# Osmanlı İmparatorluğu'nda yasaklar
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu'nda_yasaklar
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Osmanlı İmparatorluğu'nda yasaklar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_yasaklar (CC-BY-SA-4.0)
**Osmanlı İmparatorluğu'nda yasaklar**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dönemindeki yasakları ele almaktadır.
## II. Selim dönemi (1566-1574)
[II. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim) döneminde, [Eyüp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ey%C3%BCpsultan)'teki kaymakçı dükkânları kadınların erkeklerle buluşmalarına veya tanışmalarına olanak sağlayınca, o zamanın din hocaları bu durumu "[kıyamet](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1yamet)in yaklaştığı" ve "[dinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) elden gittiği" şeklinde yorumladılar.[^1] Şikayet başvuruları üzerine, 1573 yılında kadınların kaymakçı dükkânlarına girişleri yasaklandı.[^2] Dükkânına kadın müşteri alan dükkân sahibi ise cezaya çarptırılacaktı.[^3]
## III. Murad dönemi (1574-1595)
Kadın ve erkeklerin bir arada [kayığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kay%C4%B1k) binme yasağı 1580'den başlayıp 1918'lere dek süren bir yasaktı. Yasağın faaliyete geçmesini sağlayan bilgi ise "bazı kadınların kayıklarda, önceden anlaştıkları erkeklerle buluşması" olarak gösteriliyordu. Kayıkçı kahyası ve [bostancıbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bostanc%C4%B1ba%C5%9F%C4%B1)na sık sık uyarı ve emirler gelerek bu yasağın sıkı sıkıya korunması önlemi alındı. Öyle ki, kadınlarla erkeklerin [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7) ve [Boğaziçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazi%C3%A7i) iskelelerinde dolmuş görevi yapan kayıklarda bile bir arada bulunmaları yasaklandı.[^4]
## IV. Murad dönemi (1623-1640)
### Fenersiz dışarı çıkma yasağı
*1623-1640 arasında hüküm süren IV. Murad'ın portresi. (public-domain)*
[IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) döneminde yatsıdan sonra fenersiz dışarı çıkmak yasaklandı.[^5] Zaman zaman kıyafet değiştirerek yatsıdan sonra sokakları gezen IV. Murad, dışarıda fenersiz gezenlerle karşılaştığında ceza olarak onları öldürtmekteydi. Sabah olduğunda ise ölümle cezalandırılan kimselerin ölü bedenleri sokaklarda, yerlerde görülüyordu.[^6] Yasağa uymayanları ölümle cezalandıran IV. Murad, bir defasında kıyafet değiştirip gezerken, [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami)den geç saatte çıkıp fenersiz bir şekilde evine giden bir [imam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mam) çocuğunu yakalamış ve onu yasağa uymaması nedeniyle öldürtmüştü.[^7]
### Tütün ve kahve yasağı
IV. Murad döneminde [tütün içmek](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCt%C3%BCn) yasaklandı, tütün içenler ise ölümle cezalandırıldı. IV. Murad'ın tütün içmeyi şiddetle yasaklamasında, ona yakın olan [Kadızadeliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1zadeliler)in de rolü vardı.[^8] Tütün yasağına uymayanların katlinin vacip olduğuna dair Şeyhülislam [Ahîzâde Hüseyin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C3%AEz%C3%A2de_H%C3%BCseyin_Efendi) fetva verdi.[^9]
Osmanlı'daki dinî ve siyasi bir hareket olan [Kadızadeliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1zadeliler), tütün ve [kahve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahve)nin haram olduğunu ileri sürmekteydiler.[^10] [Kadızadeliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1zadeliler)in görüşlerinden cesaret alan IV. Murad, kıyafet değiştirerek şehir ve köyleri dolaşıp, tütün veya kahve içenleri tespit ettiğinde onları cezalandırırdı. [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da çıkan büyük yangın, IV. Murad'ın bu yasağı uygulamaya yönelmesinin bir nedeni olarak görülür.[^11]
## İbrahim dönemi (1640-1648)
17. yüzyılda Osmanlı padişahı [İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_%28Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fah%C4%B1%29) tarafından [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da halkın araba ile dolaşması yasaklandı.[^12][^13] Padişah İbrahim, bir üfürükçüye giderken karşısına çıkan bir arabaya sinirlenmesi üzerine, bundan sorumlu tuttuğu Salih Paşa'yı üfürükçünün evine çağırtıp orada kuyu ipiyle boğdurdu.[^14][^15]
