# Pîr Sultan Abdal > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/P%C3%AEr_Sultan_Abdal > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Pîr Sultan Abdal, https://tr.wikipedia.org/wiki/P%C3%AEr_Sultan_Abdal (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/Pir_Sultan_Abdal_heykeli.jpg) * (BurakOtto, CC-BY-SA-4.0)* - **Adı:** Pîr Sultan Abdal - **Takma adı:** Pîr Sultan - **Doğum tarihi:** 16. yüzyıl - **Doğum yeri:** Sivas - **Ölüm tarihi:** 1547-1590 arası - **Ölüm yeri:** Sivas, Osmanlı İmparatorluğu - **Yaşadığı yer:** Anadolu - **Okul/gelenek:** Tasavvuf - **Mezhep:** Alevi - **Fikir:** Sufilik - **Meslek:** Şair, mutasavvıf - **Köken:** Türk - **Dönem:** Halk Edebiyatı - **Tür:** Tasavvuf **Pîr Sultan Abdal** ([Banaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Banaz%2C_Y%C4%B1ld%C4%B1zeli)lı Âşık **Pîr Sultan**), [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)da [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da yaşadığı varsayılan [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)-[Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)/[Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri) [âşık](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k), [sözlü Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halk_edebiyat%C4%B1) ve [âşık halk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_halk_edebiyat%C4%B1)nın, [Alevi inancının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) en önemli temsilcilerinden [Yedi Ulu Ozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedi_Ulu_Ozan)'dan biri, [zakir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zakir) ve [dede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dede_%28Alevilik%29). ## Yaşamı ### Tarihsellik Yazılı kaynaklarda Pîr Sultan Abdal'ın gerçekliği veya hayatı üzerine doğrudan bir kayıt bulunmamaktadır.[^1][^2] Hayatına dair bilgilerin dört kaynağı vardır: kendisine atfedilen deyişler ve [nefes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nefes_%28edebiyat%29)ler, kendisi hakkındaki başkalarınca söylenen deyiş ve nefesler, sözlü [menkıbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Menk%C4%B1be)ler[^3] ve döneme ait ve anlatışlara parallellik arz eden [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ne ait emir ve yazışmalar.[^4] *Sheridan****a göre Pîr Sultan Abdal, "birincil sözlü kültür" çağında yaratılmış bir sözlü kültür tiplemesidir. Tarihî gerçek bir kişi olmaktan ziyade edebî bir kahramandır.***[^5] Buna karşın Pîr Sultan Abdal, tarihsel bir kişilik olarak da ele alınmaktadır.[^6][^7] Fakat bu çalışmalarda, *Pîr Sultan Abdal* [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas)ının farklı dönemlerde yaşamış birden çok aşıkça kullanıldığı not edilir ve her bir aşık kendi dönemine izole edilerek değerlendirilmeye çalışılır. *Pîr Sultan* ya da *Pîr Sultan Abdal* mahlasını kullanmış altı âşık olduğu düşünülmektedir: [III. Murat](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Murad) döneminde [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) valisi olan *Deli Hızır Paşa* tarafından idam ettirilen [Banaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Banaz%2C_Y%C4%B1ld%C4%B1zeli)lı Âşık *Pîr Sultan*,[^8] [Merzifon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merzifon) ve [Çorum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orum) yöresinden *Pîr Sultan’ım Haydar*, [Artova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artova)'nın [Daduk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Daduk) köyünden *Abdal Pîr Sultan*, [aruz vezni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC) ile yazılmış deyişlerin sahibi *Pîr Sultan Abdal*, Banazlı Pîr Sultan'dan sonra yaşayıp onun asılmasına dair deyişler söyleyen *Pîr Sultan Abdal* ve asıl adının *Halil İbrahim* olduğunu belirten *Pîr Sultan Abdal****dır.***[^9]*** *****Kaya-Çetin\`*****e göre bu mahlası kullanan âşık sayısı ondur;***[^10]*** *****Bezirci\`*****ye göre ise sekizdir.