# Osmanlı İşaret Dili

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0%C5%9Faret_Dili
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Osmanlı İşaret Dili, https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0%C5%9Faret_Dili (CC-BY-SA-4.0)

- **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Bölge:** İstanbul
- **Dönem:** 15. yüzyıldan 20. yüzyılın başına dek
- **Aile:** İşaret dili

**Osmanlı İşaret Dili**, **Saray İşaret Dili** ya da **Harem İşaret Dili**, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'daki [Divan-ı Hümayun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'da ve [Enderun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)'da kullanılmış olan bir [işaret dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C5%9Faret_dili)dir. Hakkında doğrudan hiçbir şey bilinmese de herhangi bir çetrefillilikteki fikirleri aktarabildiği ve genç nesle [fabl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fabl)lar, tarih anlatıları ve dini külliyet aracılığıyla aktarıldığı ifade edilmiştir.

16. ve 17. yüzyıllarda padişaha hizmet etmesi için [sağır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sa%C4%9F%C4%B1r) uşaklar, kapıcılar ve refakatçiler özellikle tercih edilirdi, hatta sessiz iletişim kurabilme yetenekleri, gizli görüşmelere ve hassas istihbarata kulak misafiri olamamaları ve dışarılıların onlarla iletişim kurma ya da onlara rüşvet verme güçlüğü nedeniyle kıymetliydiler. Divan-ı Hümâyun'da sessizlik çok önemliydi ve bazı sultanlar huzurlarında işaret dilinin kullanılmasını tercih ederdi. Onlarla [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)ye uygunsuz bir şekilde aşina bir şekilde işaretleşebilirlerdi. [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman) (hükmü, 1618–1622) herhalde işaret dilini öğrenen ilk padişahtı ve divanındaki işitenlerin de kendisine uymasını emretti. En parlak zamanlarında bir kerede yüzden fazla sağır nedim olurdu. Padişahın tebaasıyla bizzat konuşması, onun karşısında yüksek sesle konuşmak, onu rahatsız etmek veya gizlice fısıldaşmak haysiyetsizce hareketler sayılırdı

Osmanlı İşaret Dili'nin hiçbir işareti kaydedilmemiştir. Bu yüzden onun [Türk İşaret Dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_%C4%B0%C5%9Faret_Dili)'nin atası olup olmadığını bilmek mümkün olamamaktadır.[^1] Ancak [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) zamanında İstanbul'da açılan sağırlar okulu göz önüne alınırsa TİD'in en az 120 yıllık bir tarihi vardır.[^2]

## Dış bağlantılar

- M. Miles, 2000, [Signing in the Seraglio: mutes, dwarfs and jestures at the Ottoman Court 1500–1700](http://www.independentliving.org/docs5/mmiles2.html) Reprinted from "Disability and Society"
- M. Miles, 2000, [Deaf People, Sign Language & Communication, in Ottoman & Modern Turkey: Observations and Excerpts from 1300 to 2009](http://www.independentliving.org/miles200907.html)
- Kristina Richardson, ["New Evidence for Early Modern Ottoman Arabic and Turkish Sign Systems"](https://muse.jhu.edu/article/648902), Sign Language Studies (Winter 2017) 17.2: 172–192. doi=10.1353/sls.2017.0001

## Bibliyografya

- Nicholas Mirzoeff, 1995, "Framed: the deaf in the harem". In Terry, Jennifer, and Jacqueline Urla, *Deviant bodies: critical perspectives on difference in science and popular culture.* Indiana University Press, p. 49–77.

[^1]: Miles, M. (2000). Signing in the Seraglio: Mutes, dwarfs and gestures at the Ottoman Court 1500-1700, Disability & Society, Vol. 15, No. 1, 115-134
[^2]: Zeshan, U. (2002). Sign Language in Turkey: The story of a hidden language. Turkic Languages, 6(2), 229-274.