# Osmanlı İmparatorluğu duraklama dönemi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_duraklama_d%C3%B6nemi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Osmanlı İmparatorluğu duraklama dönemi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_duraklama_d%C3%B6nemi (CC-BY-SA-4.0)

![Osmanlı-Kutsal İttifak savaşlarının sonunda imzalanan Karlofça Antlaşması'nın ardından 1699 yılında Osmanlı İmparatorluğu.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/OttomanEmpire1699.png/1280px-OttomanEmpire1699.png)
*Osmanlı-Kutsal İttifak savaşlarının sonunda imzalanan Karlofça Antlaşması'nın ardından 1699 yılında Osmanlı İmparatorluğu. (Chamboz at İngilizce Vikipedi, CC-BY-SA-4.0)*

**Duraklama dönemi**, [Sokollu Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sokollu_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın ölümüyle başlayıp, ilk kez büyük çapta toprak kaybı yaşanılan [Karlofça Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karlof%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'na kadar olan dönemi kapsamaktadır. Osmanlı Devleti bu dönemde [Ferhat Paşa Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferhat_Pa%C5%9Fa_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile [doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu)daki en geniş sınırlarına, [Bucaş Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buca%C5%9F_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile de [batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1)daki en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Yaklaşık 120 yıl süren bu dönemde 12 [padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah) ile 61 [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) görev yapmıştır. Bu dönemde deneyimsiz kişilerin tahta geçmesi ile merkezi yönetimin bozulması sonucu, devlet yönetiminde otoritenin sarsılması, halkın devlete olan güveninin azalmasına ve iç isyanların çıkmasına neden olmuştur. [Coğrafi keşifler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Co%C4%9Frafi_ke%C5%9Fifler)le ticaret yollarının önem kaybetmesi, sık padişah değişmeleriyle çok verilen [cülus](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCl%C3%BBs) bahşişi ve [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)lerin artmasıyla verilen [ulufe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulufe) miktarının da artması Osmanlı [ekonomi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekonomi)sini yıpratmıştır. Bu dönemde benimsenen beşik ulemalığı sistemi de [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) eğitiminin bozulmasına yol açmıştır. [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) duraklama dönemi [XVII](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l) yüzyılı kapsamaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nun bu döneminde [saltanat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Monar%C5%9Fi) [hukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hukuk)unda düzenlemeler yapılmış, [ekber ve erşed sistemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekber_ve_er%C5%9Fed_sistemi)ne geçilmiştir. Ekber ve erşed sisteminde hanedan ailesinin en yaşlı üyesinin padişahlık makamında bulunması söz konusu olmuştur.

## Dönem padişahları

- [III. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Murad) (1574 - 1595)
- [III. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mehmed) (1595 - 1603)
- [I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed) (1603 - 1617)
- [I. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mustafa) (1617 - 1618)
- [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman) (1618 - 1622)
- [I. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mustafa) (1622 - 1623) (2. kez tahta geçmesi)
- [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) (1623 - 1640)
- [İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_%28Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fah%C4%B1%29) (1640 - 1648)
- [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) (1648 - 1687)
- [II. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._S%C3%BCleyman) (1687 - 1691)
- [II. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Ahmed) (1691 - 1695)
- [II. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mustafa) (1695 - 1703)

## Duraklamanın sebepleri

![Sultan IV. Murad](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Sultan_Murat_IV.jpg/1280px-Sultan_Murat_IV.jpg)
*Sultan IV. Murad (public-domain)*

### Duraklamanın iç sebepleri

#### Merkezi yönetimin bozulması

Mutlak [monarşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Monar%C5%9Fi) ile yönetilen [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun bu döneminde devletin başına tecrübesiz kişilerin gelmesi merkezi otoriteyi bozmuştur. [Padişahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah)ın devlet yönetimi tecrübesi almadan yönetime geçmesinde şehzadelerin [sancağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancak) çıkmaması ve ordunun başında savaşlara katılmaması etkili olmuştur. Son kez sancağa çıkan Osmanlı padişahı [III. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mehmed)'dir. Sancağa çıkma sisteminin kaldırılmasında şehzadelerin yönettikleri vilayetlerde güçlenmesini ve taht kavgalarını önlemek amaçlanmıştır.

#### Ekonominin bozulmasının nedenleri

- [Coğrafi keşifler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Co%C4%9Frafi_ke%C5%9Fifler) sonucunda değişen ticaret yolları.
- [Saray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saray) masraflarında ciddi artmalar olması
- [Tımar sisteminin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1mar) bozulması ve buna müteakip [kapıkulu askerlerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kap%C4%B1kulu) sayısının artması.
- Sık sık [padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah) değişikliği ve her padişah değişikliğinde [cülûs](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCl%C3%BBs) bahşişinin miktarında artmalar olması.
- [Savaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sava%C5%9F)ların uzun sürmesi.
- [Köy](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6y)den [kente](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehir) [göçler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan_g%C3%B6%C3%A7%C3%BC)in artması ve [tarım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m)sal üretimin azalması.
- Osmanlı parasının değer kaybı yaşaması.

