# Osmanlıların Roma halefliği iddiası > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1lar%C4%B1n_Roma_halefli%C4%9Fi_iddias%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Osmanlıların Roma halefliği iddiası, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1lar%C4%B1n_Roma_halefli%C4%9Fi_iddias%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) **Osmanlıların Roma halefliği iddiası**, Osmanlı sultanlarının [1453'te Konstantinopolis'in fethinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) ardından, [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) imparatorluk otoritesini fetih yoluyla ve Roma toprakları üzerindeki yönetsel süreklilik aracılığıyla devraldıklarını ileri sürmelerini ifade eder. Osmanlıların Bizans-Roma mirasına yaklaşımı tek boyutlu olmamıştır. Osmanlı tarihçileri ve devlet adamları, Bizans imparatorluk geleneğini bağlama göre kimi zaman küçümsemiş, kimi zaman göz ardı etmiş, kimi zaman ise Osmanlı hükümdarlarının meşruiyetini güçlendirmek amacıyla benimsemiştir. Bu seçici yaklaşım, özellikle Bizans imparatorları için kullanılan ünvanlarda belirginleşmiş; [''tekfur''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekfur) ünvanı çoğunlukla küçümseyici bir anlam taşırken, [''kayzer''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sezar_%28%C3%BCnvan%29) Roma imparatorluk geleneğini temsil eden daha olumlu bir ünvan olarak varlığını sürdürmüştür.[^1] [Halil İnalcık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_%C4%B0nalc%C4%B1k)'a göre Osmanlı hükümdarı da meşruiyetini üç ayrı kaynaktan türetmiştir: İslam geleneğindeki "*sultan*", [Türk-Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk-Mo%C4%9Fol_gelene%C4%9Fi) siyasi geleneğindeki "*hakan*" (khakān) ve [Doğu Roma imparatorlarından](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_imparatorlar%C4%B1_listesi) miras alındığı ileri sürülen "*Kayser-i Rûm*" ünvanı.[^2] [İstanbul'un Fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi)'nin ardından [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed), [''Kayser-i Rûm''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sezar_%28%C3%BCnvan%29) (Roma İmparatoru) ünvanını açıkça benimseyerek Osmanlı Devleti'ni Roma imparatorlarının meşru halefi konumuna yerleştirmiştir. Bu yaklaşım, [Ortodoks Patrikhanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Rum_Ortodoks_Patrikhanesi)'nin imparatorluk denetimi altında yeniden teşkilatlandırılması gibi, Bizans idari uygulamalarını yansıtan düzenlemelerle de pekiştirilmiştir. [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) ve kendisinden sonra gelen [Osmanlı padişahları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) ise [ferman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferman), [divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun) kararı veya danışma olmadan hareket etmeyerek Roma'nın hukuk temelli devlet geleneğini Osmanlı idaresi içinde yeniden yorumlamıştır.[^3] [Roma hukukunun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_hukuku) ve imparatorluk toprak anlayışının Osmanlı yönetimine entegre edilmesi, evrensel egemenliği vurgulayan ünvan kullanımı ve eski Roma coğrafyalarına yönelik diplomatik tutumlarda da kendini göstermiştir. Bununla birlikte, bu iddia, mezhepsel ayrımlar ve [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) gibi rakip meşruiyet iddiaları nedeniyle [Batı Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Avrupa)'da genel olarak kabul görmemiştir. Sonraki [Osmanlı sultanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi), bu miras anlayışının belirli unsurlarını sürdürmüş ve Roma imparatorluk geleneğini İslami [hilafet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hil%C3%A2fet) otoritesi ile Türk hanlık geleneğiyle birleştirerek, tarihsel olarak Roma egemenliği altında bulunmuş [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu), [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar) ve [Levant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Levant) coğrafyalarındaki çok katmanlı hâkimiyetlerini meşrulaştırmıştır. [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'in bu vizyonu, yalnızca toprak kazanımıyla sınırlı kalmamıştır. [Georgios Trapezuntios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Georgios_Trapezuntios) gibi hümanist figürlerin, sultanı küresel Roma egemenliğinin yeniden tesis edicisi olarak sunan değerlendirmelerinde ve antik dönem askerî düzenlemelerine benzetilen [devşirme sistemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev%C5%9Firme) gibi Roma idari mirasını çağrıştıran uygulamalarda da yansımıştır.[^4] [Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi) tebaya sultanın hâkimiyeti altında özerklik tanıyan [millet sistemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Millet_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) aracılığıyla, dinsel çoğulculuk içinde imparatorluk yönetimini pekiştirmeye yönelik bu yaklaşım, Osmanlıların imparatorluk öncüllerini pragmatik biçimde uyarladığını göstermektedir. Roma mirasına yapılan vurgu, 19. yüzyılda modernleşme reformlarıyla birlikte önemini kısmen yitirmiş olsa da, Osmanlıların kendilerini Rûm'un mirasçıları olarak algılamasında sembolik düzeyde varlığını sürdürmüştür. Bu miras anlatısı, çağdaş rakiplerin daha çok dinsel temelli meşruiyet iddialarından farklı olarak, ideolojik bir kurgudan ziyade fiilî fethe ve yönetsel sürekliliğe dayanan bir devlet geleneğini yansıtmaktadır. ## Arka plan ### Fetih öncesi durum Erken dönem Osmanlı hükümdarları, [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) geleneğinden devralınan ve Roma ile ilişkilendirilen ünvanları kullanarak giderek imparatorluk çağrışımları taşıyan bir söylem geliştirdi. [I. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Murad) 1360'da kendisini "milletlerin boyunlarının sahibi" ve "dünyadaki prenslerin krallarının kralı" olarak tanımlarken,[^5] [I. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bayezid) önce "Arapların ve Acemlerin krallarının kralı", ardından da Sultan-ı Rûm ünvanını benimsedi.[^6] Bu ünvanlar, Osmanlıların [Anadolu Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) mirası üzerinden Roma toprakları üzerinde de meşru egemenlik iddiasında bulunduklarını göstermiş;[^7] ancak bu anlayış 1402 öncesinde büyük ölçüde bölgesel bir çerçevede kalmıştır. [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'in fetih öncesi hazırlıkları, bu eğilimleri hem askerî hem de sembolik düzlemde daha da belirginleştirmiştir. 1451'de tahta çıkan Mehmed, 1452 kışında [Boğaziçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazi%C3%A7i)'nin [Avrupa yakasında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa_Yakas%C4%B1) [Rumeli Hisarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_Hisar%C4%B1)'nın inşasını emretmiştir.[^8] Üç paşanın denetiminde yaklaşık 3.000 işçi tarafından dört aydan kısa sürede tamamlanan bu kale, karşı kıyıdaki [Anadolu Hisarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Hisar%C4%B1)'nın tam karşısında konumlandırılarak deniz ikmal hatlarını kesmeyi amaçlamıştır.