***[^11][^12] ### İlk yılları Pîr Sultan'ın 16. yüzyıl başında [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas)'ın [Yıldızeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1zeli) ilçesine bağlı [Banaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Banaz%2C_Y%C4%B1ld%C4%B1zeli) köyünde doğduğu varsayılmaktadır.[^13] Pîr Sultan'ın soyunun ise kendisine atfedilen "*Benim aslım Horasan'dan Hoy'dandı.,*" deyişine dayandırılarak [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ın [Batı Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Azerbaycan_%28il%29) eyaletindeki [Hoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoy) kenti bölgesinden geldiği düşünülmektedir.[^14][^15] [I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) ile İran Şahı [I. Tâhmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tahmasb) zamanında yaşadı. İran şahının tahriki ile Osmanlı Devleti aleyhine olan isyana katıldığı ve İran lehine casusluk yaptığı gerekçesi ile Hızır Paşa tarafından Sivas'ta asıldı. İdam edilerek ölen Pîr Sultan Abdal'ın ölümünün, 1547-1551 ya da 1587-1590 yılları arasındaki bir tarih olduğu sanılmaktadır.[^16] Ayrıca Pîr Sultan Abdal şiirlerinde [Allah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Allah), [İslam peygamberi Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed), [Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali), [On İki İmam](https://turkipedia.org/tr/wiki/On_%C4%B0ki_%C4%B0mam) ve [Ehl-i Beyt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ehl-i_beyt) sevgisini sıkça işlemiştir. Ayrıca sosyal konulara da yer vermiş ve bunları birer sosyal uyarı niteliğinde işlemiştir. Çoğu şiirini [nefes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nefes_%28edebiyat%29) tarzında yazmıştır.[^17] [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) bir şair olduğundan [Hak-Muhammed-Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hak-Muhammed-Ali) motifini kullanmıştır. [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) geleneklerine bağlı bir [dergâh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekke) ortamında yetişmiştir. Alevi ekolü tekke eğitiminin etkisiyle insanlar arasında bu yola çağıran bir şahıs olmuştur. [Medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese) öğrenimini [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil)'de görmesine rağmen, diğer bazı halk şairlerinin tersine, [Divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1)ndan hiç etkilenmemiştir.[^18] Pîr Sultan Abdal, Aleviler arasında *Yedi Ulular* olarak bilinen [Yedi Ulu Ozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedi_Ulu_Ozan)'dan birisidir. Genellikle Osmanlı bürokrasisine karşı tutumuyla bilinir.[^19] Deyişlerinde eski [Türk kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)nü ve Alevi inancını yansıtır.[^20] Ölümünün ve deyişlerinin etkisiyle kolektif bir bilinç oluşmuş, onun adına birçok şiir, söz, anı oluşturulmuştur. Anadolu halk kültürünün yaşayan bir ögesi olarak görülmüştür.[^21] ## Görüşleri **'İmam Cafer mezhebine uyarız**', **'Kâbe'nin yapısı, bina yapısı / İman etse asilerin hepisi / Beş vakit okunur Ayetü'l-Kürsi**', **'**[**Kur'an**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an)**'ın kilidi İhlas-ı şerif**', **'Şeriat göğe çekildi / Âlem zulm ile yıkıldı.**' gibi mısralarından inancına dair görüşleri anlaşılmaktadır.[^22] "*Çeke sancağı götüre / Şah *[*İstanbul*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)*'a otura / Frenk'ten yessir getire / Horasan'da sala bir gün*" beytiyle [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) şahı taraftarı olduğunu dile getirmiştir. "*Kangı kitapta var ol Ömer Osman / Kur'an'da okunan *[*Ali*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali)* değil mi?*" mısralarıyla [Ömer](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer) ve [Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman)'ın kitapta yeri olmadığını ifade etmiştir.