# Osmanlı İmparatorluğu demografisi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_demografisi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Osmanlı İmparatorluğu demografisi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_demografisi (CC-BY-SA-4.0)

Bu madde [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun; [nüfus yoğunluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%BCfus_yo%C4%9Funlu%C4%9Fu)nu, [etnik gruplar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnik_grup)ını, eğitim seviyesini, dinsel bağlarını ve [nüfus](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_n%C3%BCfusu)un diğer yönlerini içeren [demografi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demografi)sidir.

### Nüfus istatistiği

Osmanlı'da nüfus sayımı 19. yüzyılda başladı. Önceki dönemler için büyüklük ve nüfus dağılımı, gözlenen demografik örneklere dayanılarak tahmin edilir.

Nüfusun [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)da, [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)dakinden daha düşük olmasının nedeni belirsizdir. Fakat, 1800'lerle birlikte nüfus yükselmeye başlamış; [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) illerinde (öncelikle [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)da) 10 milyon civarı, [Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya) illerinde 11 milyon ve [Afrika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afrika) illerinde 3 milyon civarı nüfusla 25-32 milyona ulaşmıştır. 1900'lerde de 18.5 milyon ile 1800'lerdekine yakındır. Bu süre zarfında imparatorluğun sınırları 3 milyon kilometrekareden, 1 milyon kilometrekareye gerilemiştir. Bu da nüfusun iki katına çıktığı ve dolayısıyla [nüfus yoğunluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%BCfus_yo%C4%9Funlu%C4%9Fu)nun arttığı anlamına gelmektedir.

Salgın hastalıklar ve kıtlıklar önemli bozulmalara ve demografik değişimlere neden olmuştu. 1785'te [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) nüfusunun yaklaşık on altıda biri vebadan hayatını kaybetti ve [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)da [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep) nüfusu %20 oranında bir düşüş yaşadı. 1687-1731 yılları arasında sadece [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'ı 6 kıtlık vurdu. Ve son kıtlık kırk yıl sonra [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'yu vurdu. [19. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l)da gıda maddelerinin hijyen, sağlık ve ulaşımlarında yapılan iyileştirmeler ile durum kontrol altına alındı.

Buharlı gemiler ve [demiryolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demiryolu_ula%C5%9F%C4%B1m%C4%B1)nın gelişimi ile yükselen liman kentlerinde bu yükseliş nüfusun kümeleşmesine yol açtı. Kentleşme, kasaba ve şehirlerdeki büyüme ile birlikte 1700-1922 arasında hızla arttı. Sağlık ve koruma tedbirlerindeki gelişmeler bu şehirleri yaşama ve çalışma yönünden daha cazip kıldı. Örneğin bir liman kenti olan [Selanik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik) nüfusu 1800'lerde 55.000 iken, 1912'de 160.000 oldu. Yine 1800'lerde 150.000 nüfusa sahip olan [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'in nüfusu, 1914'te 300.000'e ulaştı. Bazı bölgelerin nüfuslarında ise, bunların tam aksine, bir düşüş vardı. [Belgrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad) nüfusu özellikle siyasi çekişmeler nedeniyle 25.000'den 8.000'e düştü. Bu nedenle nüfus istatistikleri farklı bölgelerde yaşanan değişimleri maskeleyebilir.

Ekonomik ve siyasi göçler imparatorlukta çapraz bir etki yaratmıştı. Örneğin [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ve [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya)'nın [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) ve [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)ı ilhak etmesi geniş [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) akınına yol açtı. 200.000 [Kırım Tatarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1) mülteci [Dobruca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dobruca)'ya kaçtı. Bazı göçler imparatorluğun parçaları arasındaki siyasi gerginlikler gibi (örn. [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)-[Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan)) kalıcı izler bıraktı. 1783-1913 yılları arasında takrîben 5-7 milyon mülteci Osmanlı'ya akın etti ve bunlardan en az 3,8 milyonu [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'dandı.

## Nüfus

1881–1893 arasında yapılan resmi [nüfus sayımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%BCfus_say%C4%B1m%C4%B1)na dek nüfus bilgileri kesin olmamıştır. [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin Beş yüz yıllık varlığının çoğunda toplam vatandaş sayısı geçerli bir veriye dayanmamıştır. 1881'deki sayıma kadar nüfus bilgileri [vergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vergi) mükelleflerinin genel nüfusa oranlanmasıyla belirlenmekteydi. Vergi verenlere dayalı nüfus bilgileri [kent](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehir) merkezlerine yaklaştıkça daha güvenilirdir. 5000'den fazla nüfusu olan şehir merkezleri vergi verenler açısından zengindir, bu nedenle sayımları daha güvenilirdir. Vergiden hariç bir yöntem de [hane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hane)lerin sayılmasıdır. Her evde 5 hane halkının bulunmasına dayalı bir varsayım yapılabilmekteydi.[^1]

İlk resmi sayım 1881–1893 arasında 10 yıl süren bir çalışmayla yapılmıştır. 1893'te sonuçlar belirlenmiştir. Bu sayım ilk modern, genel ve standartlara bağlı nüfus bilgisidir. Vergi, askerlik ya da herhangi bir amaçla değil; demografik bilgi elde etmek için yapılmıştır. Nüfus etnik, dini ve cinsel ayrımlarla belirlenmiştir. Bu ayrımlarla: [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman), [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar)(Makedonlar, Anadolu Rumları, Pontus Rumları, Kafkas Rumları dahil), [Ermeniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler), [Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarlar), [Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi)ler, [Yahudi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahudiler)ler, [Protestan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Protestanl%C4%B1k)lar, [Latinler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latinler), [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asur)lular, [Çingene](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ingeneler)ler gibi kategorilerde nüfus belirlenmiştir.

1893'ten sonra Osmanlı İmparatorluğu İstatistik-i Umumi İdaresi'ni kurarak demografik bilgileri araştırmıştır. 1899'daki başka bir nüfus sayımı da buna dahil.

## Nüfus Tablosu

## Ayrıca bakınız

- [1893 Osmanlı İmparatorluğu nüfus sayımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1893_Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_n%C3%BCfus_say%C4%B1m%C4%B1)
- [Osmanlı İmparatorluğu'nun idari bölünüşü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_idari_b%C3%B6l%C3%BCn%C3%BC%C5%9F%C3%BC)
- [Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Yahudilerin tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27ndaki_Yahudilerin_tarihi)

[^1]: Behar, Cem, ed. 1996. Osmanlı Đmparatorluğu'nun ve Türkiye'nin nüfusu, 1500-1927. Ankara: T.C. Basbakanlık Devlet Đstatistik Enstitüsü = State Institute of Statistics Prime Ministry Republic of Turkey.