# Osmanlı-İran Savaşı (1821-1823) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-%C4%B0ran_Sava%C5%9F%C4%B1_(1821-1823) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Osmanlı-İran Savaşı (1821-1823), https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1-%C4%B0ran_Sava%C5%9F%C4%B1_%281821-1823%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Abbas_Mirza_in_battle.jpg/1280px-Abbas_Mirza_in_battle.jpg) * (Hippolyte Bellangé, public-domain)* - **Çatışma:** 1821-1823 Osmanlı-Kaçar Savaşı - **Parçası:** Osmanlı-İran Savaşları - **Tarih:** 10 Eylül 1821 - 23 Temmuz 1823 - **Yer:** Irak ve Doğu Anadolu Bölgesi - **Sebep:** 1813 yılındaki Gülistan Antlaşması ile Azerbaycan ve Kafkaslar'da Rusya'ya büyük ölçüde toprak kaptıran İran'daki Kaçar Hanedanı, bu toprak kayıplarını Osmanlılar'dan toprak alarak telafi etmek istemesi - **Sonuç:** Statüko; Devletşah'ın ölümü; Kolera Salgını nedeniyle Kaçarlar'ın ağır kayıplar vermesi ve geri çekilmesi - **Coğrafi değişiklikler:** Erzurum Antlaşması ile 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması'nda belirlenen sınırın tanınması - **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Irak Paşalığı; Erzurum Eyaleti; Osmanlı yanlısı bazı aşiretler; Şammar Aşireti; Kaçar Hanedanı; Kaçar yanlısı aşiretler; Zilanlı aşireti; Kaçar yanlısı bazı Kürt aşiretleri - **Komutan:** II. Mahmud; Mehmet Emin Rauf Paşa; Koca Hüsrev Mehmet Paşa; Bağdatlı Davut Paşa; Mahmud Celaleddin Paşa; Muş Mutasarrıfı Selim Paşa; Babanlı Mahmud Paşa; Sufuk Bey; Feth Ali Şah; Abbas Mirza; Devletşah; Muhammed Hüseyin Mirza; İhsan Han Nahçıvanski; Musa Khamis; Abdullah Paşa; Hoy Hanı Hasan Han; Revan Serdarı Hüseyin Han - **Güç:** Doğu Anadolu; Bilinmiyor; 1821 (Bağdat); 10.000 veya 3.900 piyade + 8.800 süvari1822 (Doğu Anadolu); Bilinmiyor; Abbas Mirza'nın Doğu Anadolu'daki kuvvetleri; 50.640; 1821 (Irak); 40.000; 1822 (Doğu Anadolu); 35.000 - **Kayıp:** Bilinmiyor; Salgın nedeniyle ağır kayıplar **1821-1823 Osmanlı-İran Savaşı**, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki [Kaçar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7ar_Hanedan%C4%B1) arasında 1821-1823 yılları arasında [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak) ve [Doğu Anadolu Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'nde yapılmış olan bir dizi savaştır.[^1][^2] 1813 yılındaki [Gülistan Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClistan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve [Kafkaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'da [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ya büyük ölçüde toprak kaptıran [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki [Kaçar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7ar_Hanedan%C4%B1), bu toprak kayıplarını [Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'dan toprak alarak telafi etmek istediği için, Avrupalıların da kışkırtmalarıyla [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) ve [Şehrizor](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehrizor_%28eyalet%29) bölgelerine saldırılar düzenledi. Sınır olaylarının ve saldırıların yoğunlaşması üzerine [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud), İran'a Ekim 1820'de savaş ilan etti.