[^23] ## İdamı Sivas'ın [Hafik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hafik) ilçesinin [Sofular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sofular) köyünde yaşayan Pîr Sultan'ın adını duyup ondan feyzalan, daha sonra Sivas valisi olan [Hızır Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1z%C4%B1r_Pa%C5%9Fa) tarafından idam edilmiştir.[^24] "*Çeke sancağı götüre / Şah İstanbul’a otura*" mısralarıyla [Safevî Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) taraftarlığı yapması ve bu yöndeki çabalarının idam edilmesine sebep olması muhtemeldir.[^25] ## Hakkında yapılan araştırma ve çalışmalar Pîr Sultan hakkında yayınlanan en eski yazı, [Mehmet Fuad Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC)'nün 1928'de *Hayat Mecmuası* isimli bir dergide [Osmanlı alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_alfabesi) ile yayımlanan kısa makalesidir. Ertesi yıl ise Köprülü'nün öğrencisi Sadettin Nühzet Ergun, yeni [Türk alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_alfabesi) ile ilk kapsamlı Pîr Sultan çalışmasını yayımlar.r|Koerbin-blog - [Sâdeddin Nüzhet Ergun](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2deddin_N%C3%BCzhet_Ergun), *Pîr Sultan Abdal* (1929) - [Abdülbaki Gölpınarlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClbaki_G%C3%B6lp%C4%B1narl%C4%B1) ve [Pertev Naili Boratav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pertev_Naili_Boratav), *Pîr Sultan Abdal* (1943) - Ali Balım, *Pîr Sultan Abdal, Hayatı ve Şiirleri* (1957) - [Cevdet Kudret](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cevdet_Kudret), *Halk Şiirinde Üç Büyükler II: Pîr Sultan Abdal* (1965) - [Erol Toy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erol_Toy), *Pîr Sultan Abdal* adlı tiyatro oyunu (1969) - [Cahit Öztelli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cahit_%C3%96ztelli), *Pîr Sultan Abdal - Bütün Şiirleri* (1971) - [Memet Fuat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Memet_Fuat), *Pîr Sultan* (1977) - [Sabahattin Eyüboğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabahattin_Ey%C3%BCbo%C4%9Flu), *Pîr Sultan Abdal* (1977) - [Asım Bezirci](https://turkipedia.org/tr/wiki/As%C4%B1m_Bezirci), *Pir Sultan - Yaşamı, Kişiliği, Sanatı, Etkisi, Bütün Şiirleri* (1986) - [Mehmet Bayrak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Bayrak), *Pîr Sultan Abdal* (1986) - Muzaffer Uyguner, *Pîr Sultan Abdal - Yaşamı, Sanatı, Şiirlerinden Seçmeler* (1989) - Orhan Ural, *Pîr Sultan Abdal* (1990) - [Battal Pehlivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Battal_Pehlivan), *Pîr Sultan Abdal* (1993) - Zeki Büyüktanır, *Pîr Sultan Abdal Destanı* (1994) - [Memet Fuat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Memet_Fuat), *Pîr Sultan Abdal Yaşamı Sanatçı Kişiliği Yapıtları* (2001) - Esat Korkmaz, *Pîr Sultan Abdal - Üçüncü Ölmem Bu Hain* (2005) - Gürbüz Şimşek*, Pîr Sultan Abdal Ocagı ve Savunması* (2012) - Ali Haydar Avcı, *Osmanlı Gizli Tarihinde Pîr Sultan Abdal ve Bütün Deyişleri* (2006) - Ali Haydar Avcı, *Bize de Banaz'da Pîr Sultan Derler* - Öner Yağcı, *Pîr Sultan Abdal - Yaşamı ve Bütün Şiirleri* - Haydar Kaya, *Pîr Sultan Abdal - Yaşamı, Sanatı, Yapıtları * - Aytekin Özen, *Susmayan Nefes - Pîr Sultan Abdal* adlı tiyatro oyunu (2007-2008) (2008-2009 sezonunda sahnelenmeye devam etmektedir) - Leyla Akgül, Pir Sultan Abdal Sözlüğü, 2012, 3. Baskı 2022. - [İbrahim Aslanoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Aslano%C4%9Flu), *Pir Sultan Abdallar* - Ahmet Özdemir, Pîr Sultan Abdal (2008) - Hasan Aktaş, Yeni Türk Şiirinde Pîr Sultan Abdal Okulu ve Misyonu, Yort Savul Yayınları, Edirne, 2006 - Hasan Aktaş, Çağdaş Türk Şiirinde Mutasavvıflar, Yort Savul Yayınları, Rize, 2009 Ayrıca, opera sanatçısı ve halk müziği araştırmacısı ve icracısı [Ruhi Su](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruhi_Su), Pîr Sultan'ın eserlerinden bazılarını bir albümde toplayarak yorumlamıştır. ## Ayrıca bakınız - [Alevilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) - [Hacı Bektaş-ı Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli) - [Pîr Sultan Abdal Kültür Derneği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pir_Sultan_Abdal_K%C3%BClt%C3%BCr_Derne%C4%9Fi) - [Pîr