[^9] Bu girişim, [Konstantinopolis'in fethine](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) giden sürecin ideolojik ve askerî zeminini oluşturmuştur. ### Osmanlıların Roma imparatorluk mirasına bakışı İslam tarih yazımında Romalılar, Rūm adıyla anılan ve evrensel egemenliğe sahip güçlü bir imparatorluk olarak tasvir edilmiştir. Bu anlatıda, Romalıların doğu toprakları 7. ve 8. yüzyıllarda Müslüman Arap orduları tarafından [Yermük Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yerm%C3%BCk_Muharebesi)'ndaki (636) yenilginin ardından [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_%28b%C3%B6lge%29), [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_M%C4%B1s%C4%B1r%C4%B1) ve [Kuzey Afrika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Afrika)'nın fethedilmesiyle kaybedilmiş, ancak imparatorluk egemenliğinin merkezi olan [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis), 1453'e kadar varlığını sürdürmüştür. Osmanlı tarihçileri ve âlimleri bu geleneğe dayanarak, Roma hâkimiyetinin gerçek mirasçılığını soy, seçim veya sembolik iddialara değil, fiilî askerî fethe ve eski Bizans toprakları üzerindeki doğrudan yönetime bağlamıştır.[^10][^11] Bu anlayışta [Emevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler) ve [Abbâsîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abb%C3%A2s%C3%AEler), Roma topraklarının bir bölümünü ele geçirmiş olmakla birlikte imparatorluğun merkezini ele geçiremedikleri için kısmi hâkimler olarak değerlendirilmiş, Konstantinopolis'i fetheden Osmanlılar ise Roma egemenliğinin nihai sahipleri olarak konumlandırılmıştır.[^12] Osmanlıların bu bakış açısı, [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kökenli sığınmacılar, dönmeler ve Rum Ortodoks entelektüellerle kurulan temaslarla daha da şekillenmiştir. Osmanlı yönetimi ile Ortodoks manastırları arasında erken dönemde iş birliği ve hukuki düzenlemelerin bulunduğu bilinmektedir.[^13][^14] Bu çevreler, Roma meşruiyetinin doğrudan [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'in kontrolüne bağlı olduğu fikrini pekiştirmiştir. Kentin 330'da [I. Konstantin](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Konstantin) tarafından imparatorluk başkenti olarak kurulmuş olması, imparatorluk yetkisinin fatih aracılığıyla devredilebilir bir nitelik taşıdığı düşüncesini desteklemiştir. 1465-1466 yıllarında II. Mehmed ile yazışan hümanist [Georgios Trapezuntios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Georgios_Trapezuntios), mektuplarında imparatorluk başkentini elinde bulunduran kişinin tartışmasız biçimde Roma imparatoru olduğunu savunmuştur.[^15][^16] “"Kimse şüphe etmez ki sen, Romalıların imparatorusun. İmparatorluk merkezini hukuken elinde tutan kimse imparatordur ve Roma İmparatorluğu'nun merkezi de İstanbul'dur."” Ayrıca Trapezuntios, Osmanlı yönetimini Bizans İmparatorluğu'nun devamı olarak görmüş ve bu çerçevede Yunanlar ile Türkler arasında siyasî ve dinî birliği savunmuştur. 1453'ten sonra Trapezuntios yeni siyasî düzeni temel bir kopuş olarak değil, Bizans İmparatorluğu ile tarihsel süreklilik içinde görmektedir.[^17] Bu yaklaşım, Osmanlı siyasal düşüncesinde ideolojik saflıktan ziyade fiilî egemenliğe öncelik veren pragmatik bir çerçeveyi yansıtmış ve Osmanlı anlayışını, Anadolu, Balkanlar ve Boğazlar üzerinde doğrudan hâkimiyeti bulunmayan [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun sembolik ve sınırlı iddialarından ayırmıştır.[^18] ## Tarihi **II. Mehmed (1453-1481)** [29 Mayıs 1453'te Konstantinopolis'in düşmesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) ardından şehir, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin resmen başkenti ilan edilmiş ve imparatorluk yönetimi buraya taşınmıştır. Şehir, Roma imparatorluk geleneğine uygun biçimde yeniden inşa edilmiş, iskân edilmiş ve merkezi yönetim buradan yürütülmüştür. II. Mehmed, [*basileus*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basileus),[^19] [''autokrator''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Autokrator)[^20] [*Kayser-i Rum*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sezar_%28%C3%BCnvan%29)[^21][^22][^23][^24] ünvanını benimseyerek[^25][^26] kendisini [Bizans imparatorlarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_imparatorlar%C4%B1_listesi) ve dolayısıyla [Roma imparatorluk geleneğinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_imparatorlar%C4%B1_listesi) halefi olarak konumlandırmıştır.[^27][^28][^29][^30][^31][^32] [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince) [''Caesar''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sezar_%28%C3%BCnvan%29) ünvanından, [Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) *kaisar* aracılığıyla türeyen bu ünvan, II. Mehmed'in [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu), [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar) ve eski Roma toprakları üzerindeki evrensel egemenlik iddiasını resmî Osmanlı yazışmalarında vurgulamak amacıyla kullanılmıştır. 1456 yılı itibarıyla II. Mehmed, Latin dünyasına yönelik seferine yalnızca Osmanlı ve İslam dünyasının hükümdarı olarak değil, aynı zamanda "Bizans'ın sultanı" sıfatıyla çıkmıştır.[^33] ![Sultan II. Mehmed (solda) ile Patrik II. Gennadios'u (sağda) tasvir eden mozaik](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Gennadios_II_and_Mehmed_II.jpg/1280px-Gennadios_II_and_Mehmed_II.jpg) *Sultan II. Mehmed (solda) ile Patrik II. Gennadios'u (sağda) tasvir eden mozaik (20th century Greek iconographer (Sotiris Varvoglis 1944-2023), public-domain)* Konstantinopolis'in fethinden sonra II. Mehmed yalnızca Bizans imparatorlarının başkentini devralmakla kalmamış, aynı zamanda Roma kurumlarını da imparatorluk bünyesine entegre etmiştir. Bunların başında [Roma-Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi) kilisesi gelir.[^34][^35][^36] II. Mehmed, [Rum Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_Ortodoks_Kilisesi) nüfus arasında meşruiyet sağlamak ve idari sürekliliği korumak amacıyla Bizans elitlerinin belirli unsurlarını Osmanlı yönetimine dahil etmiştir.[^37] Bu çerçevede, fetihten kısa süre sonra, 6 Ocak 1454'de[^38][^39] [II. Gennadios](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gennadios)'u, [Konstantinopolis Ekümenik Patriği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_Ortodoks_patri%C4%9Fi) olarak atamıştır.[^40][^41][^42] Bu uygulama, Roma imparatorluk düzeninde yer alan dinî-idari yapının devam ettirilmesi anlamına gelmiştir. Patrik, sultanın bizzat gerçekleştirdiği törensel [takdisle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsama) [Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi) milletinin başı olarak tanınmıştır.[^43] [Fatih Kanunnâmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih_Kanunn%C3%A2mesi)'nin protokol faslına göre [vezîriâzamın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) dahi kendisiyle yemek yemesi söz konusu değilken bile, II. Gennadios, saraya davet edilmiş ve bizzat II. Mehmed ile yemek yemişti.