.} Askeri becerisinin yanı sıra yetenekli bir devlet adamıydı.^{[9]Губжоков М.Н. История Адыгеи с древнейших времен до 1920 года // Раздел по культуре адыгов, 2009[10]А. В. Казаков. Адыги (черкесы) на российской военной службе.Воеводы и офицеры. Середина XVI – начало XX в. Биографический справочник. Нальчик, 2006[11]Ханаху, Р. А.. МИР КУЛЬТУРЫ АДЫГОВ (проблемы эволюции и целостности) Идея, составление, редакция. Адыгейский республиканский институт гуманитарных исследований, 2002, s. 281-282.} 1827–1828 yıllarında Bjeduğya'da avam ve soylu sınıf arasındaki anlaşmazlığı çözüme kavuşturdu; İslam'ın eşitlik ilkesini gerekçe göstererek Abzahlar'a sığındı ve soylu sınıfın haklarını geri verdi.^{[11]Ханаху, Р. А.. МИР КУЛЬТУРЫ АДЫГОВ (проблемы эволюции и целостности) Идея, составление, редакция. Адыгейский республиканский институт гуманитарных исследований, 2002, s. 281-282.[12]Nevruz, Yılmaz. Umumî Kafkas Tarihi'ne Giriş. 2013, s. 320.[13]Хотко, Самир Хамидович. История Черкесии: в средние века и новое время. Издат. Санкт-Петербургского университета, 2001, s. 314.[14]ГЕРОИ КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЫ 1763-1864 Зарема АШИНОВА}

1837'de Rusya ile ateşkes imzalayan Pşıkuy, John Longworth'un aktardığına göre stratejik olarak Ruslarla anlaşmış gibi görünmüş ancak Ruslardan aldığı bilgileri Çerkeslere ileterek mücadeleyi desteklemiştir. Ateşkes döneminde kimliğini gizleyip maske takarak Şapsığlar'ın Rus bölgesine yaptığı baskınlara da katılmaktadır.^{[15]Longworth, J. A.. A Year Among the Circassians. H. Colburn, 1840, s. 133-140.[16]Kuş, Ayşegül. İngilizlerin Kafkasya Politikaları Bağlamında Çerkezlere Yönelik İlgileri: John Longworth Örneği. İstanbul Üniversitesi, 2021, s. 179-180.[17]Bell, James Stanislaus. Journal of a Residence in Circassia During the Years 1837,1838, and 1839. E. Moxon, 1840.}

“Rusların nihai amacının tüm ülkemizi ele geçirmek olduğunun farkındayım. Kendi kabilemin insanları (Bjeduğlar), Rusların ilerleyişine karşı Şapsığlara ve Natuhaylara en içten duygularla destek vermektedir. Ancak, Bjeduğ bölgesi küçüktür ve halkı sıkışık oturmaktadır. Öte yandan çevremiz dümdüz arazidir. Saldırıya açıktır. Bu nedenlerle Ruslarla antlaşma yoluna gittim. Halkımı ve vatanımı bu yolla yok olmaktan kurtardığıma inanıyorum. Yine de, eğer ihtiyaç halinde Abzah dağlarına çekilmemize izin verilirse, biz de derhal onların safında mücadeleye katılmaya hazırız. Ve bu durumda, asla Ruslarla bir anlaşma yapmayacağız. Abzahların bize kendi topraklarında bir yer sağlayacağı konusunda umutsuz değilim. Ayrıca, burada halkım üzerinde kurduğum otorite ve sahip olduğum itibarı, Abzah bölgesindeki insanlar arasında da kurmamız hâlinde, bu durum yalnızca bize bir sığınak sağlamayacak; aynı zamanda Çerkes soyları arasında süregelen kan davalarının ve anlaşmazlıkların çözümüne de katkı sağlayacaktır.”

Ölüm

Sultan Han-Girey'e göre Pşıkuy 1838 yılında hastalıktan öldü.^{[5]Панеш А. Д. Западная Черкесия в системе взаимодействия России с Турцией, Англией и имаматом Шамиля в XIX в. (до 1864 г.). Майкоп, 2006[7]Самир Хамидович Хотко. История Черкесии: в средние века и новое время. Петербургский гос. университет, 2001.[9]Губжоков М.Н. История Адыгеи с древнейших времен до 1920 года // Раздел по культуре адыгов, 2009[10]А. В. Казаков. Адыги (черкесы) на российской военной службе.Воеводы и офицеры. Середина XVI – начало XX в. Биографический справочник. Нальчик, 2006}