Sultan Abdal Şenlikleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pir_Sultan_Abdal_%C5%9Eenlikleri) - [MEB 100 Türk edebiyatçısı listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/MEB_100_T%C3%BCrk_edebiyat%C3%A7%C4%B1s%C4%B1_listesi) ### Araştırmalar - ["İki Devlet Karşısında Pîr Sultan Abdal"](http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/gulseren_ozdemir_iki_devlet_karsisinda_pir_sultan_abdal.pdf), Gülseren Özdemir, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi - ["Pîr Sultan Abdal'ın Deyişlerinde Animizmin ve İslâmiyet Öncesi Eski Türk İnançlarının İzleri"](http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/gulseren_ozdemir_pir_sultan_abdal_animizm_inanclar.pdf), Gülseren Özdemir, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi ## Dış bağlantılar - [Hitit Üniversitesi Hacı Bektaş Veli Araştırma ve Uygulama Merkezinde Pîr Sultan Abdal (Arşivlenmiş)](https://web.archive.org/web/20140222194723/http://www.hbektas.hitit.edu.tr/index.php/ariflerin-dilinden/asiklarin-dilinden/14-asiklarin-dilinden/50-pir-sultan-abdal) - [Pîr Sultan Abdal hakkında makaleler](http://www.psakd.org/pirsultanabdal.html) - [Pîr Sultan Abdal'ın eserleri](http://www.psakd.org/pirsultanabdal_eserleri.html) [^1]: Albayrak, Nurettin. PÎR SULTAN ABDAL. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2007, s. 277. [^2]: Kudret, Cevdet. Halk Şiirinde Üç Büyükler 2: Pîr Sultan Abdal. İnkılâp Kitabevi, 1985. [^3]: Kudret, Cevdet. Halk Şiirinde Üç Büyükler 2: Pîr Sultan Abdal. İnkılâp Kitabevi, 1985. [^4]: Bezirci, Asım. Pir Sultan: yaşamı, kişiliği, sanatı, etkisi, sözlük, kaynakça ve bütün şiirleri. Evrensel Basım Yayın, 2010, s. 25, 54, 58, 63-64. [^5]: Sheridan Aksoy, R. Aslıhan. Köroğlu, Karacaoğlan ve Pir Sultan Abdal şiirine birincil sözlü kültür bağlamında bakmak: tarihsel kişiler mi sözlü kültür tiplemeleri mi?. Millî Folklor, 2008, s. 50-58. [^6]: Bezirci, Asım. Pir Sultan: yaşamı, kişiliği, sanatı, etkisi, sözlük, kaynakça ve bütün şiirleri. Evrensel Basım Yayın, 2010, s. 25, 54, 58, 63-64. [^7]: Kuzu, Fatma Pınar. Pir Sultan Abdal’ın Şiirlerinde Turna Motifi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2018, s. 112. [^8]: Bezirci, Asım. Pir Sultan: yaşamı, kişiliği, sanatı, etkisi, sözlük, kaynakça ve bütün şiirleri. Evrensel Basım Yayın, 2010, s. 76. [^9]: Kuzu, Fatma Pınar. Pir Sultan Abdal’ın Şiirlerinde Turna Motifi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2018, s. 112. [^10]: Kaya, Hasan. Pir Sultan Abdalın Bir Mecmuada Yer Alan Şiirleri III. Journal of Turkish Studies, 2016, s. 357. [^11]: Bezirci, Asım. Pir Sultan: yaşamı, kişiliği, sanatı, etkisi, sözlük, kaynakça ve bütün şiirleri. Evrensel Basım Yayın, 2010, s. 25, 54, 58, 63-64. [^12]: Yıldırım, Ali. Pir Sultan Abdal. Siyah Beyaz Yayınları, 2016, s. 78. [^13]: Albayrak, Nurettin. PÎR SULTAN ABDAL. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2007, s. 277. [^14]: Albayrak, Nurettin. PÎR SULTAN ABDAL. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2007, s. 277. [^15]: Bezirci, Asım. Pir Sultan: yaşamı, kişiliği, sanatı, etkisi, sözlük, kaynakça ve bütün şiirleri. Evrensel Basım Yayın, 2010, s. 25, 54, 58, 63-64. [^16]: Pîr Sultan Abdal Kültür Derneği Genel Merkezi. [^17]: Pîr Sultan Abdal Kültür Derneği Genel Merkezi. [^18]: Pîr Sultan Abdal biyografi incelemesi, Edebiyat Fakültesi [^19]: Gülseren Özdemir. İki Devlet Karşısında Pîr Sultan Abdal. Çukurova Üniversitesi. [^20]: Gülseren Özdemir. Pîr Sultan Abdal Animizm İnançlar. Çukurova Üniversitesi. [^21]: Gülseren Özdemir. İki Devlet Karşısında Pîr Sultan Abdal. Çukurova Üniversitesi. [^22]: Albayrak, Nurettin. PÎR SULTAN ABDAL. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2007, s. 277. [^23]: Albayrak, Nurettin. PÎR SULTAN ABDAL. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2007, s. 277. [^24]: Yaşar İliksiz. Pîr Sultan Abdal'ın Hızır Paşa'sı bulundu. Haber7.com, 14 Ağustos 2006. [^25]: Albayrak, Nurettin. PÎR SULTAN ABDAL. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2007, s. 277.