[^44] İmparatorluğun bütün Hristiyan tebaası Roma patriğine bağlandı. Patrik hepsinin dini, idari ve mali işlerindeki en büyük otoriteydi.[^45] Patrikliğe verilen yetkiler, kilise yapılarının korunmasını ve Ortodoks cemaatin iç işlerinde özerkliğini sürdürmesini sağlarken, bu kurumların Osmanlı egemenliği altına alındığını da açık biçimde ortaya koymuştur.[^46][^47][^48][^49] Bu uygulama, direnci azaltmayı ve II. Mehmed'in yönetimini önceki imparatorluk düzeninin pragmatik bir devamı olarak sunmayı hedeflemiştir. II. Mehmed, [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Büyük İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender)'e dair tarih eserleri hazırlatmış ve bu yolla antik hükümdarları kendi hanedanıyla örtük biçimde ilişkilendirmiştir.[^50] Ayrıca II. Mehmed, 1458'de Kudüs Patriği'ne önceki İslam hükümdarlarının verdiği beratları yenileyip onaylayan bir berat vermiştir.[^51] Bu uygulama onun, imparatorluk merkezini geleneksel otorite odağı olarak tanıyan daha geniş bir Hristiyan topluluk üzerinde de dolaylı bir siyasi konum elde etmeye çalıştığını göstermektedir.[^52][^53] Bu bağlamda [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed), bir yandan [İslam hukukunun](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1k%C4%B1h) öngördüğü bir hükümdar olarak hareket ederken diğer yandan [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'in önceki yöneticilerinin Hristiyan topluluklar üzerindeki koruyucu ve düzenleyici rolünü sürdürerek Roma imparatorluk geleneğinin siyasi mirasını kendi şahsında birleştirmiştir.[^54][^55][^56][^57] ![Costanzo da Ferrara tarafından 1482'de yapılmış, II. Mehmed'i tasvir eden madalyon. Üzerinde hem "sultan" (sultani) hem de "Bizans imparatoru" (Bizantii imperatoris) ünvanları yer almaktadır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Costanzo_da_ferrara%2C_medaglia_con_mehmed_II%2C_sultano_ottomano%2C_conquistatore_di_costantinopoli%2C_1478.jpg/1280px-Costanzo_da_ferrara%2C_medaglia_con_mehmed_II%2C_sultano_ottomano%2C_conquistatore_di_costantinopoli%2C_1478.jpg) *Costanzo da Ferrara tarafından 1482'de yapılmış, II. Mehmed'i tasvir eden madalyon. Üzerinde hem "sultan" (sultani) hem de "Bizans imparatoru" (Bizantii imperatoris) ünvanları yer almaktadır. (Sailko, CC-BY-3.0)* [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), Roma mirasını yalnızca sembolik düzeyde değil, yönetim ilkeleri bakımından da devralmıştır.[^58] II. Mehmed ve halefleri döneminde Bizans'a ait siyasal, diplomatik ve idari uygulamalar ile saray törenleri yeniden canlandırılmış ve Osmanlı yönetimine uyarlanmıştır.[^59] Osmanlı yönetimi, fethedilen bölgelerdeki eski Balkan ve Bizans elitlerini idari yapıya dahil ederek imparatorluğun genişleyen topraklarını daha etkin biçimde yönetmeyi amaçlamıştır.[^60] [Konstantinopolis'in fethinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) sonra [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed), Bizans aristokrasisine mensup gençleri bilinçli biçimde saraya alarak onları Osmanlı yönetici kadrosu içinde değerlendirmiştir.[^61] II. Mehmed'in ceza kanunnamesinin hükümleri [I. Justinianus](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Justinianus)'un kanunlarına yakındır.[^62] [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_eyaletleri_listesi) eyalet sisteminde de [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_eyaleti) ile benzerlikler bulunur.[^63] Antik bir [akropol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akropolis) üzerine inşa edilen [Topkapı Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1), Roma ve Bizans imparatorluk merkezlerine benzer biçimde çok katmanlı ve törensel bir yönetim mekânı olarak inşa edilmiştir.[^64] [Ayasofya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayasofya)'nın camiye dönüştürülmesi, imparatorluk merkezinin sembolik devralınmasının parçası olmuştur. Özellikle imparatorluk camileri başta olmak üzere [Osmanlı mimarisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi), büyük ölçüde [Bizans mimarisinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_mimarisi) etkilenmiştir.[^65][^66] II. Mehmed, 1480'de Roma imparatoru olduğu yönündeki iddiasını gerekçe göstererek [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'ya yönelik [başarısız bir sefer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otranto_Seferi) düzenlemiş; bu girişim, [nihai hedefi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_Elma) Roma'nın ele geçirilmesi olan daha geniş kapsamlı bir harekâtın ilk adımı olarak tasarlanmıştır.[^67] [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'nın Ortodoks dünyanın merkezi olduğu yönündeki iddia ortaya atılmadan önce, II. Mehmed kendisini [Bizans imparatorlarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_imparatorlar%C4%B1_listesi) ardılı olarak konumlandırmıştır.[^68] [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'in 1481'deki ölümünün ardından [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'e defnedilmesi, önceki Osmanlı sultanlarının [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'ya gömülmesi geleneğinden bilinçli bir kopuşu temsil eder. Sultan için düzenlenen defin töreni, [İmparator Konstantin](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Konstantin)'in cenaze merasimini örnek alacak şekilde kurgulanmış ve II. Mehmed'in Roma imparatorluk mirasına dayanan hükümdarlık anlayışını ölümünden sonra da sembolik düzeyde sürdürmeyi amaçlamıştır.[^69] **II. Bayezid, I. Selim ve I. Süleyman (1481-1566)** II. Mehmed'in imparatorluk vizyonu Bizans geleneğinden etkilenmiş olsa da, [''kayzer''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sezar_%28%C3%BCnvan%29) ve özellikle [*basileus*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basileus) ünvanlarının Osmanlı resmî söyleminde yerleşmesi zaman almış ve bu süreç [II. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid) ve [I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) dönemlerinde daha da belirgin hâle gelmiştir.[^70] [II. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid) (1481-1512), [''Kayser-i Rûm''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sezar_%28%C3%BCnvan%29) gibi ünvanları muhafaza ederek ve Avrupa devletleriyle yürütülen diplomatik yazışmalarda [*basileus*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basileus)[^71] ve [*autokrator*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Autokrator) gibi Roma kökenli imparatorluk hitaplarını da kullanarak Osmanlıların Roma imparatorluk mirasına dayanan haleflik iddiasını sürdürdü.[^72][^73][^74] [Osmanlı-Venedik Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1499-1503_Osmanl%C4%B1-Venedik_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında [Modon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modon) ve [Koron](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koron) gibi [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'daki stratejik kalelerin [Venediklilerden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) geri alınması, [Doğu Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) çevre topraklarının [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hâkimiyetinde kalmasını sağladı.