## IV. Mehmed dönemi (1648-1687)
1666 yılında [Mevlevîlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevlev%C3%AElik) yaptığı [sema](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sema_%28tasavvuf%29) ve [Halveti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik) tarikatı dervişlerinin "tahta tepmek" olarak adlandırılan ayinleri [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) tarafından yasaklandı.[^16] Padişahı etkileyen [Kadızadeliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1zadeliler)in karşı çıktığı [kabir ziyareti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mezar) de 1667 yılında IV. Mehmed'in emriyle yasaklandı.[^17]
## I. Mahmud dönemi (1730-1754)
Özellikle yaz aylarında mesire yerlerine (gezinti yerleri) açık sayılan giysilerle giden kadınlar [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'da tepki çekmekteydi. Bu durum karşısında 1750'lerin başında bir [ferman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferman) yazılarak kadınlara yasak getirildi. Fermanda *"Bundan böyle kadınların oralara arabalarla gitmeleri yasaktır. Giden kadınlar ve kadınları götüren arabacılar şiddetle cezalandırılacaklardır."* denilmekteydi.[^18]
## II. Abdülhamid dönemi (1876-1909)
*II. Abdülhamid'in 2 Nisan 1892 tarihli çarşaf yasağını belirten fermanın orijinali. (Gerçekler, CC-BY-SA-4.0)*
Dindar olduğu bilinen [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid), 2 Nisan 1892'de belden bağlanmış [siyah çarşaf](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar%C5%9Faf_%28giyim%29) giyen [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) kadınların matem tutan [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan)lara benzedikleri ve güvenlik bakımından sorun yaratacağı gerekçesiyle kadınların çarşaf giymesini [yasakladı](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%3Atr%3AII._Abd%C3%BClhamit%27in_siyah_%C3%A7ar%C5%9Faf_giyilmemesi_hususunda_verdi%C4%9Fi_emir).[^19][^20] [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) gazeteci ve araştırmacı [Murat Bardakçı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Murat_Bardak%C3%A7%C4%B1), Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde bulunduğu söylediği belgede, [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in çarşafı "emr-i [tesettür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tesett%C3%BCr)e asla muvafık ve müsait olmadığı" olarak nitelendirdiği, dolaylı yoldan [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)'da [çarşafın](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar%C5%9Faf_%28giyim%29) olmadığını belirttiği ve bu gerekçeyle çarşafı yasakladığını ifade etmiştir.[^21][^22]
## Diğer yasaklar
### Havra ve kiliseler
Islahat Fermanı’nın ilanına kadar yeni kilise, havra ve manastır yapımı kural olarak yasak olmakla birlikte 18. yy sonrasında bazı kiliseler inşa edilmiştir. Ayrıca var olan mabetlerin tamiri sultanın iznine tabii ise de tamir kapsamında genişletilemez veya yükseltilemezdi.[^23]
İstanbul'un fethinden sonra şehir genelinde çan çalmak yasaklandı.[^24][^25]
### Ramazan ayı yasakları
1821'de [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da yaygınlaşan [veba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Veba) salgınını önlemek adına aynı yılın [Ramazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ramazan) ayında geceleri [davulcuların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ramazan_davulcusu) davul çalması, [mâni](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ni_%28edebiyat%29) ve türkü okuması, [meddah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meddah)ların kahvehanelerde hikâyeler anlatması ve kahvehanelerde [tavla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tavla), [dama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dama), [satranç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Satran%C3%A7) gibi oyunların oynanması yasaklandı. Salgının bulaşmasını engellemek adına Ramazan ayında böyle bir yola başvurulsa da, 3 bine yakın kişinin vebadan ötürü hayatını kaybetmesinin önüne geçilemedi.[^26]
## Ayrıca bakınız
- [Osmanlı İmparatorluğu'nda eğitim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_e%C4%9Fitim)
- [Osmanlı İmparatorluğu toplumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_toplumu)
- [Osmanlı İmparatorluğu demografisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_demografisi)
- [Osmanlı İmparatorluğu mutfağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mutfa%C4%9F%C4%B1)
[^1]: Şemsettin Kutlu, Bu Şehri İstanbul Ki, Milliyet Yayınları, s. 366.
