Osmanlı İmparatorluğu'nda eşcinsellik

Osmanlı minyatür sanatında iki genç görünümlü erkeğin yaşadığı cinsel ilişkinin tasviri, Sevakıb-ı Menakıb.Yazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

Yine Hamse i Atai'den genç bir erkeğin grup seks için kullanılmasına dair bir minyatür.Yazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

Osmanlı İmparatorluğu'nda eşcinsellik veya dönem şartlarında diğer anlamıyla Osmanlı İmparatorluğu'nda oğlancılık, Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde yaşamış eşcinsellerin yaşam biçimidir. Osmanlı'da cinsel yönelim ve ilginin erkek erkeğe ilişki ya da erkek erkeğe sekstir. Eski adlandırmada (lûtîlik), pasif gey erkekler (lûtî) olarak tanımlanmış, yine bireyler arasındaki ilişkiden gulâmperestlik^{[1]Sözce › oğlancılık sözlük anlamı nedir › oğlancılık ne demek.} olarak bahsedilmiştir.^{[2]İklim Bayraktar. Osmanli Tarihinde Oğlancılık. Odatv, 23 Ocak 2011.} Yine Osmanlı İmparatorluğu'nda seks işçisi erkeklere "hîz oğlanı" denir ve "hîz"ler devlet tarafından kayıt altına alınırlardı. Hayatını bu işten kazanan erkekler "defter-i hîzán" adlı kütüğe yazılırlardı.^{[3]BARDAKÇI, Murat. ’Gay’ler eskiden esnaftan sayılır ve padişahın huzurunda yapılan resmigeçitlere bile katılırlardı. 27 Ağustos 2006.}

Tarih

İlk dönemler: Orhan Gazi dönemi

Osmanlı'da oğlancılığın Orhan Gazi döneminde başladığı sanılmaktadır.^{[4]Ayşe Hür. Osmanlı’da eşcinsellik. Vatan, 10 Kasım 2013.} Osmanlılara esir düşen Bizans İmparatorluğu'nun Selanik Başpiskoposu Gregory Palamas Osmanlı'da eşcinsel ilişkinin çok yaygın olduğunu, özellikle Hristiyan esirlere yönelik tacizlerin çok olduğunu söylemiştir.^{[5]Ayşe Hür. Osmanlı’da eşcinsellik: Elinde tesbih, evinde oğlan, dudağında dua. Radikal, 10 Kasım 2013.}

Askerlik

Osmanlı sadrazamlarından Sinan Paşa'nın oğlu ve Osmanlı ordusuna başkomutanlık ve vezirlik^{[6]Nazım Tektaş (2011), İki Yüzlü Vezirler} yapmış olan Mehmet Paşa'dan kadınsı davranışlar sergilediği için Muhannes Mehmet Paşa şeklinde bahsedilmektedir.^{[7]Bahaeddin Özkişi (1975), Uçtaki Adam}

Kültür

Osmanlı'da köçeklerYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

Edebiyat

Nev'îzâde Atâyî'nin yazdığı Hamse-i Atâyî, eşcinselliği konu olarak ele alan erken Osmanlı eserlerindendir. Hamsenin barındırdığı birçok minyatür, hemcins cinsel ilişkilerini açık şekilde betimlemektedir.^{[8]Osmanlı Toplumunda Erillik, Eşcinsellik, Oğlancılık. 28 Şubat 2019.}

Osmanlı'da kadınlardan hoşlanmadığını devamlı tekrarlamış,^{[9]Fâzıl’ın Çengileri: Çengînâme üzerine.} eserlerinde hep konusunu işlemiş eşcinsel şairlerden biri Enderûnlu Fâzıl olmuştur.^{[10]Yasemin Arpa. Zenanname: Kadınları anlatan kitap. NTVMSNBC, 22 Aralık 2006.} Eşcinsel temalı "Güzel Oğlanlar Kitabı" (Hûbannâme)^{[11]Arşivlenmiş kopya.} ve köçeklerin hikâyelerini anlatan Çengi-nâme vardır. "Hançerli Hanım Hikâye-i Garibesi" de iki eşcinsel erkek arasındaki aşkı anlatan Osmanlı dönemli bir hikâyedir.^{[12]Hançerli Hanım Hikâye-i Garibesi'nin Modern Eşcinselleri. Millî Folklor, Güz 2009.}

Hukuk

Eşcinsel ilişkiyi yasaklayan kanun maddeleri

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat öncesinde yürürlüğe girmiş olan şu kanunlar, o dönemlerde livata (erkekler arasındaki eşcinsel ilişkinin) yaygınlık kazanması dolayısıyla, eşcinsellliğe yönelik cezaları içermekteydi: Dulkadir Vilayetinde (Maraş ve dolayları) uygulanmakta olan Alaüddevle Bey Kannunamesi, Bozok Türkmen bölgesinde (Yozgat)) uygulanmakta olan Bozok Kanunlarının 15. maddesi, I. Selim Kanunnamesinin 6. maddesi, Kanuni Kanunnamesinin 27., 32.-35. maddeleri.

Tanzimat Devri'nde yürürlüğe konan ve önceki ilgili hukuki kaideleri hükümsüz kılan, Osmanlı tebaasının tümünün uymakla yükümlü olduğu 1858 tarihli Ceza Kanunname-i Hümayununda ise livata ile ilgili bir düzenleme bulunmaz.^{[13]Prof. Dr. Mustafa Avcı, Osmanlı Hukukunda Livatanın Cezası, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.26, S.2, 2018, s.15-45} Tanzimat reformları arasında sayılan Kanunname, 1810 tarihli Fransız Ceza Kanunu'nu esas almaktadır ve Fransa'da, belirli bir cinsel eylemi suç olarak addeden yasalar 1791'den itibaren yürürlükten kaldırılmıştır.^[14]Teyit. Ceza Kanunname-i Hümayununda livata ile ilgili düzenleme olmamasına dayanarak livatanın bu tarihte suç olmaktan çıkarıldığını kabul edenler^{[13]Prof. Dr. Mustafa Avcı, Osmanlı Hukukunda Livatanın Cezası, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.26, S.2, 2018, s.15-45} olduğu gibi; bunu kabul etmeyenler de vardır. Bazı araştırmacılar, İslam ceza hukukunda suçlara verilen cezaların had, tâ'zir, kısas ve diyet cezaları olarak dört ayrı başlıkta değerlendirildiğini,^{[15]İSLAM HUKUKUNDA SUÇLAR VE CEZALAR - Dr. İlhan Akbulut.} ve 1858 tarihli Kanunname'nin birinci maddesinde tâ'zir suçlarını düzenlendiğine^{[16]1858 OSMANLI CEZA KANUNUNUN KAYNAĞI ÜZERİNDEKİ TARTIŞMALAR VE BU KANUNA AİT BİR TASLAK METNİNİN BİR KISMIYLA İLGİLİ DEĞERLENDİRMELER - Dr. Mehmet GAYRETLİ.} dikkat çekerek; livatanın, İslam Hukuku'nda zina suçuna kıyas edilerek had suçları bağlamında ele alındığını ve bu nedenle pek çok kanunnamede ayrıca hükme bağlanmasına ihtiyaç duyulmadığı görüşünü ifade etmişlerdir.