[^75] Bu gelişmeler, [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)'daki Osmanlı egemenliğinin Roma idari ve coğrafi mirasıyla süreklilik içinde olduğu yönündeki iddiayı dış tehditler karşısında pekiştirdi. [Palaiologos hanedanına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paleologos_Hanedan%C4%B1) mensup bazı bireyler, fetih sonrasında Osmanlı idari ve diplomatik yapısında yüksek görevlere getirildi.[^76] [Mesih Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesih_Pa%C5%9Fa) bunlardan biridir. ![Venedik yapımı dört katlı tacı takan Sultan I. Süleyman. Bu taç, üç katlı papalık tacının üzerinde konumlanarak imparatorluk hiyerarşisinde üstünlüğü vurgulamak amacıyla tasarlanmıştır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Suleiman_Turc_Emperor%2C_1535.jpg/1280px-Suleiman_Turc_Emperor%2C_1535.jpg) *Venedik yapımı dört katlı tacı takan Sultan I. Süleyman. Bu taç, üç katlı papalık tacının üzerinde konumlanarak imparatorluk hiyerarşisinde üstünlüğü vurgulamak amacıyla tasarlanmıştır. (Agostino Veneziano (Agostino dei Musi) (Italian, Venice ca. 1490–after 1536 Rome) British Museum, public-domain)* [I. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim) , Roma mirasına dayalı halefiyet anlayışını askerî genişleme yoluyla daha ileri bir aşamaya taşımıştır. [Osmanlı-Memlük Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_M%C4%B1s%C4%B1r_Seferi) sırasında Osmanlı ordusu, 24 Ağustos 1516'da [Mercidabık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mercid%C3%A2b%C4%B1k_Muharebesi) ve 22 Ocak 1517'de [Ridaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rid%C3%A2niye_Muharebesi) muharebelerinde [Memlük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_Devleti) kuvvetlerini kesin bir yenilgiye uğratarak 26 Ocak 1517'de [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)'yi ele geçirdi. Bu fetihlerle [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_Devleti), [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_%28b%C3%B6lge%29) ve [Hicaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz) Osmanlı topraklarına katıldı. Tarihsel olarak Roma İmparatorluğu'nun [eyalet sistemine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_eyaleti) dahil olmuş bu bölgelerin Osmanlı yönetimine girmesi, Roma taşra idaresinin mirasçılığı anlayışıyla ilişkilendirilmiştir.[^77] Selim'in Memlüklerden [halifelik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halifeler_listesi) makamını devralması, Roma imparatorluk ünvanlarının terk edilmesine yol açmamış, aksine bu ünvanlar Osmanlı meşruiyet söylemi içinde varlığını sürdürmüştür.[^78][I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) , Avrupa'da "Muhteşem" olarak anıldığı dönemde, [Osmanlı İmparatorluğu'nun zirvesiyle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_y%C3%BCkselme_d%C3%B6nemi) eş zamanlı olarak Roma mirasına dayalı iddiaları daha da görünür kıldı. [Belgrad'ın fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad%27%C4%B1n_Fethi) (1521), [Rodos'un alınması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281522%29) (1522) ve [Mohaç Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moha%C3%A7_Muharebesi) (1526) gibi seferler, eski Roma [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) ve [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz) coğrafyalarının Osmanlı denetimine girmesini sağlamış ve evrensel imparatorluk fikrini güçlendirmiştir. I. Süleyman döneminde hazırlanan [kanunnâmeler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_hukuku), İslam hukukuyla uyumlu olmakla birlikte, Bizans'tan devralınan ve uyarlanmış idari uygulamalarla bütünleştirilmiştir. Osmanlı yönetimi, geniş ve çok etnili toprakların idaresinde Bizans bürokratik modellerini büyük ölçüde örnek aldı.[^79] Avrupa diplomasisiyle kurulan yoğun ilişkiler ve [Rönesans](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%B6nesans) etkili sanat hamiliği de, Osmanlı sarayının klasik Roma imparatorluk ihtişamını çağrıştıran bir güç ve meşruiyet[^80] imajı sunmasına katkıda bulundu. Osmanlı hükümdarları, Avrupa ve Asya'yı kapsayan evrensel egemenlik iddiasını sürdürmüş ve diplomatik belgelerde kendilerini Asya ve Avrupa'nın imparatoru olarak tanımlamıştır. Bu ifade Roma imparatorluk geleneğiyle uyumludur. Osmanlı Devleti, Roma-Bizans kökenli idari uygulamaları ve mali sistemleri kendi yönetim yapısına entegre etmiştir. [Tımar](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1mar_%28arazi%29) sistemi, Bizans [''pronoia''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pronoia) düzeniyle yapısal benzerlikler göstermiştir. Osmanlı mahkemelerinde [Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) ve [Slavca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slav_dilleri) belgeler geçerli kabul edilmiştir. İtalyan çağdaş yazar Paolo Giovio'ya göre, I. Süleyman, I. Konstantinos'un meşru halefi olarak Batı Avrupa'nın tamamının haklı hükümdarı olduğuna inanıyordu.[^81] I. Süleyman, Konstantinopolis'te antik [Roma zafer alaylarını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_zaferi) örnek alan törenler düzenletti.[^82] Ayrıca, [Süleymaniye Camii'](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye_Camii)nin, Ayasofya'nın görkemiyle boy ölçüşecek şekilde inşa edilmesini sağladı.[^83] Osmanlı ve Habsburg hükümdarları, Roma mirasının temsilcisi olduklarını ileri sürmüş ve bu nedenle "*Kayzer*", "*Sezar*" ve benzeri ünvanların kullanımı iki devlet arasındaki diplomatik rekabette önemli bir yer tutmuştur.[^84] 1533 [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281533%29) sırasında uygulanan diplomatik protokol, Osmanlı hükümdarının [Habsburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Habsburg_Hanedan%C4%B1) hükümdarları karşısındaki üstün konum iddiasını yansıtmaktaydı.[^85] **Halifelik otoritesiyle uzun vadeli bütünleşme (1566-19. Yüzyıl)** [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'ın 1566'daki ölümünün ardından, [III. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Murad) (1574-1595) ve halefleri dönemindeki Osmanlı sultanları, [*Kayser-i Rum*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sezar_%28%C3%BCnvan%29) ünvanını diplomatik ve törensel bağlamlarda [halifelik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hil%C3%A2fet) sıfatlarıyla birlikte kullanmayı sürdürdü.[^86] Bu durum, Roma imparatorluk mirası ile İslami evrensel otoriteyi birbirine tabi kılmak yerine uzlaştıran ikili bir meşruiyet anlayışını ortaya koyuyordu. Söz konusu bütünleşme, [çok etnisiteli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_imparatorlu%C4%9Fu_etnik_da%C4%9F%C4%B1l%C4%B1m%C4%B1) bir imparatorluğun yönetimini kolaylaştırdı. Roma iddiası Rumeli ve Anadolu'daki Ortodoks nüfus üzerindeki hakimiyeti pekiştirirken, 1517'de [Yavuz Sultan Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim) tarafından resmen üstlenilen [halifelik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halifeler_listesi), Müslümanlar arasında manevi liderliği teyit ediyordu. İslam dünyasında Osmanlılar yaygın biçimde Romalılar (Rûm) olarak tanınmıştır.