# Osmanlı tayyare bölükleri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_tayyare_b%C3%B6l%C3%BCkleri > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Osmanlı tayyare bölükleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_tayyare_b%C3%B6l%C3%BCkleri (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Badge_Ottoman_Air_Force.png/1280px-Badge_Ottoman_Air_Force.png) * (public-domain)* - **Birim adı:** Osmanlı Tayyare Bölükleri - **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu - **Bağlılık:** Harbiye Nezâreti - **Tipi:** Hava Kuvvetleri - **Görevi:** Hava sahası - **Büyüklük:** 90 uçak (1916) - **Garnizon:** Yeşilköy Hava Meydanı - **Garnizon başlık:** Osmanlı Ordusu - **Savaşları:** Türk-İtalyan Savaşı (1911); Birinci Balkan Savaşı; İkinci Balkan Savaşı; Birinci Dünya Savaşı - **Komutan:** 40px Osmanlı Padişahı - **Kimlik sembolü:** 50px; 50px; 50px; 50px - **Kimlik sembolü 2 başlık:** Madalyon - **Kuruluş tarihi:** 3 Haziran 1909; 1 Haziran 1911 (Osmanlı Tayyare Komisyonu) - **Özgün adı:** Kuva-yı Havaiye Müfettiş-i Umumiliği - **Ardıl:** Türk Silahlı Kuvvetleri - **Dağılması:** 1922 **Osmanlı tayyare bölükleri**,[^1] Osmanlı İmparatorluğu'nun kara ve deniz kuvvetlerine ait askerî hava bölükleridir. Osmanlı askerî havacılığının tarihi 3 Haziran 1909[^2] veya Temmuz 1911'e kadar uzanmaktadır.[^3][^4] [Türk Hava Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hava_Kuvvetleri), Yüzbaşı [Fesa Bey (Evrensev)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fesa_Evrensev) ve [Mülazım-ı Evvel Yusuf Kenan Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Kenan_Bey)'in 1911'de uçuş eğitimi için [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'ya gönderilmesini askerî havacılığının başlangıcı sayarak, 2011 yılında havacılığın 100. yıldönümünü kutladı.[^5] ## Havacılık Komisyonu Dönemin Padişahı [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)’in talimatlarıyla Osmanlı askeri bürokrasisi, 1880’li yıllardan itibaren havacılık eylemlerine yönelik bilgi toplamaktaydı. Bu çalışmalarla Osmanlı ordusunda havadan bomba atan bir balon teşkilatı kurulması da düşünülmüştü. Avrupa’da havacılıkla ilgili her gelişme raporlanarak Sultan II. Abdülhamid’e sunuluyordu. Bu çerçevede Fransız baloncu Barbout’a bir balon siparişi de verilmişti. “Osmanlı Balonu” ismi verilen bu balon sarı renkliydi ve 1200 m³lük bir hacme sahipti. Ancak üretilip İstanbul'a gelene kadar II. Abdülhamid tahttan indirildi; hayata geçirmeyi düşündüğü bütün projeler de rafa kaldırılmış oldu. Osmanlı ordusunda kullanılmak üzere İstanbul'a getirtilen Osmanlı Balonu, 28 Mayıs 1909 günü [Taksim Topçu Kışlası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Top%C3%A7u_K%C4%B1%C5%9Flas%C4%B1) önünde şişirilerek ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir.[^6][^7] Balona binenler bir süre İstanbul gökyüzünde süzüldüler ve Üsküdar'a iniş yaptılar. Aralarında balonu üreten Barbout da vardı. 3 Haziran 1909'da [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'teki Uluslararası Havacılık Konferansı'na iki Osmanlı pilotunu göndermesiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun askerî havacılığının resmi olarak ilk adımı atıldı.[^8] Harbiye Nazırı [Mahmut Şevket Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_%C5%9Eevket_Pa%C5%9Fa) tarafından temelleri atılan Osmanlı askerî havacılığı, 1911 yılında Fen Kıtaları Müstahkem Genel Müfettişliği 2. Şubesi bünyesinde Havacılık Komisyonu adıyla faaliyete geçirilmiştir. Havacılık Komisyonu'nun temellerini Fransa'dan satın alınan biri 25 Beygirlik, biri de 50 Beygirlik iki uçak oluşturmuştur. ## Askerî havacılığın başlangıcı Hava desteğinin önemine şahit olan Osmanlı Devleti kendi askeri hava gücünü oluşturmaya karar vermişti. Bu amaçla, savaş uçuşu eğitimine katılmaları için 1910'un sonlarında Avrupa'ya subaylar gönderildi. Fakat, kötü hayat koşullarından dolayı program iptal edildi ve subaylar 1911 ilkbaharında İstanbul'a döndüler. Zamanın Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa askeri havacılık fikrini desteklemeye devam etti ve 1911'de yapılan denemelerde en yüksek manevra punlarını alan subaylar olan Yüzbaşı Fesa Bey ve Mülazım-ı Evvel Yusuf Kenan Bey'i daha iyi uçuş eğitimi almaları için Fransa'ya gönderdi.