Otağ-ı Hümâyun

Otağ-ı Hümâyun ya da Hünkâr Kasrı, İstanbul'un Esenler ilçesinde, Yıldız Teknik Üniversitesi Davutpaşa Kampüsü sınırları içinde yer alan, kökeni 15. yüzyıla uzanan, Osmanlı döneminde padişahın sefer öncesi orduyu uğurladığı ve törenler düzenlediği köşk yapısıdır. 2010 yılında gerçekleştirilen restorasyonun ardından "Otağ-ı Hümâyun Kültür Merkezi" olarak kullanıma açılmıştır.^{[1]Otağ-ı Hümayun Kültür Merkezi'ne dönüştürüldü. mimdap.org, 28 Aralık 2010.[2]Otağ-ı Hümayun olaylarla açıldı. Haberler.com, 27 Aralık 2010.}

Kaynaklarda yapı; Davut Paşa Kasrı, Davut Paşa Sarayı, Taş Köşk/Kasır, Hünkâr Kasrı ve Otağ-ı Hümâyun adlarıyla anılır.^{[3]Gül, Selma. Davutpaşa Sahrası'nda Bir Otağ-ı Hümâyun: Davud Paşa Hünkâr Kasrı. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, s. 129-142.}

Yapı, sur dışındaki Topkapı kapısından Edirne Yolu'na uzanan eski kervan yolu üzerinde yer alan tarihi Davutpaşa Sahrası alanındadır; günümüzde YTÜ Davutpaşa Kampüsü içindedir. Aynı alanda Davutpaşa Kışlası, tarihi bir çeşme ve diğer bazı Osmanlı yapıları bulunmaktadır.^{[3]Gül, Selma. Davutpaşa Sahrası'nda Bir Otağ-ı Hümâyun: Davud Paşa Hünkâr Kasrı. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, s. 129-142.}

Tarihçe

Erken dönem

Geleneksel anlatı, sahra alanındaki taş köşkün ilk olarak 1483 dolaylarında Davud Paşa tarafından inşa ettirildiğini; yapının 16. ve 17. yüzyıllarda çeşitli onarımlar ve eklerle kullanıldığını belirtir.^{[3]Gül, Selma. Davutpaşa Sahrası'nda Bir Otağ-ı Hümâyun: Davud Paşa Hünkâr Kasrı. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, s. 129-142.} Bazı araştırmacılar köşkün III. Mehmed döneminde (1595–1603) yaptırıldığını, yapının mimarı olarak da Dalgıç Ahmed Ağa'yı işaret eder; I. Ahmed devrinde (1603–1617) küçük ilaveler yapıldığı aktarılır.^{[3]Gül, Selma. Davutpaşa Sahrası'nda Bir Otağ-ı Hümâyun: Davud Paşa Hünkâr Kasrı. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, s. 129-142.} 16–17. yüzyıllarda padişahın sefere katılmadığı durumlarda ordunun Davutpaşa Sahrası'nda toplanıp Hünkâr Kasrı'ndan uğurlandığı bilinmektedir.^{[3]Gül, Selma. Davutpaşa Sahrası'nda Bir Otağ-ı Hümâyun: Davud Paşa Hünkâr Kasrı. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, s. 129-142.}

18–19. yüzyıllar

Bölge, Osmanlı askeri teşkilatlanması bağlamında önemini korumuş; Davutpaşa'da kışla inşası sürecinde köşk bakımsız kalmış, ancak 19. yüzyılda onarımlar görmüştür. Bazı kaynaklarda kışlanın yapımı sırasında Hünkâr Kasrı/Otağ-ı Hümâyun'un Krikor Amira Balyan tarafından onarıldığı belirtilir.^{[4]Hünkar Kasrı (Otağ-ı Hümayun) – YTÜ Davutpaşa Kampüsü. turkiyenintarihieserleri.com.} 1849 tarihli bir çeşme daha sonra 20. yüzyıl sonlarında Otağ-ı Hümâyun yakınlarına taşınmış ve 2019'da restore edilmiştir.^{[5]Davutpaşa Kışlası Çeşmesi. kulturenvanteri.com.}

20. yüzyıl

Bölge, askeri ve sivil işlevler arasında değişen kullanımlara sahne olmuştur. 1999'da Davutpaşa Kışlası alanı YTÜ'ye devredilmiş, kampüsleşme süreciyle birlikte Otağ-ı Hümâyun için kapsamlı restorasyon hazırlıkları gündeme gelmiştir.

2010 restorasyonu ve sonrası

İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti programı kapsamında YTÜ ve Ajans işbirliğiyle yürütülen yaklaşık 9–12 aylık restorasyon çalışmasının ardından yapı 27–28 Aralık 2010 tarihlerinde kültür merkezi olarak açılmıştır.^{[1]Otağ-ı Hümayun Kültür Merkezi'ne dönüştürüldü. mimdap.org, 28 Aralık 2010.[2]Otağ-ı Hümayun olaylarla açıldı. Haberler.com, 27 Aralık 2010.[6]Hünkar Kasrı, 'Otağı Hümayun Kültür Merkezi' olarak tartışmalı bir şekilde açıldı. yapi.com.tr, 28 Aralık 2010.[7]Otağ-ı Hümayun 550 sene sonra kültür merkezine dönüştürüldü. Epoch Times Türkçe, 28 Aralık 2010.} Sonraki yıllarda iç mekan tefrişi ve aydınlatmalar üzerine uygulamalar yapılmış, YTÜ tarafından bakım-onarım ve çevre düzenleme işleri sürdürülmüştür.^{[8]Otağ-ı Hümayun (Restorasyon). YTÜ Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı (galeri sayfası).} 2015'te AA'ya verilen bir röportajda YTÜ yönetimi, Otağ-ı Hümâyun restorasyonunun tamamlandığını belirtmiştir.^{[9]Yıldız Teknik Üniversitesi Osmanlı mirasını ihya ediyor. Anadolu Ajansı, 14 Şubat 2015.}

Mimari

Yapı, giriş sofası, divanhane (büyük salon), odalar, hizmet birimleri ve merdivenlerden oluşan iki katlı bir köşk niteliğindedir. Literatürde "taş otağ" olarak tanımlanan kütle, sefer otağının (çadır) anıtsal, kalıcı bir mimari karşılığı şeklinde yorumlanır.^{[3]Gül, Selma. Davutpaşa Sahrası'nda Bir Otağ-ı Hümâyun: Davud Paşa Hünkâr Kasrı. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, s. 129-142.} İç mekanda dönemsel onarımlara bağlı farklı katmanlar ve tefriş unsurları tespit edilmiştir; modern restorasyonda çimentolu sıvalar çıkarılıp horasan harcıyla müdahaleler yapılmış, divanhane için özel bir avize tasarlanmıştır.^{[10]Otağ-ı Hümayun - Yıldız Teknik Üniversitesi. TavCam (aydınlatma projesi).}

Kullanım ve erişilebilirlik

Otağ-ı Hümâyun, Davutpaşa Kampüsü içinde yer aldığından kampüs güvenliği ve etkinlik takvimine bağlı olarak sınırlı ölçüde erişilebilmektedir. Mekân, dönem dönem sergi ve kültür-sanat etkinliklerine ev sahipliği yapmaktadır.^{[1]Otağ-ı Hümayun Kültür Merkezi'ne dönüştürüldü. mimdap.org, 28 Aralık 2010.}