[^87][^88] Erken Arap kaynaklarında Osmanlılar için *atrak* ("Türkler") ifadesi kullanılmışsa da bu adlandırma zamanla yerini *rûmî* (çoğulu *ervâm*) terimine bırakmış; Rûm adı ise hem Anadolu'yu hem de Osmanlı hâkimiyetindeki Balkan topraklarını ifade eder hâle gelmiştir.[^89] Özellikle 16. ve 18. yüzyıllar arasında [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_%28eyalet%29) ve [Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'daki Osmanlı yöneticileri, çağdaş Arap yazarlar tarafından neredeyse daima *ervâm* olarak anılmıştır.[^90] Bununla birlikte *rûmî* teriminin kullanımı her zaman kesin değildir. Sözcük, etnik kökeni Türk olmasa bile sultanın hizmetindeki kimseler için kullanılabildiği gibi, özellikle Yunanca konuşan Ortodoks Hristiyanları ifade etmeye de devam etmiştir.[^91] 18. yüzyıldan itibaren Osmanlı görevlileri için daha belirgin bir adlandırma olarak *Osmanlı* (*uthmani*) yaygınlık kazanmıştır.[^92] [Babür İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCrl%C3%BCler)'na ait çeşitli belgelerde Osmanlı sultanı **'Kayser-i Rûm**', **'Sultan-ı Rûm**' ("Roma Sultanı") veya **'Havendgâr-ı Rûm**' ("Rûm'un hükümdarı") ünvanlarıyla zikredilmiştir. İranlı tarihçi Firişte'nin eserinde de Osmanlı sultanı **'Sultan-ı Rûm**' ve **'Hünkâr-ı Rûm**' ünvanlarıyla anılmıştır.[^93][^94] ![1876 Osmanlı Anayasası (Kânûn-ı Esâsî). Resmi Yunanca çeviride sultanın ünvanı, basileus (βασιλεύς) yerine soultanos (σουλτάνος) ve padisach (παδισαχ) olarak belirlenmiştir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/be/Kanun-i_Esasi.jpg) *1876 Osmanlı Anayasası (Kânûn-ı Esâsî). Resmi Yunanca çeviride sultanın ünvanı, basileus (βασιλεύς) yerine soultanos (σουλτάνος) ve padisach (παδισαχ) olarak belirlenmiştir. (Published by Ahmed Kamil Printing House, Istanbul ( Ottoman Turkish : Matbaa-ı Ahmed Kamil) ( Turkish : Ahmed Kamil Matbaası), public-domain)* ### Osmanlı Barışı (Pax Ottomana) [Osmanlı Barışı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pax_Ottomana) (*Pax Ottomana*), tarihteki [Roma Barışı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pax_Romana)'nın (*Pax Romana*) son modeli ve tarihçilerin, "Osmanlı düzenine tabi milletlerin bu idare altındaki uyumunu" açıklamak için kullanılan bir terimdir.[^95] Pax Ottomana'nın en önemli vasfı Müslümanların yanında Rum nüfusa bir öncelik, hatta diğerlerine göre üstünlük sağlamasıdır. Balkanlar'da çıkan isyanlara bağlı olarak [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat)'ta, bu öncelikler kaldırıldı.[^96] ## Uluslararası tanınma ### Hristiyan Avrupa [Batı Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Avrupa)'da Osmanlı sultanı, eski Bizans İmparatorluğu'nun mirasçısı olarak görüldüğünü ima eden[^97] "Doğu imparatoru" veya "Türk imparatoru" şeklinde anılmıştır.[^98] [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda *türkischer Kaiser* ("Türk imparatoru") ifadesi yaygınlaşırken, [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talyan_%C5%9Fehir_devletleri) ve [Papalık Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papal%C4%B1k_Devleti)'nde başlangıçta imparator ünvanından kaçınılarak *Turcus* ("Türk"), *Magnus Turcus* ("Büyük Türk") veya *Turcorum Tyrannus* ("Türklerin tiranı") gibi adlandırmalar tercih edilmiştir.[^99] 1496 ve 1497 yıllarında [I. Maximilian](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Maximilian_%28Kutsal_Roma_imparatoru%29), [Vigevano](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vigevano) ve Stams'ta Osmanlı elçileriyle görüşmüş; bu görüşmeler sırasında sultanın kullandığı imparatorluk ünvanını kabul etmiş ve özel yazışmalarında onu *Turc-emperor* olarak adlandırmıştır.[^100] Bununla birlikte, [Kutsal Roma imparatorları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_imparatorlar%C4%B1_listesi) 1806'da [II. Franz](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Franz_%28Kutsal_Roma_imparatoru%29)'ın tahttan çekilişine kadar kendilerini Antik Roma imparatorlarının meşru halefleri olarak görmeye devam etti.[^101] Genel olarak Batı Avrupalılar Osmanlı sultanlarını imparator olarak kabul etmiş, ancak Roma imparatoru olarak tanımamıştır. Bu yaklaşım daha önce Bizans imparatorlarına yönelik tutumla da benzerlik gösterir. Sultanların Bizans imparatorlarının mirasçısı oldukları yönündeki iddiaları Batı'da da bilinmekteydi.[^102] 1460'lı yıllarda Papa [II. Pius](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Pius), Bizans tacının meşruiyetinin bütünüyle sultana geçebilmesi için II. Mehmed'i [Hristiyanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) kabul etmeye teşvik etti.[^103] [II. Pius](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Pius), II. Mehmed'e yazdığı mektupta onu [I. Konstantin](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Konstantin) ile karşılaştırmış; [vaftiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vaftiz) olması hâlinde "Greklerin ve Doğu'nun hükümdarı" olarak tanınacağını ve "zorla" ele geçirdiği topraklara "meşru biçimde" sahip olacağını ifade etmiştir.[^104] Pius'un Mehmed'i Konstantinos ile ilişkilendirmesi, Romalılarla Osmanlıların ilişkilendirilmesine de işaret etmektedir.[^105] Osmanlıların Roma imparatorluğu iddiası, Bizans'ın halefi olduğunu savunan Kutsal Roma İmparatorluğu hükümdarları ile Bizans mirası üzerinde hak iddia eden Rus hükümdarları tarafından reddedildi.[^106] [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Knezli%C4%9Fi) Büyük Prensi [III. İvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._%C4%B0van) sultana [*çar*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar) ünvanıyla hitap ederken, [III. Vasili](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Vasili) bu uygulamaya I. Selim döneminde son verdi.[^107] 16. ve 17. yüzyıllarda Batı Avrupa devletleri arasında ne Osmanlıların ne de rakiplerinin bu konudaki iddialarına yönelik geniş çaplı bir uzlaşı olmuştur. Osmanlı sultanları ise evrensel hükümdarlık anlayışlarının bir sonucu olarak yabancı hükümdarların pek azını kendilerine denk görmüş; Kutsal Roma imparatorlarını genellikle "Viyana kralları" olarak adlandırmış ve eşit statü talep eden hükümdarların isteklerini çoğunlukla reddetmiş ya da yanıtsız bırakmıştır. 1533 tarihli [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281533%29)'nda Sultan [I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) ile Kutsal Roma İmparatoru [V. Karl](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Karl) arasında yalnızca Osmanlı sultanı "imparator" ünvanıyla anılır.[^108] 1606 tarihli [Zitvatorok Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zitvatorok_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nda ise [I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed), [II. Rudolf](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Rudolf_%28Kutsal_Roma_imparatoru%29)'u *imperator* olarak tanımak zorunda kaldı. Bu durum Rudolf için sembolik bir başarı olsa da antlaşma iki hükümdarı eşit konuma getirmedi. Zira I. Ahmed, *kayser* ve *padişah* ünvanlarını yalnızca kendisi için kullanmayı sürdürdü.