# Osmanlı-İran Savaşı (1723-1727)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-%C4%B0ran_Sava%C5%9F%C4%B1_(1723-1727)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Osmanlı-İran Savaşı (1723-1727), https://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1-%C4%B0ran_Sava%C5%9F%C4%B1_%281723-1727%29 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/1730_Ottens_Map_of_Persia_%28Iran%2C_Iraq%2C_Turkey%29_-_Geographicus_-_RegnumPersicum-ottens-1730.jpg/1280px-1730_Ottens_Map_of_Persia_%28Iran%2C_Iraq%2C_Turkey%29_-_Geographicus_-_RegnumPersicum-ottens-1730.jpg)
* (http://www.geographicus.com/mm5/cartographers/ottens.txt, public-domain)*

- **Çatışma:** 1723 – 1727 Osmanlı-İran Savaşı
- **Parçası:** Osmanlı-İran Savaşları
- **Tarih:** 1723 - 1727
- **Yer:** Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan ve Güney Azerbaycan
- **Sonuç:** Kesin Osmanlı zaferi
- **Coğrafi değişiklikler:** Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan ve Güney Azerbaycan Osmanlı İmparatorluğu'na geçti.
- **Savaşan:** Safevîler (1723-1726); 20px Hotakîler (1726-1727); Osmanlı Devleti
- **Komutan:** II. Tahmasb; 20px Eşref Han; Ali Merdan; Şahbaz Han; Muhammed Kulu Han; Latif Mirza; Beni Cemil; III. Ahmet; Damat İbrahim Paşa; Silahdar İbrahim Paşa; Köprülü Abdullah Paşa; Hekimoğlu Ali Paşa; Ahmed Arifî Paşa; Sarı Mustafa Paşa; Eyyubi Hasan Paşa; Eyyubizade Ahmed Paşa

**1723-1727 Osmanlı-İran Savaşı**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile çöküş devrine girmiş olan [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki [Safevî Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler), ardından ise (1725'ten sonra) [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'ı ele geçirerek [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a egemen olan Afgan [Hotakîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotak%C3%AEler) arasında süren ve Osmanlıların kesin zaferiyle sonuçlanan askerî mücadele.

[Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın İran'ın [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi) kıyılarındaki topraklarındaki süratli ilerlemesi sonucunda savaşa giren [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 1724 yılında bu ülkeyle İran'ın batıdaki topraklarının paylaşıldığı bir [antlaşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281724%29) imzaladı ve birbirini takip eden zaferler sonrasında [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve İran'ın batı topraklarını [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin)'in 40 kilometre yakınına kadar ele geçirdi ve 1727 yılındaki [Hemedan Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla bu toprak kazançlarını kabul ettirdi.

## Savaş öncesi

![Şah Hüseyin Nevruz hediyelerini sunarken](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Distribution_of_Presents_for_the_New_Year_by_Shah_Sultan_Husayn%2C_painted_by_Muhammad_Ali_ibn_Muhammad_Zaman%2C_Safavid%2C_Isfahan%2C_Iran%2C_dated_1720-1721.png/1280px-Distribution_of_Presents_for_the_New_Year_by_Shah_Sultan_Husayn%2C_painted_by_Muhammad_Ali_ibn_Muhammad_Zaman%2C_Safavid%2C_Isfahan%2C_Iran%2C_dated_1720-1721.png)
*Şah Hüseyin Nevruz hediyelerini sunarken (Muhammad Ali Ibn Muhammad Zaman, public-domain)*

[Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 1699 yılında [Karlofça Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karlof%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) sonucunda Batıda ilk kez geniş toprak kayıplarına uğradıktan sonra, kaybettiği toprakları geri alma çabasına girişmiş ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) (1711-1713) ile [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) (1715-1718) karşısında kazandığı zaferlerle bu amacına kısmen ulaşmışsa da, [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) karşısında uğradığı yenilgi sonucunda imzaladığı [Pasarofça Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pasarof%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla (1718) yeni toprak kayıplarına razı olmuştu. Sözkonusu Antlaşmanın ardından Osmanlılar [Lâle Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale_Devri) olarak adlandırılan ve 1730'a kadar süren daha barışçıl bir döneme girerken, 1736'ya dek Batı sınırlarında savaşsız bir sürece girdi.

[İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a 1502 yılından beri hâkim olan [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) ise bir süredir gerileme dönemi içindeydi ve sınırları çeşitli bölgelerden saldırıya uğruyordu. Nitekim [Beluç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belu%C3%A7lar) kabileleri 1698'den beri [Kirman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman_%28il%29) bölgesine, Afgan [Hotakîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotak%C3%AEler) 1717'den beri [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_%28%C4%B0ran%29)'a, [Lezgiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lezgiler) ise 1721'den beri [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan)/[Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'a akınlarda bulunuyorlardı. Buna karşılık, Safevî Şahı [Hüseyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Mirza)'in (1694-1722) 1700'lerin başından itibaren [Hotakîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotak%C3%AEler)'e yönelik almaya çalıştığı önlemler [Safevî Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'ni temelinden sarsan gelişmelere sahne oldu. [Kandehar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandehar)'daki Afgan kökenli tebaasını [Şiileştirmeye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) girişen Şah Hüseyin [Mir Üveys](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mir_%C3%9Cveys) önderliğindeki isyanla karşılaştı. [Kandehar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandehar)'a vali olarak atanan [Gurgin Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gurgin_Han)'a (Müslüman olan Gürcü Prensi XI. Georgi) karşı 1709'da ayaklanıp adıgeçeni hayatını kaybettiren Hotakîler, 1720 yılında ise [Mir Üveysoğlu Mahmud Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mir_%C3%9Cveyso%C4%9Flu_Mahmud_Han) komutasında [Kirman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman_%28il%29)'a girip 8 Mart 1722'de [Gülnabad Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClnabad_Muharebesi)'nde Safevî ordusunu mağlup ettikten sonra başkent [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'ı kuşattılar. 23 Ekim 1722'de teslim olan Şah Hüseyin teslim olarak tahttan feragat etti ve Hotakîler İran başkentine hakim oldu. Şah Hüseyin'in oğlu [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb) ise [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin)'e kaçarak kendini burada Şah ilan etti.[^1]

![Rus Çarı Petro'nun Tarki'ye girişi (1722)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ca/Roubaud-Peter-in-Tarki.jpg)
*Rus Çarı Petro'nun Tarki'ye girişi (1722) (Franz Roubaud, public-domain)*

1721 yılında [Nystad Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nystad_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla [İsveç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sve%C3%A7_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'le 21 yıldır süren [Büyük Kuzey Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Kuzey_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı zaferle sonuçlandırarak bugünkü [Estonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Estonya) ile [Finlandiya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Finlandiya)'nın güneyini topraklarına katan [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), bu defa güneye yönelerek [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) üzerindeki tasarılarına odaklandı. Bunun için de önce [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'yle [1713 yılında imzaladığı antlaşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281713%29)yı yenileme cihetine gitti. 5 Ekim 1721'de [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Rusya Çarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) arasında "ebedî dostluk" kuran antlaşma [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da imzalandı.[^2] Bu şekilde Osmanlılarla güney sınırını da güvence altına alan ve [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)in düştüğü bu zor durumdan faydalanmak isteyen [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1); 27 Temmuz 1722'de harekete geçerek [Hazar Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_G%C3%B6l%C3%BC) kıyısındaki [Mahaçkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maha%C3%A7kale), [Tarki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarki) ve [Derbent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan)'i işgal etti. Ruslar 3 aylık bir mücadele sonucunda 28 Mart 1723'te [Reşt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9Ft)'i ele geçirirken, 7 Temmuz'da ise [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'ye girdiler.

[Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ise; (Rus işgalinin başlamasından önce) 1722 Mayıs'ında bir *meşveret meclisi* toplayarak [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a askerî müdahale seçeneğini tartışmış, ardından ([1578-1590 Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281578-1590%29)nda ele geçirilip sonradan kaybedilen yerlerin yeniden işgaline yönelik) [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_%28eyalet%29), [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_%28eyalet%29) ve [Bağdat eyaletlerine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) taarruz emri verilmişti. Bununla birlikte, Bağdat Valisi Hasan Paşa ve Erzurum Valisi [Silahdar İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) Afgan [Hotakîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotak%C3%AEler)'in [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan) kuşatmalarının sonucunun beklenmesini tavsiye ettiler.[^3] Ancak, 1722 yazında Rusların [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'nın [Hazar Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_G%C3%B6l%C3%BC) kıyılarındaki süratli ilerleyişi Osmanlılarda endişe yarattı. Kasım ayında ise (Sünnî çoğunluklu) kuzey [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan)'dan gelen elçi Hacı Davud Bey'in talebi kabul edilerek bölge Osmanlı himayesine alındı.[^4] Bunun üzerine çıkan Osmanlı-Rus gerginliği [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'ya giden Türk elçisine Rusya'nın [Kafkas Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nın güneyine sarkmayacağı teminatının verilmesiyle yatıştı.[^5] 1723 Ocak ayında ise bir başka Osmanlı elçisi Osman Ağa [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'tan [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'a giderek Afgan lider [Mahmud Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Tu%C4%9Frul_Han)'a sunduğu şartlar kabul görmeyince Osmanlılar [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ı istila kararı aldılar.[^6]

## Savaş

### Osmanlı ordusunun Gürcistan'a girmesi (1723)

![Safevi Devleti'nin batı toprakları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Northwestern_part_of_the_Safavid_Empire_%28cropped%2C_v2%29.png)
*Safevi Devleti'nin batı toprakları (Herman Moll, public-domain)*

Rus ordularının [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi) kıyısı boyunca güneye doğru sarkarak işgallerini ilerletmeleri [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin de harekete geçmesine neden oldu. İran Şahı [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb) İranlılara bağlı [Kartli Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın hâkimi V. Vahtang'ın yerine (Müslümanlığı kabul etmiş Gürcü prensi) Muhammed Kulu Han'ı atayınca, Vahtang da Osmanlıların doğu orduları seraskeri [Silahdar İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa)'dan yardım istedi. [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'tan [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis) üzerine yürüyen İbrahim Paşa, önce [Ahilkelek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1lkelek)'te Vahtang'ın sadakat yeminini kabul etti ve adıgeçenin oğlu Guştasp'ın birlikleriyle [Gori](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gori)'yi Osmanlılar adına zaptettirdi. Muhammed Kuli Han ise üzerine gelen Kapucu Derviş Mehmed Ağa'nın komutasındaki Osmanlı birliklerine [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'i teslim etti (23 Haziran). Bu şekilde, Kafkasların en önemli merkezi 117 yıl sonra yeniden Osmanlı egemenliğine girdi ve Kartli bölgesi Vahtang'ın oğlu İbrahim'e 40.000 kuruş yıllık vergi karşılığında [ocaklık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ocakl%C4%B1k) olarak verildi. Ancak, [Silahdar İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC) yönünde ileri harekâta geçmekte gecikince seraskerlikten azledildi ve yerine [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) Valisi Sarı Mustafa Paşa getirildi.

### Osmanlıların Gence ve Somkhiti'yi ele geçirmesi (1723)

Yeni Serasker Sarı Mustafa Paşa 1723 Eylül'ünde harekete geçerek [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) Valisi (eski serasker) [Silahdar İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) ve [Çıldır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r) Valisi İshak Paşa'nın birlikleriyle birlikte [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'yi kuşattı. Ancak, bu sürede [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'nün Rus işgaline girmesi (26 Haziran) nedeniyle Sarı Mustafa Paşa da azledilerek Seraskerlik görevi [Rakka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rakka) Valisi [Ahmed Arifî Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Arif%C3%AE_Pa%C5%9Fa)'ya verildi. Yeni Serasker de Muhammed Kulu Han'a [ocaklık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ocakl%C4%B1k) olarak vermek suretiyle bölgeyi Osmanlı egemenliğine kattı. Ardından ise, ([Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'in güneyindeki) [Somkhiti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Somkhiti) bölgesi de Vahtang'ın yeğeni İslam Abdullah vali yapılarak Osmanlı idaresine alındı (5 Eylül).