[^2]: İlhan Tekeli, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, 3. cilt, Kültür Bakanlığı, s. 361
[^3]: Reşad Ekrem Koçu, Tarihimizde Garip Vakalar, Varlık Yayınları, s. 83.
[^4]: Osmanlı Devleti’nin Çeşitli Dönemlerinde Uygulanmış Birbirinden İlginç 11 Yasak.
[^5]: Midhat Sertoğlu, IV Murad, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, s. 67.
[^6]: Emin Efendi, Osmanlı Hayatından Kesitler, İnsan Yayınları, s. 187.
[^7]: Naima Tarihi, Cilt 3, Bahar Matbaası, İstanbul, 1968, s. 1221.
[^8]: Muhammet Ünlücan, IV. Murad'ın İcraatlarında Din ve Siyaset Ekseni, Ankara-2006, s. 104.
[^9]: Ergun Hiçyılmaz, Her Şafakta Ölürüm: Osmanlı'dan Cumhuriyet'e idamlar, Bilge Kültür Sanat, s. 48.
[^10]: İbrahim Agah Çubukçu, Türk-İslam Kültürü Üzerinde Araştırmalar ve Görüşler, Ankara İlahiyat Fakültesi Yayınları, s. 31.
[^11]: Mustafa Cezar, Mufassal Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 4. Cilt, s. 1892.
[^12]: Çelik Gülersoy, Eski İstanbul Arabaları, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayınları, s. 18
[^13]: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 3. cilt, s. 243
[^14]: Y. İzzettin Barış, Osmanlı Padişahlarının Yaşamlarından Kesitler, Hastalıkları ve Ölüm Sebepleri, Bilimsel Tıp Yayınevi, s. 141
[^15]: Zuhuri Danışman, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, IX, Yeni Matbaa, s. 234.
[^16]: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt: 24; s. 102
[^17]: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt: 24; s. 102
[^18]: Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, "Osmanlı Kanunlarında Giyim-Kuşam Yasakları", s. 38
[^19]: Kurnaz, Şefika, Cumhuriyet Öncesinde Türk Kadını, T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı Yayınları, s. 33
[^20]: Georgeon, François, Sultan Abdülhamid, Homer Yayınları, s. 382
[^21]: II. Abdülhamid Belgeli Çarşaf Yasağı - Murat Bardakçı.
[^22]: Abdulhamit 'Çarşaflı Terörist'te haklı çıktı. 28 Şubat 2016.
[^23]: TAŞKIN, Aşkın. Osmanlı Devleti’nde Kilise ve Havra Politikasına Yeni Bir Bakış: Çanakkale Örneği. 2014, s. 35-87.
[^24]: TAŞKIN, Aşkın. Osmanlı Devleti’nde Kilise ve Havra Politikasına Yeni Bir Bakış: Çanakkale Örneği. 2014, s. 35-87.
[^25]: Pekak, M. Sacit. Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Gayrımüslim Vatandaşların İmar Faaliyetleri ve Mustafapaşa (Sinasos). 2009, s. 171-204.
[^26]: Osmanlı Devleti’nin Çeşitli Dönemlerinde Uygulanmış Birbirinden İlginç 11 Yasak.