[^109] 18. ve 19. yüzyıldaki [Osmanlı Rus savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Rus_sava%C5%9Flar%C4%B1), bu ikili çerçevenin dışarıdan daha yoğun biçimde sorgulanmasına yol açtı. Rus Çariçesi [I. Yelizaveta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yelizaveta) 1741'de **'imperator**' olarak tanınmış;[^110] 1774 tarihli [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'ndan sonra Rus imparatorları *padişah* olarak kabul edilmiş, daha sonra Ortodoks Hristiyanların koruyucusu rolünü benimsemiş[^111] ve nihayetinde [Grek Projesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grek_Projesi) kapsamında yeni bir Bizans İmparatorluğu kurulmasını önermiştir. Rus ideologları, kökenleri yaklaşık 1520'ye uzanan [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'nın *Üçüncü Roma* doktrinini, [1768-1774 savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1) ve bunun sonucunda imzalanan [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nda görüldüğü üzere Ortodoks Hristiyanlar adına müdahaleleri meşrulaştırmak için kullanmıştır. Poe'ya göre "Üçüncü Roma" öğretisi, başlangıçta Filofey'in hükümdarı Ortodoks Kilisesi'ni korumaya çağıran dinî bir söylemiydi. 16. ve 17. yüzyıllarda resmî Rus devlet ideolojisi hâline gelmeyen bu düşünce, 19. yüzyılda Rus tarihçileri, filozofları ve [panslavist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panslavizm) yazarları tarafından yeniden yorumlanarak Rusya'nın Roma ve Bizans imparatorluklarının tarihî mirasını devraldığı ve özel bir tarihsel misyona sahip olduğu anlayışının dayanaklarından biri hâline getirildi.[^112] Osmanlı tepkisi ise bu iddialara karşı, Roma önceliğinin belirleyici ölçütleri olarak Konstantinopolis'in tarihsel fethedilmesini ve kesintisiz biçimde elde tutulmasını vurgulamak oldu.[^113] ### Çin Çağdaş Çin kaynakları, [Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) için *Daqin*, *Lijian*, *Lixuan*, *Liqian*, *Folang* ve *Fulang* gibi çeşitli adlar kullanmıştır.[^114] Çin'deki hanedan anlayışına benzer biçimde bu kaynaklar, Roma İmparatorluğu'nun yönetici hanedanı, kültürü ve başkenti değişse de özünde değişmeden Bizans İmparatorluğu'na dönüştüğünü kabul etmiştir. [Ming Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ming_Hanedan%C4%B1) (1368-1644) dönemine ait kaynaklarda Osmanlılar da Romalılarla ilişkilendirilerek *Rûmî* sözcüğünün Çince yazımı olan *Lumi* (魯迷) adıyla anılmış, Konstantinopolis ise *Lumi cheng* (魯迷城, "Rûm şehri") olarak adlandırılmıştır.[^115] ## Diğer görüşler Osmanlı sultanlarının Bizans imparatorlarının meşru halefleri olarak görülüp görülmediği ise yazardan yazara değişir. Örneğin Anconalı Ciriaco, II. Mehmed'i Konstantinopolis'in yeni imparatoru olarak nitelendirmiş ve Bizans imparatorlarının mirasını devraldığını kabul etmiştir.[^116] Bazı Batı Avrupa kaynakları Osmanlıları açıkça Romalılarla ilişkilendirmiş; örneğin 16. yüzyıl Portekiz kaynaklarında Hint Okyanusu'nda mücadele edilen Osmanlılardan *Rumes* olarak söz edilmiştir.[^117] I. Maximilian'ın hizmetinde bulunan Johannes Cuspinian da *Caesares* adlı eserinde Osmanlı sultanlarını Antik Çağ'dan itibaren gelen Kutsal Roma ve Bizans imparatorlarıyla birlikte sıralamıştır.[^118] [Francesco Sansovino](https://turkipedia.org/tr/wiki/Francesco_Sansovino), Osmanlıları, Roma İmparatorluğu'nun meşru ardılları olarak nitelendirmiş ve Osmanlı askeri disiplinini Roma geleneğiyle ilişkilendirmiştir.[^119] [Jean Bodin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jean_Bodin), Osmanlı sultanını evrensel hükümdarlık iddiasını en güçlü biçimde taşıyan hükümdar olarak tanımlamış ve Roma imparatorlarının ardılı olma iddiasını Osmanlı sultanına atfetmiştir.[^120] [Donald Quataert](https://turkipedia.org/tr/wiki/Donald_Quataert)'e göre Osmanlılar kendilerine özgü bir sentez oluşturmuş ve seleflerinin basit taklitçileri olmamış olsalar da, Bizans'a olan borçları gerçektir. Yazar, buna örnek olarak Osmanlıların bazı Bizans idarî modellerini izlemesini, Bizanslılara benzer şekilde devletin dinî teşkilat üzerinde denetim kurmasını ve bazı Bizans arazi tasarruf biçimlerinin Osmanlı dönemine taşınmasını göstermektedir.[^121] [Kritobulos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihail_Kritobulos), Antik Yunan tarih yazımı geleneğini takip ederek Osmanlı sultanlığının egemenliğini meşrulaştırmış ve talihin Romalılara olduğu gibi Osmanlılara da hegemonya verdiğini savunmuştur. Bu nedenle [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) için, Yunan yazarların Roma ve Bizans imparatorları hakkında kullandıkları [*basileus*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basileus) ünvanını kullanmıştır. [Halkokondilis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Laonikos_Halkokondilis) de [Osmanlı sultanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) ile [Bizans imparatorları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_imparatorlar%C4%B1_listesi) için aynı ünvanı kullanmıştır.[^122] Kritobulos ile Halkokondilis'in meşruiyet anlayışının temelinde hükümdarlığın belirli bir halka değil, tarih boyunca farklı imparatorluklara geçtiği düşüncesi yer almaktadır. Her iki yazar da meşru hükümdarlığın imparatorluktan imparatorluğa ve halktan halka geçtiğini, bu nedenle Osmanlı egemenliğini önceki büyük imparatorlukların tarihsel devamı olarak değerlendirmiştir.[^123] [Georgios Francis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Georgios_Francis), Osmanlı sultanları için zaman zaman tarafsız ünvanlar kullanıp Osmanlılarla Bizans arasındaki diplomatik ilişkileri pragmatik bir üslupla aktarmasına rağmen, Osmanlıların Bizanslıların yerine hüküm sürebileceği düşüncesini hiçbir şekilde kabul etmemiş ve onları Bizans yönetiminin meşru devamı olarak görmemiştir.[^124] ## Ayrıca bakınız - [Helenotürkizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Helenot%C3%BCrkizm) [^1]: Çolak, Hasan. Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, negligence and appropriation of Byzantine imperial titulature in the Ottoman world. Brill, 2014, s. 5-29. [^2]: İnalcık, Halil. The Ottoman Empire and Europe. Kronik, 2017, s. 12. [^3]: İlber Ortaylı, Fâtih Sultan Mehmed: Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi, Kronik Kitap, İstanbul, 2025, ISBN 978-625-6228-66-5. [^4]: An Assessment of George Trapezountios’s Proposal for Politico-Religious Greek-Turkish Unity in the Aftermath of 1453. Türk Tarih Kurumu. [^5]: Fodor, Pál. The Ottoman Empire, Byzantium and Western Christianity: The Implications of the Siege of Belgrade, 1456. 2008, s. 43-51. [^6]: Fodor, Pál. The Ottoman Empire, Byzantium and Western Christianity: The Implications of the Siege of Belgrade, 1456. 2008, s. 43-51. [^7]: Kaiser-i Rum: were the Ottoman sultans Byzantine emperors - KIPCHAKS. 