[^3][^4][^5][^6][^7] ## Savaş ### Doğu Cephesi ![Kaçar Veliaht Prensi Abbas Mirza'nın Fars ordusuna liderlik ettiğini gösteren bir resim](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Abbas_Mirza_in_battle.jpg/1280px-Abbas_Mirza_in_battle.jpg) *Kaçar Veliaht Prensi Abbas Mirza'nın Fars ordusuna liderlik ettiğini gösteren bir resim (Hippolyte Bellangé, public-domain)* İran orduları, Osmanlı idaresinden memnun olmayan, Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki bazı Kaçar aşiretlerinin' de yardımıyla [Doğubayazıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fubayaz%C4%B1t), [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis), [Muş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9F) ve [Erciş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erci%C5%9F)'i aldılar.[^8][^9][^10][^11][^12] Bunun sorumluluğu Babıali tarafından [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa)'nın yetersiz ordu komutanlığında bulundu ve Erzurum valiliği ve Şark seraskerliğinden azledildi. Kasım 1821'de ikinci kez Trabzon valisi yapıldı.[^13][^14] Daha sonra ise [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'da büyük bir muharebe yaşandı ve Abbas Mirza'nın ordusu sayıca az olmasına rağmen kazandı. Erzurum Muharebesinden sonra İran yanlısı aşiretler [Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r)'a doğru iki koldan ilerlediler ve orada yağma yaptılar. Savaş Osmanlılar'ın aleyhine devam ederken İran ordusunda büyük bir [kolera](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kolera) salgını başladı. Bu yüzden [Abbas Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abbas_Mirza) [1821](https://turkipedia.org/tr/wiki/1821)'de [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'e gitmiştir ve birkaç ay orada kalmıştır. İran kuvvetlerinin 1822 yılında başlattığı [Eleşkirt Bozgunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ele%C5%9Fkirt_Bozgunu_%281822%29) sırasında Osmanlı tarafı hazırlık yapmış olsa da muharebe Osmanlı kuvvetlerinin yenilgisiyle sonuçlandı.[Muş Mutasarrıfı Selim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9F_Mutasarr%C4%B1f%C4%B1_Selim_Pa%C5%9Fa)'nın ordusunu bırakıp kaçması ve İran Şehzadeler'inden ([Abbas Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abbas_Mirza)) af dilemesi üzerine savaşı kaybetti.[^15] Her ne kadar İran orduları kazanıyor gibi gözüksede Kolera Salgını yüzünden ağır kayıplar verdi. Kaçar hükümdarı [Feth Ali Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feth_Ali_%C5%9Eah) barış istedi ve [Erzurum Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) yapıldı. Bu antlaşmayla İran ele geçirdiği yerleri geri vererek eski sınırlarına çekilmeyi kabul etti.[^16][^17][^18][^19][^20][^21] ### Bağdat Cephesi ![Bağdat Kalesi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85_%D9%82%D8%A8%D9%84_%D9%87%D8%AF%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%84%D8%B9%D8%A9.jpg) *Bağdat Kalesi (public-domain)* [Muhammed Ali Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet%C5%9Fah) [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a 40.000 kişiye yakın bir ordu ile saldırdı[^22] ancak [Davut Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdatl%C4%B1_Davud_Pa%C5%9Fa), Bağdat'ı 3.900 kişilik ordusu ile savundu.[^23] Devamında oluşan kolera salgını nedeniyle 1822 yılında Muhammed Ali Mirza öldü.[^24][^25][^26][^27][^28][^29] Devletşah'ın ölümünden sonra en büyük oğlu [Muhammed Hüseyin Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_H%C3%BCseyin_Mirza) atandı. İlk başlarda barış yanlısı bir profil çizse de sonradan Osmanlılara 1822 yılında saldırdı. Özellikle Diyala\_çayı\_döyüşü\_(1822)'nde 15.000 kişilik ordu toplayıp Osmanlılara saldırdı ve kaybetti.