# Osmanlı devlet teşkilatı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_devlet_te%C5%9Fkilat%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Osmanlı devlet teşkilatı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_devlet_te%C5%9Fkilat%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

**Osmanlı devlet teşkilatı**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun idari, askeri ve siyasi olarak teşkilatlanmasını, yapılanmasını bütünüyle ele alan konudur. Osmanlı, genel olarak merkeziyetçi bir yapıya sahipti. Padişah, devlet teşkilatında en üst mertebede sayılmasına rağmen [Harem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harem), [Divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan) ve çeşitli odakların fikirleri baskın olabiliyordu. [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid), kendi devrinde devletin yönetim şeklini değiştirerek [meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Me%C5%9Frutiyet) şeklini getirdi.

## Devlet Teşkilatı

### Devlet-i Aliyye

Devlet hükümdarı, önceki Türkî (Türk olan) devletlerde olduğu gibi kalıtsal olarak belirli bir soydan ilerler. Osmanlı beyliğinde *Bey*, *Han* veya *Reis* gibi geleneksel kelimeler [hükümdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCk%C3%BCmdar) içindi. Koca Murat ile beylik yapılanma sürecine girince bundan sonraki hükümdarlara *Padişah*,*Hünkar* gibi daha ulvi sözler ile hitap edilmeye başlandı. Devlet yapılanmasına girilen bu dönemde yine padişahlar numaralandırılmaya başlanmıştır.

Bu süreç içerisinde aynı zamanda devlet hükümdarına ve onun hareminden bazı kişilere "Sultan" ünvanı da verilmiştir. Padişahın annesi [Valide Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Valide_sultan); kız kardeşi [Mihrace Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrace_Sultan); kızına [Hanım Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han%C4%B1m_Sultan) olarak adlandırmıştır. [Fetret Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fetret_Devri) boyunca ise oğullarına *Çelebi* ünvanı layık görmüştür. Sultan lakabı kan bağı haricinde Padişahın buyurduğu Gözdelerine de -[Haseki Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haseki_sultan)- bu ünvan verilmiştir. Padişahın kızı veya kız kardeşi ile evlendirilen erkekler ise ya Paşa olurdu ya Paşa yapılırdı. Bu durumda isminin başına **Damat** sonuna ise **Paşa** getirilirdi.

Devlet-i Aliyye'ye hizmet edenler şu şekilde sınıflara ayrılmaktadır: [İlmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye), [Kalemiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalemiye), [Mülkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BClkiye) ve [Seyfiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyfiye).

### Divan-ı Hümayun

**Divan-ı Hümayun** veya kısaca Divan, [Padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah)ın fikir sağladığı, danıştığı devlet yönetme tecrübesi olan [Vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir)lerin ve her biri ayrı bir görevi olan [zabıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zab%C4%B1t)ların bulunduğu temel devlet teşkilatıdır. Divan Kurulunun başkanı her zaman için padişahtır fakat daha sonraları padişah yerine onun vekaletindeki [*Sadrazam*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) veya Vezir-i Azam divan toplantısını başlatır; Padişah ise geleneksel olarak toplantıyı perde arkasından izlerdi. Toplantı, Cumartesi, Pazar, Pazartesi ve Salı günleri yapılırdı. Bu dört günde, Dîvân-ı hümâyûn üyeleri, saraya gelip işlere bakarlardı. Pazar ve Salı günleri müzakerelerden sonra Vezir-i Âzam ile diğer vezirler, [kazasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazasker)ler ve [defterdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Defterdar)lar, [Arz Odası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arz_Odas%C4%B1)'nda padişahın huzuruna kabul olunarak, dîvân işleri hakkında her biri ayrı ayrı izahat verirdi. Dîvân heyetine, vezir rütbesinde olmadıkça, [Yeniçeri Ağası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri_a%C4%9Fas%C4%B1) katılamazdı. Vezir olmayan Yeniçeri Ağası, arz günlerinde dîvân üyelerinden önce arza girip, Yeniçeri Ocağına dair söyleyeceğini söyler, sonra maiyetiyle beraber, [ağa kapısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fa_kap%C4%B1s%C4%B1)na girerdi.

### Harem-i Hümayun

**Harem-i Hümayun**, Osmanlı'da Padişah, padişahın eşlerinin, çocuklarının, [mihrace](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrace)lerinin, [cariye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cariye)lerinin kaldığı saray kısmıdır. Haremde, Valide Sultan'ın emrinde yüzlerce hizmetçi bulunmaktaydı ve bunların hepsi belli bir [hiyerarşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hiyerar%C5%9Fi) içerisindeydi. Bu hiyerarşinin başı Valide Sultan'dır. Padişah, haremin sorumluluğunu annesi olan Valide Sultan'a emanet etmiştir. Haremde yaşayanlar, Valide Sultan'dan sonra Mihrace Sultan'(lar)dan çekinirdi fakat mihracelerin herhangi bir resmiyeti yoktu. Mihraceler evlendirildikten sonra ayrı bir saraya taşınır ve orada yaşarlardı. Valide Sultan'ın hizmeti ve himayesinde bulunan **Kahya Kadın** haremin bilinenlerindendir.

## Ayrıca bakınız

- [Divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)