22 Nisan 2024. [^8]: İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019, s. 159. [^9]: The Ottoman Fortress Essential to a Young Sultan’s Plans of Conquest. [^10]: İlber Ortaylı, Fâtih Sultan Mehmed: Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi, Kronik Kitap, İstanbul, 2025, ISBN 978-625-6228-66-5. [^11]: The Social Construction of an Empire: Ottoman State Under Süleyman the Magnificent. [^12]: İlber Ortaylı, Fâtih Sultan Mehmed: Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi, Kronik Kitap, İstanbul, 2025, ISBN 978-625-6228-66-5. [^13]: Çolak, Hasan. The Ottoman Central Administration and the Orthodox Church. [^14]: Çolak, Hasan. Relations between the Ottoman Central administration and the Greek Orthodox Patriarchates of Antioch, Jerusalem and Alexandria: 16th-18th centuries. University of Birmingham, 2012. [^15]: İnalcık, Halil. Devlet-i Aliyye. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020, s. 110-112. [^16]: İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019, s. 228. [^17]: Papayianni, Aphrodite. An Assessment of George Trapezountios’s Proposal for Politico-Religious Greek-Turkish Unity in the Aftermath of 1453, s. 69-80. [^18]: The Social Construction of an Empire: Ottoman State Under Süleyman the Magnificent. [^19]: Fodor, Pál. The Ottoman Empire, Byzantium and Western Christianity: The Implications of the Siege of Belgrade, 1456. 2008, s. 43-51. [^20]: Fodor, Pál. The Ottoman Empire, Byzantium and Western Christianity: The Implications of the Siege of Belgrade, 1456. 2008, s. 43-51. [^21]: Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700-1922. Cambridge University Press, 2005, s. 1-11. [^22]: İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019, s. 214. [^23]: Holm, Bent. Imagined, Embodied and Actual Turks in Early Modern Europe. Hollitzer Wissenschaftsverlag, 2021, s. 309. [^24]: Kıralp, Şevki. FATİH SULTAN MEHMED’İN SİYASİ DÜŞÜNCESİNE YÖN VEREN UNSURLAR: İSLAM, MERKEZİYETÇİLİK VE TERAKKİ. 2023, s. 1188-1199. [^25]: Ortaylı, İlber. Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek. Kronik Kitap, 2023. [^26]: Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, Negligence and Appropriation of Byzantine Imperial Titulature in the Ottoman World. 2014. [^27]: İnalcık, Halil. The Ottoman Empire and Europe. Kronik, 2017, s. 12. [^28]: İnalcık, Halil. Devlet-i Aliyye. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020, s. 110-112. [^29]: Kumar, Krishan. Visions of Empire: How Five Imperial Regimes Shaped the World. Princeton University Press, 6 Ağustos 2019. [^30]: Halil İnalcık (2018). Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600), Yapı Kredi Yayınları, s. 20-22. [^31]: The Cambridge History of Turkey. Cambridge University Press, 12 Kasım 2012. [^32]: Gürcan, Fatih. Osmanlı-Avusturya Rekabetinde Çasarlık İmgesi ve Zitvatorok Antlaşması. 2021. [^33]: Fodor, Pál. The Ottoman Empire, Byzantium and Western Christianity: The Implications of the Siege of Belgrade, 1456. 2008, s. 43-51. [^34]: İnalcık, Halil. Devlet-i Aliyye. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020, s. 110-112. [^35]: Ortaylı, İlber. Fatih Sultan Mehmed - Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi. Kronik Kitap, 2025, s. 388. [^36]: Hattox, Ralph S.. Mehmed the Conqueror, the Patriarch of Jerusalem, and Mamluk Authority. 2000, s. 105-123. [^37]: Hattox, Ralph S.. Mehmed the Conqueror, the Patriarch of Jerusalem, and Mamluk Authority. 2000, s. 105-123. [^38]: Papadakis, Aristeides. Gennadius Ii and Mehmet the Conqueror. 1972, s. 88-106. [^39]: Laitila, Teuvo. Byzantium and the North. 1989, s. 58. [^40]: İlber Ortaylı, Fâtih Sultan Mehmed: Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi, Kronik Kitap, İstanbul, 2025, ISBN 978-625-6228-66-5. [^41]: Halil İnalcık (2018). Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600), Yapı Kredi Yayınları, s. 20-22. [^42]: Contadini, Anna. The Renaissance and the Ottoman World. Routledge, 5 Aralık 2016. [^43]: İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019, s. 216. [^44]: Ortaylı, İlber (2025). Ahmet Nezihi Turan, Can Uyar (Ed.). Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed (1. bas.). Kronik Kitap. s. 389-391. ISBN 9786256228665. [^45]: Ortaylı, İlber (2025). Ahmet Nezihi Turan, Can Uyar (Ed.). Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed (1. bas.). Kronik Kitap. s. 389-391. ISBN 9786256228665. [^46]: Çolak, Hasan. Relations between the Ottoman Central administration and the Greek Orthodox Patriarchates of Antioch, Jerusalem and Alexandria: 16th-18th centuries. University of Birmingham, 2012. [^47]: Hattox, Ralph S.. Mehmed the Conqueror, the Patriarch of Jerusalem, and Mamluk Authority. 2000, s. 105-123. [^48]: Papadakis, Aristeides. Gennadius Ii and Mehmet the Conqueror. 1972, s. 88-106. [^49]: Ortaylı, İlber (2025). Ahmet Nezihi Turan, Can Uyar (Ed.). Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed (1. bas.). Kronik Kitap. s. 389-391. ISBN 9786256228665. [^50]: Contadini, Anna. The Renaissance and the Ottoman World. Routledge, 5 Aralık 2016. [^51]: Çolak, Hasan. Relations between the Ottoman Central administration and the Greek Orthodox Patriarchates of Antioch, Jerusalem and Alexandria: 16th-18th centuries. University of Birmingham, 2012. [^52]: İlber Ortaylı, Fâtih Sultan Mehmed: Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi, Kronik Kitap, İstanbul, 2025, ISBN 978-625-6228-66-5. [^53]: Hattox, Ralph S.. Mehmed the Conqueror, the Patriarch of Jerusalem, and Mamluk Authority. 2000, s. 105-123. [^54]: İlber Ortaylı, Fâtih Sultan Mehmed: Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi, Kronik Kitap, İstanbul, 2025, ISBN 978-625-6228-66-5. [^55]: Çolak, Hasan. Relations between the Ottoman Central administration and the Greek Orthodox Patriarchates of Antioch, Jerusalem and Alexandria: 16th-18th centuries. University of Birmingham, 2012. [^56]: Hattox, Ralph S.. Mehmed the Conqueror, the Patriarch of Jerusalem, and Mamluk Authority. 2000, s. 105-123. [^57]: Papadakis, Aristeides. Gennadius Ii and Mehmet the Conqueror. 1972, s. 88-106. [^58]: İlber Ortaylı, Fâtih Sultan Mehmed: Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi, Kronik Kitap, İstanbul, 2025, ISBN 978-625-6228-66-5. [^59]: Contadini, Anna. The Renaissance and the Ottoman World. Routledge, 5 Aralık 2016. [^60]: Isom-Verhaaren, Christine. Constructing Ottoman Identity in the Reigns of Mehmed II and Bayezid II. 2014, s. 111-128. [^61]: Isom-Verhaaren, Christine. Constructing Ottoman Identity in the Reigns of Mehmed II and Bayezid II. 2014, s. 111-128. [^62]: Ortaylı, İlber. Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed. Kronik Kitap, 2025, s. 344. [^63]: Ortaylı, İlber. Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed. Kronik Kitap, 2025, s. 344. [^64]: Malmberg, Simon. The New Palace of Mehmed Fatih and its Byzantine Legacy. [^65]: Contadini, Anna. The Renaissance and the Ottoman World. Routledge, 2016. [^66]: Vryonis, Speros. The Byzantine Legacy and Ottoman Forms. 