# Osmanlı Arabistanı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Arabistan%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Osmanlı Arabistanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_Arabistan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![1914'te Arap Yarımadası](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/31/Arabia_1914.png) *1914'te Arap Yarımadası (Underlying lk, CC-BY-SA-3.0)* **Osmanlı Arabistanı**, [Arap Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'nın 1517-1918 yılları arasında [Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından yönetildiği dönemdir. Osmanlı'nın bu bölgedeki kontrol gücü, 4 asır boyunca devlet otoritesinin gücüyle orantılı olarak değişmiştir.[^1][^2] ## Tarih ### İlk dönem [16. yy](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)'de Osmanlı, Arap Yarımadası'nın kıyılarını ([Kızıldeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1ldeniz) ve [Basra Körfezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra_K%C3%B6rfezi)) doğrudan kontrolü altına aldı. İç kısımlarıysa, içişlerinde özerk olarak bıraktı. Bunun nedeniyse; [Portekizlilerin Kızıl Deniz'e saldırmasını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Portekiz_sava%C5%9Flar%C4%B1) engellemek ve [Hint Seferleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint_deniz_seferleri)'ni gerçekleştirebilmekti.[^3] 1578'den itibaren [Mekke Şerifliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke_%C5%9Eerifli%C4%9Fi), iç kısımlara seferler düzenleyerek yerel kabileleri kontrol altında tutmaya başladı.[^4] [Suudi Hanedanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suud_Hanedan%C4%B1)'nın ortaya çıkışı, 1744'te hanedanın kurucusu olan [Muhammed ibn Suud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_ibn_Suud)'un [Necid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necid)'de kendi güçleriyle [Muhammed bin Abdülvahhab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_bin_Abd%C3%BClvehh%C3%A2b)'ın güçlerini birleştirmesiyle olmuştur.[^5][^6] Bu ittifak, şu anki [Suudi Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suudi_Arabistan)'ı yöneten hanedanın temeli olmuştur.[^7] ### Suudi Devleti'nin ortaya çıkışı [İlk Suudi Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diriye_Emirli%C4%9Fi), 1744'te [Riyad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Riyad)'da kurulduktan sonra hızla genişledi ve günümüz Suudi Devleti'nin çoğunu kontrol eder hale geldi.[^8] Muhammed bin Abdülvahhab 1773'te imamlık görevinden çekilince, Suudilerin güney ve merkezi Necid'e yayılması tamamlanmış oldu.[^9] 1780'lerde, kuzey kısımlar da Suudilere geçti.[^10] 1792'de [Lahsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahsa_%28eyalet%29), 1802'de [Taif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taif), 1804'te de [Medine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medine) Suudilerin eline geçti.[^11] Bu devlet, 1818'de [Kavalalı Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa) tarafından yıkıldı. 1824'te [Necid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necid)'de, daha küçük olan, [ikinci Suudi Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necid_Emirli%C4%9Fi) kuruldu.[^12] [18. yy](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l) boyunca [Arap Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'nın iç kısımları, Suudilerle [Reşit Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebel-i_%C5%9Eemmer_Emirli%C4%9Fi) arasındaki çekişmelere sahne oldu. 1891'de, Raşit Hanedanı galip geldi ve Suudiler [Kuveyt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuveyt)'e sürgüne gönderildi.[^13] ### Osmanlı'nın dağılışı ![Mondros Mütarekesi imzalandığında Arap Yarımadası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Arabia_Armistice_Mudros.png/1280px-Arabia_Armistice_Mudros.png) *Mondros Mütarekesi imzalandığında Arap Yarımadası (Wario2, CC-BY-4.0)* [20. yy](https://turkipedia.org/tr/wiki/20._y%C3%BCzy%C4%B1l)'nin başında Osmanlı, göstermelik de olsa yarımadanın çoğunu kontrol etmeye devam ediyordu. Mekke Şerifliği [Hicaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz)'da,[^14] kabilerlerse iç kısımlarda egemendi.