#### Ordunun bozulmasının nedenleri

- [Yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)lerin ocak devlet içindir anlayışı yerine devlet ocak içindir anlayışını benimsemeleri.
- Askeri alandaki yeniliklerin takip edilmemesi ve orduya yansıtılmaması.
- Padişahların ordunun başında savaşa çıkmamaları.
- Paralı askerlerin [maaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maa%C5%9F)larının zamanında ödenmemesi.

#### Toplumsal yapının bozulmasının nedenleri

- Hızlı [nüfus](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_n%C3%BCfusu) artışı.
- Anadolu'da çıkan isyanlar.
- Köylülerin topraklarını terk etmesi.

### Duraklamanın dış sebepleri

- Devletin doğal sınırlara ulaşması: [Afrika'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afrika) [çöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C3%B6l)ler, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) sınırında [Zagros Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zagros_Da%C4%9Flar%C4%B1) gibi.
- Devletin güçlü devletlere komşu olması: [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya), [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya), [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)
- [Coğrafi keşifler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Co%C4%9Frafi_ke%C5%9Fifler)in başlaması.

## Duraklama döneminde Osmanlı - İran ilişkileri

1578-1590 yılları arasındaki Osmanlı - İran Savaşları sonucunda: [Ferhat Paşa Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferhat_Pa%C5%9Fa_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmış, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu)da en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

1603-1611 yılları arasındaki Osmanlı - İran Savaşları sonucunda: [Nasuh Paşa Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nasuh_Pa%C5%9Fa_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmıştır.

1615-1618 yılları arasındaki Osmanlı - İran Savaşları sonucunda: [Serav Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serav_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmıştır.

1623-1639 yılları arasındaki Osmanlı - İran Savaşları sonucunda: 1639 tarihinde [Kasr-ı Şirin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kasr-%C4%B1_%C5%9Eirin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmıştır. Bu antlaşma ile belirlenen sınırlar bugünkü [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)- [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) sınırı büyük ölçüde belirlemiştir.

## Duraklama döneminde Osmanlı - Lehistan ilişkileri

Bir dönem [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) himayesinde kalan [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi)'ın, [XVII](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l) yüzyıldan sonra Osmanlı ile olan ilişkileri bozulmuştur.

![Sultan II. Osman](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Gen%C3%A7_Osman.JPG)
*Sultan II. Osman (Konstantin Kapıdağlı (Κωνσταντίνος Κυζικηνός), public-domain)*

### II. Osman dönemindeki Osmanlı - Lehistan ilişkileri

[Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ın [Boğdan'ı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) himaye etmeye çalışması sonucunda [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman) Lehistan'a savaş açmıştır. Osmanlı ordusu Hotin Kalesini almış olsa bile savaş [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)lerin isteksiz davranması sonucunda [Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) açısından başarılı sonuçlar doğurmamıştır. Bu savaştan sonra 1621 tarihli [Hotin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmıştır. [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman) bu savaştaki yeniçerilerin tutumu sonrası yeniçeri ocağını kaldırmak istemiş fakat yeniçeriler tarafından boğularak öldürülmüştür.

### IV. Mehmed dönemindeki Osmanlı - Lehistan ilişkileri

Bu dönemde [Lehistan'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Ukrayna Kazakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_Hetmanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na müdahalelerde bulunmasından ötürü [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) - Lehistan ilişkileri tekrar bozulmuştur. [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kendi himayesi altındaki ulusları korumak gibi gayeler güderek Lehistan'a savaş açmıştır. Bir müddet sonra Lehistan ile 1672 tarihli [Bucaş Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buca%C5%9F_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı İmparatorluğu batıdaki en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Duraklama döneminde Lehistan ile 3 temel antlaşma imzalanmış olup bunlar sırasıyla [Hotin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) (1621), [Bucaş Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buca%C5%9F_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) (1672) ve [İzvança Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zvan%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'dır (1676).

## Duraklama döneminde Osmanlı - Venedik ilişkileri

Bu dönemdeki [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) - [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik) ilişkilerinde temel esas [denizler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Denizler) üzerindeki üstünlük çabalarıdır. Bu dönemde [Girit Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) ikili ilişkilerin bozulmasında öncül rol üstlenip şiddetli mücadelelere neden olmuştur. [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [I. İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_%28Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fah%C4%B1%29) döneminde [Girit'i kuşatmaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/1645-1669_Osmanl%C4%B1-Venedik_Sava%C5%9F%C4%B1) çalışsa da bu kuşatma oldukça uzun sürmüş ve ancak [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) döneminde tam hakimiyet sağlayabilmiştir. Türk tarihçiler bu kuşatmanın yaklaşık 24 yıl sürdüğünü söylemektedir.