1969, s. 284. [^67]: Kumar, Krishan. Visions of Empire: How Five Imperial Regimes Shaped the World. Princeton University Press, 6 Ağustos 2019. [^68]: Fodor, Pál. The Ottoman Empire, Byzantium and Western Christianity: The Implications of the Siege of Belgrade, 1456. 2008, s. 43-51. [^69]: Kumar, Krishan. Visions of Empire: How Five Imperial Regimes Shaped the World. Princeton University Press, 6 Ağustos 2019. [^70]: Çolak, Hasan. Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, negligence and appropriation of Byzantine imperial titulature in the Ottoman world. Brill, 2014, s. 5-29. [^71]: Çolak, Hasan. Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, negligence and appropriation of Byzantine imperial titulature in the Ottoman world. Brill, 2014, s. 5-29. [^72]: Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, Negligence and Appropriation of Byzantine Imperial Titulature in the Ottoman World. 2014. [^73]: Ágoston, Gábor. The Last Muslim Conquest: The Ottoman Empire and Its Wars in Europe. Princeton University Press, 12 Eylül 2023. [^74]: Why Ottomans believed they were true heirs of Rome. [^75]: Ottoman-Venetian Wars (1st through 6th) – Amazing Bible Timeline with World History. 7 Eylül 2017. [^76]: Isom-Verhaaren, Christine. Constructing Ottoman Identity in the Reigns of Mehmed II and Bayezid II. 2014, s. 111-128. [^77]: Ortaylı, İlber (2025). Ahmet Nezihi Turan, Can Uyar (Ed.). Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed (1. bas.). Kronik Kitap. s. 388. ISBN 9786256228665. [^78]: Hess, Andrew C.. The Ottoman Conquest of Egypt (1517) and the Beginning of the Sixteenth-Century World War. 1973, s. 55-76. [^79]: Greene, Dorothy. 'Shari'a and Kanun: A Study of the Ottoman Empire's Legal System. 15 Nisan 2023. [^80]: The Social Construction of an Empire: Ottoman State Under Süleyman the Magnificent. [^81]: Çolak, Hasan. Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, Negligence and Appropriation of Byzantine Imperial Titulature in the Ottoman World. 2014, s. 22. [^82]: . [^83]: . [^84]: Gürcan, Fatih. Osmanlı-Avusturya Rekabetinde Çasarlık İmgesi ve Zitvatorok Antlaşması. 2021. [^85]: Gürcan, Fatih. Osmanlı-Avusturya Rekabetinde Çasarlık İmgesi ve Zitvatorok Antlaşması. 2021. [^86]: Ortaylı, İlber (2025). Ahmet Nezihi Turan, Can Uyar (Ed.). Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed (1. bas.). Kronik Kitap. s. 349. ISBN 9786256228665. [^87]: Çolak, Hasan. Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, Negligence and Appropriation of Byzantine Imperial Titulature in the Ottoman World. 2014, s. 22. [^88]: Kafadar, Cemal. A Rome of One’s Own: Reflections on Cultural Geography and Identity in the Lands of Rum. 2007, s. 11. [^89]: Masters, Bruce. The Arabs of the Ottoman Empire, 1516-1918: A Social and Cultural History. Cambridge University Press, 2013, s. 13. [^90]: Kafadar, Cemal. A Rome of One’s Own: Reflections on Cultural Geography and Identity in the Lands of Rum. 2007, s. 11. [^91]: Masters, Bruce. The Arabs of the Ottoman Empire, 1516-1918: A Social and Cultural History. Cambridge University Press, 2013, s. 13. [^92]: Masters, Bruce. The Arabs of the Ottoman Empire, 1516-1918: A Social and Cultural History. Cambridge University Press, 2013, s. 13. [^93]: Ágoston, Gábor. The Last Muslim Conquest: The Ottoman Empire and Its Wars in Europe. Princeton University Press, 12 Eylül 2023. [^94]: . [^95]: Ortaylı, İlber (2025). Ahmet Nezihi Turan, Can Uyar (Ed.). Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed (1. bas.). Kronik Kitap. s. 366. ISBN 9786256228665. [^96]: Ortaylı, İlber (2025). Ahmet Nezihi Turan, Can Uyar (Ed.). Doğu'nun ve Batı'nın Efendisi Fatih Sultan Mehmed (1. bas.). Kronik Kitap. s. 366-368. ISBN 9786256228665. [^97]: Holm, Bent. Imagined, Embodied and Actual Turks in Early Modern Europe. Hollitzer Wissenschaftsverlag, 2021, s. 309. [^98]: Holm, Bent. Imagined, Embodied and Actual Turks in Early Modern Europe. Hollitzer Wissenschaftsverlag, 2021, s. 309. [^99]: Debertol, Markus. Türkischer Kaiser-Turcorum Tyrannus. De Gruyter, 2021, s. 356-366. [^100]: Debertol, Markus. Türkischer Kaiser-Turcorum Tyrannus. De Gruyter, 2021, s. 356-366. [^101]: Whaley, Joachim. Germany and the Holy Roman Empire. Oxford University Press, 2012, s. 17-20. [^102]: Contadini, Anna. The Renaissance and the Ottoman World. Routledge, 2016. [^103]: Contadini, Anna. The Renaissance and the Ottoman World. Routledge, 2016. [^104]: Mercan, Özden. Constructing a self image in the image of the other: political and religious interpretations of pope Pius II's letter to Mehmed II (1461). Central European University, 2008, s. 6-7. [^105]: Mercan, Özden. Constructing a self image in the image of the other: political and religious interpretations of pope Pius II's letter to Mehmed II (1461). Central European University, 2008, s. 6-7. [^106]: Ágoston, Gábor. The Last Muslim Conquest: The Ottoman Empire and Its Wars in Europe. Princeton University Press, 12 Eylül 2023. [^107]: Von Reiche, Antonia. Der Weg des russischen Zarentums zur Anerkennung in der Zeit von 1547 bis 1722. 2001, s. 39-40. [^108]: Shaw, Stanford. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press, 1976, s. 94. [^109]: Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300-1650: The Structure of Power. Palgrave Macmillan, 2002, s. 125. [^110]: Halenko, Oleksandr. Encyclopedia of the Ottoman Empire. 2009, s. 489-492. [^111]: Findley, Carter V.. Turkey, Islam, Nationalism, and Modernity: A History, 1789-2007. Yale University Press, 2010. [^112]: MOSCOW, THE THIRD ROME" THE ORIGINS AND TRANSFORMATIONS OF A PIVOTAL MOMENT. [^113]: MOSCOW, THE THIRD ROME" THE ORIGINS AND TRANSFORMATIONS OF A PIVOTAL MOMENT. [^114]: Burke, John. Byzantine Narrative: Papers in honour of Roger Scot. BRILL, 1 Ocak 2006, s. 505-506. [^115]: Mosca, Matthew W.. Empire and the Circulation of Frontier Intelligence: Qing Conceptions of the Ottomans. 2010, s. 147-207. [^116]: Çolak, Hasan. Tekfur, fasiliyus and kayser: Disdain, negligence and appropriation of Byzantine imperial titulature in the Ottoman world. Brill, 2014, s. 5-29. [^117]: Özbaran, Salih. Ottomans as 'Rumes' in Portuguese Sources in the Sixteenth Century. 2001, s. 64-74. [^118]: Debertol, Markus. Türkischer Kaiser-Turcorum Tyrannus. De Gruyter, 2021, s. 356-366. [^119]: Deringil, Selim. The Turks and 'Europe': The Argument from History. 2007, s. 709-723. [^120]: Deringil, Selim. The Turks and 'Europe': The Argument from History. 2007, s. 709-723. [^121]: Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700-1922. Cambridge University Press, 2005, s. 1-11. [^122]: Shapiro, Henry R.. Diverse Views on the Legitimacy of the Ottoman Sultanate Among Greek Chroniclers of the Early Modern Period. Sabancı Üniversitesi, 2011, s. 42-47. [^123]: Shapiro, Henry R.. Diverse Views on the Legitimacy of the Ottoman Sultanate Among Greek Chroniclers of the Early Modern Period. Sabancı Üniversitesi, 2011, s. 42-47. [^124]: Shapiro, Henry R.. Diverse Views on the Legitimacy of the Ottoman Sultanate Among Greek Chroniclers of the Early Modern Period. Sabancı Üniversitesi, 2011, s. 21-22.