[^15][^16] 1902'de, Suudiler Riyad'da geri döndü ve Necid'i tekrar ele geçirdi.[^17] İhvan'ın desteğini alan Suudiler, 1912'de örgütün kurulmasından sonra hızlı bir şekilde yayıldı.[^18] 1913'te Lahsa tekrar Suudilerin eline geçti. 1916'da [Hüseyin bin Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_bin_Ali_%28Hicaz_kral%C4%B1%29), birleşik bir Arap devleti kurmak amacıyla [Britanyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya_ve_%C4%B0rlanda_Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)ın desteğiyle [Arap İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Ayaklanmas%C4%B1)'nı başlattı.[^19] Her ne kadar 1918'e kadar isyan istenilen sonuca ulaşamasa da, Osmanlı'nın [1. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'ndan mağlup ayrılması nedeniyle Arap Yarımadası, [İtilaf Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri) kontrolüne girdi.[^20] ## İdari bölümleri ### Osmanlı toprakları - [Mekke Şerifliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke_%C5%9Eerifli%C4%9Fi) (1517–1803; 1841–1919) - [Mısır Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_%28eyalet%29) (1517–1701; 1813–40) - [Habeş Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Habe%C5%9F_%28eyalet%29) (1701–1813; 1840–1872) - [Hicaz Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz_Vilayeti) (1872–1918) - [Lahsa Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahsa_%28eyalet%29) (1560–1630) - [Necid Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necid_Sanca%C4%9F%C4%B1) (1871–1918) - [Yemen Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yemen_%28eyalet%29) (1517–1636; 1849–1872) - [Yemen Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yemen_Vilayeti) (1872–1918) ### Suudi devletleri - [İlk Suudi Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diriye_Emirli%C4%9Fi) (1744–1818) - [İkinci Suudi Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necid_Emirli%C4%9Fi) (1818–1891) - [Necid ve Hasa Emirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necid_ve_Ahsa_Emirli%C4%9Fi) (1902–1921; [Suudi Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suudi_Arabistan)'a dönüştü) ### Diğer devletler - [Cebel Şammar Emirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebel-i_%C5%9Eemmer_Emirli%C4%9Fi) (1836–1921) - [Asir Emirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asir_Emirli%C4%9Fi) (1906–1934) [^1]: Wayne H. Bowen. The History of Saudi Arabia. Greenwood Publishing Group, 2008, s. 68. [^2]: Chatterji, Nikshoy C.. Muddle of the Middle East, Volume 2. 1973, s. 168. [^3]: William J. Bernstein. A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World. Grove Press, 2008, s. 191. [^4]: James Wynbrandt. A Brief History of Saudi Arabia. Infobase Publishing, 2010, s. 101. [^5]: Bowen, Wayne H.. The history of Saudi Arabia. 2007, s. 69-70. [^6]: Harris, Ian. Contemporary religions: a world guide. 1992, s. 369. [^7]: Faksh, Mahmud A.. The future of Islam in the Middle East. 1997, s. 89-90. [^8]: "Reining in Riyadh" by D. Gold, 6 April 2003, NYpost (JCPA) [^9]: Tim Niblock. Saudi Arabia: Power, Legitimacy and Survival. Routledge, 11 Ocak 2013, s. 12. [^10]: Tim Niblock. Saudi Arabia: Power, Legitimacy and Survival. Routledge, 11 Ocak 2013, s. 12. [^11]: Tim Niblock. Saudi Arabia: Power, Legitimacy and Survival. Routledge, 11 Ocak 2013, s. 12. [^12]: "The Saud Family and Wahhabi Islam ". Library of Congress Country Studies. [^13]: History of Arabia. Encyclopaedia Britannica Online. [^14]: Anderson, Ewan W.. The Middle East: geography and geopolitics. 2000, s. 106. [^15]: Murphy, David. The Arab Revolt 1916–18: Lawrence Sets Arabia Ablaze. 2008, s. 5-8. [^16]: Al Rasheed, Madawi. Politics in an Arabian oasis: the Rashidis of Saudi Arabia. 1997, s. 81. [^17]: History of Arabia. Encyclopaedia Britannica Online. [^18]: Dekmejian, R. Hrair. Islam in revolution: fundamentalism in the Arab world. 1994, s. 131. [^19]: Tucker, Spencer. The Encyclopedia of World War I. 205, s. 565. [^20]: Hourani, Albert. A History of the Arab Peoples. 2005, s. 315-319.