## Duraklama döneminde Osmanlı - Rusya ilişkileri

Bu dönemdeki [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) - [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) savaşlarında öncül sebep Çehrin Kalesi olmuştur. İki devlet arasındaki mücadelelerden sonra [Bahçesaray Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmıştır. Bu antlaşma [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Rus Çarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) arasında imzalanan ilk resmi antlaşma özelliği taşımaktadır. Ayrıca bugün bile devam [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna) - [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) krizinin kökleri Osmanlı İmparatorluğu'nun duraklama döneminde kadar uzanmaktadır.

## Duraklama döneminde Osmanlı - Avusturya ilişkileri

Tarihsel süreç içerisinde [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile Avusturya arasında şiddetli çatışmalar olmuştur. [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 1533 tarihinde [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281533%29) ile Avusturya'ya karşı üstün konuma gelmiştir. 1533 tarihli İstanbul Antlaşması'nın diğer adı İbrahim Paşa Antlaşması'dır. 1533 tarihinde imzalanan İstanbul Antlaşması ile Avusturya kralı Osmanlı sadrazamına protokolde eşit sayılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun duraklama döneminde Avusturya ile olan siyasi olayları sırasıyla şöyledir:

1593-1606 tarihleri arasında [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile Avusturya arasında [Haçova Meydan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C3%A7ova_Muharebesi) gerçekleşmiştir. Bu savaştan sonra [Zitvatorok Antlaşmas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zitvatorok_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)ı imzalanmıştır. 1533 tarihli İstanbul Antlaşması ile elde edilen [protokol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Protokol) ve [hukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hukuk)sal alandaki üstünlük Osmanlı İmparatorluğu açısından sona ermiş, bu iki devlet ve yöneticileri hukuk ve protokol anlamında birbirlerine eşit sayılmışlardır.

1622-1664 tarihleri arasında süren mücadeleler sonunda ise [Vasvar Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasvar_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmıştır.

### II. Viyana Kuşatması (1683)

[II. Viyana Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Viyana_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1), 1683 yılında [IV. Mehmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) devrinde [Osmanlı İmparatorluğu'nun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Viyana'yı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana) kuşatması ile gerçekleşti. Osmanlı İmparatorluğu ile Avusturya Arşidüklüğü arasında yapılan savaşların en uzun süreli olanı bu kuşatma ile başlamıştır. Mücadelelerin temel sebepleri arasında Avusturya'nın Macaristan'a baskı yapması, Avusturya'nın Katoliklik mezhebini yaymak istemesi ve tarihsel süreçteki hesaplaşmalar etkili olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu [II. Viyana Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Viyana_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) sonrası yenilgiye uğramış ve ilk kez büyük çapta toprak kaybına neden olan [Karlofça Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karlof%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nı imzalamak zorunda kalmıştır. II. Viyana Kuşatması sonrasında Osmanlı İmparatorluğu'na karşı Avrupa'da [Kutsal İttifak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_%C4%B0ttifak) kurulmuştur.

## Kutsal İttifak

[Avrupa devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa_%C3%BClkeleri_listesi), [II. Viyana Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Viyana_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)'nın ardından [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun zayıfladığı ve artık yenilebilecek duruma geldiğini anlamış; [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya-Macaristan_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik), [Malta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta) ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'dan oluşan Kutsal İttifak'ı oluşturulmuşlardır. Bu dönemdeki [Kutsal İttifak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Kutsal_%C4%B0ttifak_sava%C5%9Flar%C4%B1) Savaşları 16 yıl sürmüş ve Osmanlı İmparatorluğu ağır yenilgilere uğramıştır. Bu 16 yıllık süreçte 4 Osmanlı [padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah)ı görev almıştır.

## Duraklama döneminde isyanlar

![Köprülü Mehmed Paşa](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8f/Mehmedpasha.jpg)
*Köprülü Mehmed Paşa (public-domain)*

Duraklama döneminde çıkan isyanları 3 başlıkta incelemek mümkündür:

### İstanbul (merkez) isyanları

Bu yüzyılda [Osmanlı İmparatorluğu'nda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [mali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maliye) ve askeri alanda meydana gelen bozulmalar sınırlar genelinde isyanlara sebebiyet vermiştir. [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) merkezli isyanlarda öncül rol oynayan kurum [yeniçeri ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)dır. Yeniçeri isyanlarına dönem dönem [medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese) öğrencileri ve [ulema](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema)dan çeşitli insanlar da katılmıştır. Yeniçeri isyanlarına en büyük örnek Hotin Seferi'nden sonra yeniçeri ocağını kaldırmak isteyen padişah [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman)'ın yeniçeriler tarafından öldürülmesidir. Yeniçeriler [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) zamanında devlet yönetiminde haksızlık yaptıklarını düşündükleri 30 devlet adamını [Sultanahmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultanahmet_Meydan%C4%B1)'teki çınar ağaçlarına asarak idam etmişlerdir. Bu olaya [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) tarihçiler [Çınar Vakası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vaka-i_Vakvakiye) (Vakayı Vakvakiye) olarak tanımlamışlardır. Yeniçeri isyanlarında temel neden [ekonomi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekonomi)k sıkıntılar ve ocağa usule aykırı alımlar yapılması olmuştur. Yeniçeri isyanları sonucunda [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun başkenti olan [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da asayiş ve güven ortamı bozulmuş, devletin önem verdiği merkezi otorite sarsılmıştır.

### Celali isyanları

[Celali isyanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2l%C3%AE_isyanlar%C4%B1), 16. ve 17. yüzyıllarda, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) denetimindeki Anadolu'da Yavuz Sultan Selim döneminde başlayan ve IV. Mehmed dönemine kadar devam eden zaman zarfında devlete karşı, ekonomik, sosyal, askeri ve siyasi nedenlerle ayaklananlara verilen addır. Celali isyanlarının temel nedenleri şunlardır:

- Vergilerin yükseltilmesi.
- Tımar sisteminde bozulmalar olması
- Halktan kanunsuz ödemeler alınması.
- Anadolu'da ekonomik düzen ve asayiş ortamının sekteye uğraması.

### Eyalet isyanları

Eyalet isyanlarının çıkma nedenleri ile [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da çıkan [celali isyanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2l%C3%AE_isyanlar%C4%B1)nın nedenleri ve sonuçları arasında paralellik vardır. Eyalet isyanları [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel), [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak), [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan), [Yemen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yemen), [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep) ve [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta çıkan isyanları kapsamaktadır. Bu dönemde çıkan eyalet isyanlarında [milliyetçilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milliyet%C3%A7ilik) akımının etkisi yoktur.

## Duraklama döneminde ıslahat

Bu dönem ıslahat çalışmalarında [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) örnek alınmamıştır. Dönem ıslahat girişimlerinin temel amacı [yükselme dönemindeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_y%C3%BCkselme_d%C3%B6nemi) seviyeye ulaşmaktır. Bu dönem ıslahatlarında sorunların temeline inilmemiş, sorunlar baskı ve şiddet yoluyla çözülmeye çalışılmıştır. Bu dönemdeki tüm ıslahatlar devlet politikası haline gelmemiş, görevde bulunan kişilerin görev süreleri ile kısıtlı kalarak süreklilik arz etmemiştir.

### Kuyucu Murat Paşa

[I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed) döneminde [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lık görevinde bulunmuş ve [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da çıkan isyanları baskı ve şiddet yoluyla bastırmıştır.

### II. Osman

[Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda ilk kez ciddi anlamda ıslahat girişiminde bulunan padişahtır. [Yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)ler tarafından öldürülen [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman)'ın bazı ıslahatları şu şekildedir:

- Saray dışından evlenme geleneğini başlatmıştır.
- Şeyhülislamların fetva vermek dışındaki yetkilerini kısıtlayarak merkezi otoriteyi güçlendirmeye çalışmıştır.
- [Yeniçeri ocağını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri) kaldırma girişiminde bulunmuş fakat başaramayıp; yeniçeriler tarafından öldürülmüştür.

### IV. Murad

- İstanbul'da içki ve [tütün](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCt%C3%BCn) kullanımını yasaklamıştır.
- [*Koçi Bey Risalesi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7i_Bey_Risalesi)***ni hazırlatarak sorunlara çözüm aramıştır.***
- Saray sultanlarının yönetimdeki etkinliklerini engellemiştir.
- İlk kez şeyhülislam idam ettirdi. Çünkü ilk kez bir şeyhülislam ihanet etmiştir.
- Bağdat fatihi olarak bilinir.
- Tımarlı sipahi sayımı yaptırdı.
- Celali isyanlarını şiddet kullanarak bastırdı.
- [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Revan_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ı ve [Tebriz'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)i fethetmiştir.

### Tarhuncu Ahmet Paşa

- Maliye alanında çalışmalar yaparak Osmanlı'da ilk kez modern anlamda bütçe (denk bütçe) hesaplamaları yaptırmıştır.
- Saray masraflarında kısıtlamaya gitti.

### Köprülü Mehmed Paşa

- [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa) kendisinden önceki [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lar dışında; bazı şartlar sunarak sadrazamlık görevini kabul eden ilk kişidir. Köprülü Mehmed Paşa maliye ve merkezi otoritenin güçlendirilmesini amaçlamıştır.