[^9] 1911'in sonlarında [Süreyya İlmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCreyya_%C4%B0lmen), *Harbiye Bakanlığı Fen Kıtaları Müstahkem Genel Müfettişliği****ne bağlı *****Havacılık Komisyonu**nu kurmakla görevlendirildi. 21 Şubat 1912'de Fesa ve Yusuf Kenan uçuş eğitimlerini tamamladılar ve 780. ve 797. Fransız havacılık diplomalarıyla eve döndüler. Aynı yıl, sekiz subay daha Fransa'ya uçuş eğitimine gönderildi. 1911 [Trablusgarp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın patlak vermesiyle dünyadaki ilk hava saldırısının fitili de ateşlendi. İtalya, bu savaşta keşif ve bombalama uçuşu yapmak üzere getirdiği uçaklarını kullanmıştı. Dünyanın ilk hava harekâtına sahne olan bu savaşta, Osmanlı ordusu hiçbir şekilde uçak ve balon kullanamadı. ## Balkan Savaşları 1912 yılında ise başlayan [Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)nda, Deperdussin, Bleriot, Harlan ve Mars tipi uçaklarla Osmanlı tayyare bölükleri kendini mümkün olduğunca göstermiştir. ## İstanbul-Kahire Seferi [Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)nın acı hatıralarını silmek ve Türk Havacılığını tanıtmak için Harbiye Nazırı [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa), iki tayyarelik bir filonun Kahire'ye gitmesini kararlaştırdı. Bu yolculuğa Bleriot marka “Muavenet-i Milliye” uçağıyla, Deperdussine marka “Prens Celaleddin” uçağı katılmıştır. İstanbul'dan hareketle Eskişehir, Afyon, Konya, Ulukışla, Adana, Halep, Humus, Beyrut, Şam, Kudüs, El-Ariş, Port-Said, Kahire ve İskenderiye'den oluşan toplam 25 saat ve 2515 km'lik bir güzergâh üzerinden yürütülecekti. Seyahat 8 Şubat 1914'te İstanbul Yeşilköy'den başlamıştır. Törene Enver, Talat ve Cemal Paşalar katılmıştır. Şam'a ulaşan Fethi Bey ve Rasıt Sadık Bey, Kudüs'e gitmek için 27 Şubat'ta Şam'dan havalanmışsa da, bir süre sonra uçakları [Taberiye Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taberiye_G%C3%B6l%C3%BC) yakınlarında düşmüştür. Bu uçuşu tamamlamak için üç sefer daha gerçekleştirilmiştir.[^10][^11] ## Birinci Dünya Savaşı [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) döneminde, müttefik olunan Almanya'dan gizlice getirilen uçaklar ve düşmandan ele geçirilen uçaklar kullanıldı. Savaşın pek çok döneminde hava harekâtı yetersizliklerden ötürü kısıtlandı, ancak yine de kayda değer uçuşlar yapıldı. Dört yıl süren savaştan sonra imzalanan antlaşmayla ordu dağıtıldı. Tayyare bölükleri lağvedildi. Kurtuluş Savaşının hazırlık evresinde, Birinci Dünya Savaşından kalma uçaklar onarılmaya başlandı. İtalya'dan satın alınan Spad 13 tipi birkaç uçakla da yeniden birlikler oluşturuldu ve sevkiyatlar başladı. ## Ayrıca bakınız - [Türk Hava Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hava_Kuvvetleri) - [Tayyare Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayyare_Mektebi) [^1]: Türkiye'deki çağdaş kaynaklarında bazen bariz abartma olan "Osmanlı Hava Kuvvetleri" terimi kullanılmaktadır. (Edward J. Erickson'a göre, Edward J. Erickson, Ordered To Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, "Appendix D The Ottoman Aviation Inspectorate and Aviation Squadrons", ISBN 0-313-31516-7, p. 227.) [^2]: Hamit Palabiyik, Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age, USAK Books, 2008, ISBN 978-605-4030-01-9, p. 85. [^3]: Story of Turkish Aviation in 'Turkey in the First World War' website. [^4]: "Founding", Turkish Air Force official website [^5]: "Türk Hava Kuvvetleri 100 Yaşında", Türk Hava Kuvvetleri resmî websitesi. [^6]: İstanbul Semalarında Süzülen İlk Balon ve Uçaklar – Derin Tarih. 4 Aralık 2020. [^7]: Servet-i Fünûn gazetesi, 3 Haziran 1909 [^8]: Hamit Palabiyik, Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age, USAK Books, 2008, ISBN 978-605-4030-01-9, p. 85. [^9]: "Türk Hava Kuvvetleri 100 Yaşında", Türk Hava Kuvvetleri resmî websitesi. [^10]: Arşivlenmiş kopya. [^11]: Arşivlenmiş kopya.