## Safevîler, Rusya ve Osmanlı Devleti arasında diplomasi (1723)

### Safevîler ile Rusya arasında barış (1723)

![Şah II. Tahmasb](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/87/Shah_Tahmasp_by_Charles_Heath.jpg)
*Şah II. Tahmasb (Charles Heath, public-domain)*

Safevî Şahı [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb), [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'ın Afgan Hotakî Prensi Mahmud tarafından ele geçirilip babası [Hüseyin Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_%C5%9Eah)'ın hapsedilmesinden sonra [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin)'e yerleşerek İran tahtını geri alma mücadelesine girişti. Bunun için de [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'yla barış yapması gerekiyordu. 23 Eylül 1723'te imzalanan [Sen Petersburg Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sen_Petersburg_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla [1722-23 Rus-İran Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281722-1723%29)'na son verilirken, [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) Rusya'ya [Derbent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan), [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC), [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan), [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29), [Mazenderan](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2zenderan) ve [Esterabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrgan)'ı terkediyorlardı.[^7] Buna karşılık Rusya da İran tahtını ele geçiren Afgan Hotakîler üzerine ordu göndererek [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb)'ı yeniden tahta çıkarmayı taahhüt etti. Bununla birlikte, yaklaşık 61.000 kişilik ordusunun 37.000'ini kaybeden Rusya[^8] bu yardımı sağlayabilecek kuvvette değildi. [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb); Afganları İran topraklarından çıkartabilmek için Ruslardan sonra Osmanlılardan da yardım talep etti.[^9]

### Safevîlerin Osmanlılarla uzlaşma arayışı (1723)

![Nevşehirli Damat İbrahim Paşa](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/De_grootvizier_Nev%C5%9Fehirli_Damat_%C4%ACbrahim_Pasa_Rijksmuseum_SK-A-2017.jpeg/1280px-De_grootvizier_Nev%C5%9Fehirli_Damat_%C4%ACbrahim_Pasa_Rijksmuseum_SK-A-2017.jpeg)
*Nevşehirli Damat İbrahim Paşa (Jean Baptiste Vanmour, public-domain)*

Ruslarla anlaşan [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb), Osmanlılarla da uzlaşı arayışına girerek elçisi Berhordar'ı [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gönderdi. Ancak, Safevîlerin Rusya'yla imzaladığı antlaşmaya tepki gösteren ve İran'dan en az Rusya'ya bırakılan kadar toprağın kendilerine de terkini talep eden Osmanlılar, Safevî elçisini [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'dan geri çevirdi. Safevîlerin gönderdiği ikinci elçi Murteza Kulu Bey ise [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da Sadrazam [Damat İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) tarafından kabul edildi ve [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb)'ın "Afgan işgalcilere" karşı yardım talebini içeren mektubunu sundu. Sadrazam ise; "Rusya'nın [Derbend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan) ve [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'yü, Afganların [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan) ve [Kandehar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandehar)'a sahip olduğu bir ortamda, Safevîler [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz) ve [Erivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'a komşu eyaletleri Osmanlılara terk etmeleri halinde yardım edilebileceğini, aksi takdirde Osmanlıların bu bölgeleri zapt etmek için üç ordu hazırladığını" bildirdi (Ekim). Safevîlerin bu teklifi kabul etmemeleri üzerine Osmanlıların askerî harekâtı devam etti.

### Osmanlı-Rus müzakereleri (1723)

Osmanlılar ve Ruslar [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) topraklarının paylaşılması için 1723 yazında Rus tarafının teklifiyle müzakerelere başladılar ve 24 Temmuz 1724'te akdedilen Antlaşmaya (*Mukaseme*) kadar [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)/[Ayaspaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayaspa%C5%9Fa)'da Osmanlı heyetleri ile Rus elçisi İvan İvanoviç Neplüyev arasında Fransız Büyükelçisi Marquis de Bonnac'ın aracılığıyla ([Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu çevrelemek isteyen [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) Osmanlı-Rus barışından yanaydı) dokuz tur müzakere yapıldı.[^10] 25 Temmuz 1723'te başlayan müzakerelerin hemen ertesi günü [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'nün Rus işgaline girmesi gerilimi daha da artırdı. Bununla birlikte, Osmanlılar diplomasiye alan açmak adına Ekim ayında planladıkları [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) kuşatmasından vazgeçtiler.

