# Osmanlı alfabesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_alfabesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Osmanlı alfabesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_alfabesi (CC-BY-SA-4.0)

- **Orijinal isim:** الفبا
- **Tür:** Ünsüz alfabesi
- **Diller:** Osmanlı Türkçesi
- **Dönem:** 1299-1928
- **Aile:** Mısır hiyeroglifleri; Proto-Sinaitik yazı; Fenike alfabesi; Arami alfabesi; Süryani alfabesi; Nabatî alfabesi; Arap harfleri; Fars alfabesi
- **İso:** Arab
- **Unicode:** Arabic

**Osmanlı alfabesi** (الفبا), 1928'de [Latin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_harfleri) tabanlı [Türk alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_alfabesi) kabul edilinceye dek Osmanlı Türkçesini yazmak için kullanılmış bir [Fars-Arap alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nest%C3%A2lik) uyarlamasıdır.

Batı Türkçesi adını verilen [Oğuzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu); [Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca)-[Azerbaycan Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice) ile birlikte olan müşterek devresini, hemen hemen 15. yüzyılın ortalarına kadar sürdürür. Ancak bu zamandan sonradır ki, [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1)lar devrinin sonunda yer alan ve Eski Anadolu Türkçesi adı ile anılan her iki ağzın müşterek oldukları zaman görülen bazı ayrılıkların bir kısmı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), bir kısmı da Azericede umumîleşerek 16. yüzyıldan başlamak üzere iki ağzın kesin çizgilerle ayrılmasına sebep olur. Bunun yanında her iki şivenin komşularından alınan sözcükleri, [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) olanlar hariç, Azerbaycan ve Osmanlı Türkçelerinde anlaşmadan çıkacak, ikinci bir ayrılığı ortaya çıkarır.

## Harfler

Elif ortada ve sonda A olarak okunur. başta A veya E olarak okunur. Vav harfi ortada ve sonda o, u, ü, ö sesleri vermek için kullanılır. Bazen de V olarak kullanıldığı olur. Güzel he sözcük içinde E harfi vermek için ve de he sesi almak için kullanılır. Sözcüğe ı, i ile başlanacaksa, elif ve Ye harfini yan yana getirilerek ı, i sesi alınır.

## Latinizasyon (romanizasyon)

**Latinizasyon** genel olarak Latin alfabesi dışındaki ses sistemlerinin Latin Alfabesine çevrilmesini ifade eder.

Başka bir versiyon ise şu şekildedir:

## Sayılar

![Eski Osmanlı hakimiyetindeki Orta Doğu ülkelerinde Arap geleneğine dayalı telefon tuşları](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/EgyptphoneKeypad.svg/1280px-EgyptphoneKeypad.svg.png)
*Eski Osmanlı hakimiyetindeki Orta Doğu ülkelerinde Arap geleneğine dayalı telefon tuşları (Cmglee, CC-BY-SA-4.0)*

## Yazı biçimleri

El yazması eserleri el yazısıyla çoğaltan kimselere [*müstensih*](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCstensih), bir [hattat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattat) öğretmenin, aynısını yazmaları için öğrencilerine verdiği yazı örneği'ne de *meşk* denilir. Arap alfabesinden geliştirilen, [Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca)nde kullanılan yazı biçemleri:

### Dîvânî

Dîvânî, [sülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCl%C3%BCs) ve tâlik (*ta'lik*) yazı şekillerini içerir. 16. yüzyılda farklı büyüklükte *celî dîvânî* adında idari işlerde ve [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nda resmi yazışmalarda kullanılmıştır. 18. yüzyılda basitleştirilmiş ve (*kırması dîvânî *) geliştirilmiş ve Osmanlı Saltanatının sonuna dek saray'da kullanılmıştır. Bir bakıma tevki[^1] e, bir bakıma ta'like benzeyen son derece hareketli, karmaşık, özel bir yazı türü. (*Fatih döneminde belirmiş, Yavuz döneminde gelişmiştir. Yalnız buyrultularda kullanılır.*)[^2]

Dîvânî el yazısı kendi altında ikiye ayrılır:

- *celî dîvânî*
- *rik'a dîvânî*

![Mehmed İzzet Efendi'nin celî dîvânî el yazması](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Izzet_51.png/1280px-Izzet_51.png)
*Mehmed İzzet Efendi'nin celî dîvânî el yazması (public-domain)*

### Muhakkak

![muhakkak yazım](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/Muhaqqaq_script.gif)
*muhakkak yazım (public-domain)*

([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): **محقق**) Arap alfabesinde geliştirilen, [sülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCl%C3%BCs) yazının yatkın ve yatay bölümleri daha uzun olan türüne verilen ad.[^3] Önceleri sadece çok az levhalarda ve bazı [besmele](https://turkipedia.org/tr/wiki/Besmele)lerde ve [Muhammed bin Abdullah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed) isminin yazımında kullanılmış, fakat 16. yüzyıldan sonra pek az kullanılmıştır.

### Nesih

![nesih yazım](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Al_Fatihah_-_naskh_script.jpg/1280px-Al_Fatihah_-_naskh_script.jpg)
*nesih yazım (public-domain)*

Arap alfabesinde geliştirilen, özellikle Osmanlılar tarafından yazmalarda kullanılan, yumuşak, köşeleri yuvarlaklaşmış, işlek bir yazı türü.[^4] dür. ([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): **نسخ**, *nasakha*, *naskh*) de denilen yazı şekli 1928 yılına kadar daha çok [Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an) ve ilmî eserlerin çoğaltılmasında kullanılmıştır.

### Rik'a

([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): **الرقعة**) Arap alfabesinde geliştirilen, Nesih'in dendansız, yuvarlak ve kıvrak bir türüne verilen isim[^5] olup, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nda kullanılan günlük basit el yazısı biçimidir. Onaylar genellikle rika ile yazılmıştır.

![rik'a yazım](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/40/Riqa.png)
*rik'a yazım (http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Riqa.png, public-domain)*

### Tevki

([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): **توقِ**) Arap alfabesinde geliştirilen, [sülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCl%C3%BCs) yazının daha değişik ve ufaltılmış bir yazı biçimidir. Resmî belgelerde kullanılmıştır. Kelime anlamı "1. Padişah buyruklarına çekilen tuğra. 2. Bu tuğrayı taşıyan buyruk" şeklindedir.[^6]

### Ta'lik

Arap alfabesinde geliştirilen, [sülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCl%C3%BCs)ün sağdan sola doğru yatık olarak yazılan yazı türlerinden biridir. Tüm harfleri yuvarlağımsı olan bu yazı biçimi, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da geliştirilmiş, bir santim veya daha fazla genişlikte kalemle yazılmış olanına da *celi ta'lik* adı verilir.

## Ayrıca bakınız

- [Arapçanın romanizasyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7an%C4%B1n_romanizasyonu)

## Dış bağlantılar

- [Türk Lehçeleri Sanal Klavyesi](https://web.archive.org/web/20160313080339/http://ctle.pau.edu.tr/klavye/) (Osmanlıca transkripsiyon işaretlerini kapsamaktadır)

[^1]: Resmî belgelerde kullanılan bir yazı türüne verilen ad. TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=verilst&sözcük=tevki&ayn=tam>
[^2]: TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=veritbn&sözcüksec=96706>
[^3]: TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=veritbn&sözcüksec=96706>
[^4]: TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=veritbn&sözcüksec=96706>
[^5]: TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=veritbn&sözcüksec=96706>
[^6]: Büyük Türkçe Sözlük "Tevki" Türk Dil Kurumu <http://tdkterim.gov.tr/bts/>