[^30] ## Sonuç İki yıl sonra imzalanan [Erzurum Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'na kadar barış sağlanamadı; her iki taraf da 1639'da [Kasr-ı Şirin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kasr-%C4%B1_%C5%9Eirin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla belirlenen önceki sınırları hiçbir toprak değişikliği olmaksızın tanıdı. Anlaşmaya ayrıca İranlı hacıların Osmanlı İmparatorluğu içindeki kutsal [Mekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke) ve [Medine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medine) mekanlarına garantili erişimi de dahildi.[^31] [^1]: Sicker, Martin (2001). The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire. Praeger, sf. 118 [^2]: Somel, Selçuk Akşin. Historical dictionary of the Ottoman Empire. Scarecrow Press, 2012. [^3]: Yüksel, Ahmet (2013). II. Mahmud Devrinde Osmanlı İstihbaratı. İstanbul: Kitap Yayinevi. ISBN 978-605-105-113-0. [^4]: Robert Mantran, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (XIX.Yüzyılın Başlanndan Yıkılışa), II, Çev. Server Tanilli, Adam Yay., İstanbul 2002, s. 34. [^5]: Daryaee, Touraj. Oxford handbook of Iranian history. Oxford University Press, 2014. [^6]: Erzurum Antlaşması. [^7]: Longrigg, Stephen Hemsley. Four Centuries Of Modern Iraq. 1925, s. 246. [^8]: Arslan, Ercan. Son Osmanlı -İran Savaşı ve Ünye. [^9]: Tuncel, Metin. BİTLİS. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. [^10]: İlimizin Tarihçesi. Muş Valiliği. [^11]: Azap, Eralp Yaşar. Osmanlı Belgelerinde Bitlis. Betav Yayınevi, s. 13. [^12]: Yayın Kurulu, "Hüsrev Mehmet Paşa (Koca)",(1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.598-599 ISBN 975-08-0072-9 [^13]: Yayın Kurulu, "Hüsrev Mehmet Paşa (Koca)",(1999), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.598-599 ISBN 975-08-0072-9 [^14]: İnalcık, Halil. HÜSREV PAŞA, Koca. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1999. [^15]: Azap, Eralp Yaşar. ADVENTURE OF A GOVERNOR BETWEEN LOYALTY AND BETRAYAL: MUS GOVERNOR SELİM PASHA IN THE LAST OTTOMAN-PERSIAN WAR. 1 Ocak 2018. [^16]: XVI. YY. dan Cumhuriyetin İlk Yıllarına Kadar Türk-İran Sınır Sorunları ve Çözümü. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Güz 2010, s. 219-253. [^17]: İ. H. Danişmend s.107 [^18]: S. Gömeç (2001). A.g.m., s. 471 [^19]: İ. H. Danişmend (1955). A.g.e., s. 107; M. Erendil s.120 [^20]: Hidayet, Tarih-i Ravzatü's-Safa-yı Nasıri: Cild-i Nohom Behş-ı Dovvom Donbale-i Saltanat-ı Fethali Şah, s. 7798. [^21]: Cevdet Paşa, Tarih-i Cevdet, cilt X, s. 12. [^22]: Fraser, 1825, s. 226, 227 [^23]: Al-Bustani, 1979, s. 65 [^24]: Encyclopedia.com. [^25]: Osmanlı – İran Siyasi İlişkilerinde İran Şehzadesi Abbas Mirza’nın Rolü (1800–1833). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2012. [^26]: XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı-İran Siyasi İlişkileri (1774-1848). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009. [^27]: Azap, Eralp Yaşar. İran'da Feth Ali Şah Dönemi (1797-1834) Askerî Reformları ve Sonuçları. academia.edu. [^28]: Azap, Eralp Yaşar. Şah Mat: 1820-1823 Osmanlı-İran Savaşı (Siyaset-Harekât-Lojistik/Organizasyon). Ötüken Neşriyat, 2023, s. 257. [^29]: Azap, Eralp Yaşar. Acem Mülteciler: Kaçar Hanedanı’nda Taht Mücadelesi ve Osmanlı Devleti’ne İltica Eden İran Şehzadeleri. DergiPark, 2023, s. 86. [^30]: BOA, HAT, 803/37115, 12,Ekim 1822 [^31]: Longrigg, Stephen Hemsley. Four Centuries Of Modern Iraq. 1925, s. 246.