## Osmanlıların Luristan ve İran Azerbaycanı'na taarruzu (1723-1724)

### Osmanlıların Kirmanşah ve Hürremabad'ı zaptı (1723)

[İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) ve [Sen Petersburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sankt-Peterburg)'daki müzakereler devam ederken [Bağdat Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) Hasan Paşa İran topraklarına taarruz ederek [Kirmanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman%C5%9Fah)'ı zaptetti (16 Ekim) ve [Aleşter](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ale%C5%9Fter) civarında mevzilenmiş olan [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb)'ın [sipahsalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sipahsalar)ı (en kıdemli komutan) Ali Merdan'ın üzerine yürüdü. [Silsile](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silsile_%C5%9Fehristan%C4%B1) ve [Delfan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Delfan_%C5%9Fehristan%C4%B1) bölgesi askerlerinden oluşan İran birliğini [Aleşter Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ale%C5%9Fter_Muharebesi)'nde kesin bir yenilgiye uğratan Osmanlı birliği karşısında Ali Merdan da çekilmiş olduğu [Hürremabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrremabad)'da itaatini arzedince, [Luristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luristan) da (120 yıl sonra) Osmanlı egemenliğine girmiş oldu. Hasan Paşa 10 Kasım'da [Sine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Senendec) kalesini ele geçirince [Erdelan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdelan) Hanı Abbas Kulu Han da teslim oldu.

### Osmanlıların Hoy'u zaptı (1724)

[Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'in ele geçirilmesini hedefleyen [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusu ise; [Selmas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salmas) ve [Kerdkazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerdkazan)'ı Hatem Han'a yıllık 4.000 kuruş vergi karşılığında bırakırken, [Meraga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meraga)'ya hakim İran hanını da himayesine aldığı gibi, [Karaman Valiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaman_%28eyalet%29)ni de vererek taltif etti, ardından ise 20 Mart'ta [Hoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoy)'u kuşattı. Kanlı mücadeleler sonucunda 10 Nisan'da şehir, 12 Mayıs'ta da kale Osmanlılarca ele geçirildi. Ardından ise [Cors](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cors) kasabası savaşsız teslim oldu.

## Osmanlı-Rus Antlaşması (1724)

Osmanlılar 1723 Temmuz'undan beri bir taraftan Ruslarla müzakere ederken diğer taraftan güneyde askerî harekâtını sürdürüyordu. Ruslar müzakerelerde önce 1721 sınırlarına dönülmesi (Osmanlıların [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan) üzerindeki himayelerinden feragati anlamına geliyordu), ardından ise Ruslara saldıran Sünnî [Lezgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lezgiler) kabilelerine Osmanlı desteğinin kesilmesini talep ettilerse de, karşılığında işgal ettikleri tüm İran topraklarının yanı sıra [Astrahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astrahan)'dan çekilmeleri talebiyle karşılaştılar. 1724 Ocak'tan sonra tarafların pozisyonları birbirine yaklaştı ve yaz aylarına doğru paylaşılan [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) topraklarında sınırların nerelerden geçeceğini müzakere etmeye başladılar. Temmuz 1724'te imzalanan antlaşmayla, Rusya Osmanlıların [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan) üzerindeki himayesini kabul ederken, Osmanlılar da Rusların [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb) üzerindeki himayesini tanıdılar. Bununla birlikte, Ruslar [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb) Osmanlıların payına düşen toprakları terk etmemesi halinde adıgeçeni Osmanlılara karşı desteklemeyeceklerini ve sadece Afganlarla mücadelesinde yardım edeceklerini taahhüt ettiler. Taraflar ayrıca Afgan saldırısına karşı ittifak teşkil ettiler.[^11]

## Osmanlıların İran'a taarruzu (1724-1725)

### Hemedan'ın zaptı (1724)

![Matrakçı Nasuh'un çizimiyle Hemedan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ca/Matrak%C3%A7%C4%B1_Nasuh_Hamedan_Map.JPG)
*Matrakçı Nasuh'un çizimiyle Hemedan (Matrakçı Nasuh, CC-BY-SA-3.0)*

[Bağdat Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) [Eyyubi Hasan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AE_Hasan_Pa%C5%9Fa)'nın ölümünden sonra İran cephesi seraskerliğine atanan oğlu [Eyyubizade Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEz%C3%A2de_Ahmed_Pa%C5%9Fa) ordusuyla hücuma geçerek 29 Haziran'da kuşattığı [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'ı İranlıların ağır kayıplar vermelerinin ardından 1 Eylül'de zaptetti. Ardından [Lâtif Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%A2tif_Mirza)'nın savunduğu [Dercezin](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrve_Dercezin)'i, [Sâmin](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2min)'i ve [Astane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astane)'yi ele geçirdi. Ekim başında ise [Ulukerd](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulukerd) ve [Nihavend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nihavend)'i Osmanlı topraklarına kattı.

### Revan'ın (Erivan) zaptı (1724)

Osmanlıların bir ordusu [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'ı kuşatırken Kafkasya bölgesindeki bir diğer ordu ise [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) saflarına geçmiş olan Gürcü [Muhammed Kulu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Kulu_Han)'ın savunduğu [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'ın üzerine yürüdü. [Tiflis Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis_Eyaleti) [Arnavut Recep Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavut_Recep_Pa%C5%9Fa), [Gori](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gori) kalesi komutanı Yusuf Paşa ve [Çıldır Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r_%28eyalet%29) İshak Paşa'yla birlikte Muhammed Kulu Han'ın ordusunu [Akçakal Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C3%A7akal_Muharebesi)'nde yenilgiye uğrattı ve [Kür Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kura_Nehri)'nin güneyine attı (17 Haziran). [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis) Muhafızı [Ahmed Arifî Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Arif%C3%AE_Pa%C5%9Fa) 24 Haziran'da kuşattığı [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'ın (İranlıların 12.000 kayıp vermelerinin ardından) kentini 7 Temmuz'da, kalesini ise 28 Eylül'de ele geçirdi. Kalenin teslimiyle ele geçirilen [Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas)'ın kılıcı (Şah Abbas 1605'te Revan'ı Osmanlılardan geri almıştı) da [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gönderildi. Osmanlılar daha sonra [Nahçıvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van) ve [Ordubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ordubad)'ı topraklarına kattılar.

### Tebriz kuşatmaları (1724-1725)

![17. yüzyılda Tebriz](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/11_Chardin_Tabriz_1673.png/1280px-11_Chardin_Tabriz_1673.png)
*17. yüzyılda Tebriz (Jean Chardin, public-domain)*

[Van Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_%28eyalet%29) [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa) ise 5 Ağustos 1724'te [Hoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoy)'dan [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz) istikametine ilerledi. Osmanlı ordusu [Tasuc](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tesuc), [Merend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merend), [Köşksaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6%C5%9Fksaray) ve [Şebister](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eebister) kasabalarını itaat altına aldıktan sonra[^12] [Tebriz önündeki muharebede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz_Muharebesi_%281724%29) [Mustafa Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Han) komutasındaki İran ordusunu yenilgiye uğrattı ve 1 Eylül'de kaleyi kuşattı. Osmanlı ordusunu takviye getiren [Halep Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep_%28eyalet%29) İbrahim Paşa, birliğini engellemeye çalışan Mustafa Han komutasındaki İran biriğini 16 Eylül'de [İkdeli Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kdeli_Muharebesi)'nde bozdu. Ancak; alınan takviyeye rağmen, mevsimin de ilerlemiş olması nedeniyle, Abdullah Paşa 30 Eylül'de kuşatmayı kaldırdı.

Osmanlılar Tebriz'in kuzeyindeki [Zunuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zunuz) kalesindeki Murteza Kulu Han komutasındaki Safevî birliği bertaraf edilmeden Tebriz'in yeniden kuşatılmasının tehlikeli olacağına hükmettiler ve İranlıların yaklaşık 10.000 asker kaybettikleri [muharebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zunuz_Muharebesi) sonrasında adıgeçen kaleyi de ele geçirdiler (23 Mayıs). 1725 Temmuz ayı ortasında bu defa daha büyük bir orduyla yeniden [Ala Kulu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala_Kulu_Han) tarafından savunulan Tebriz üzerine yürüyen Abdullah Paşa 28 Temmuz'da kaleyi kuşattı ve şiddetli çarpışmalar sonucunda 1 Ağustos'ta şehri, hemen ardından ise kaleyi zaptetti. Bu şekilde [Güney Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan)'ın bu büyük kenti ve Safevîlerin ilk başkenti 122 yıl sonra yeniden Osmanlıların eline geçti.

### Lori, Gence, Hürremabad ve Erdebil'de Osmanlı hakimiyeti (1725)

![Safiyüddin Erdebilî’nin türbesi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Sheikh-safi_tomb.JPG/1280px-Sheikh-safi_tomb.JPG)
*Safiyüddin Erdebilî’nin türbesi (Elmju, CC-BY-SA-3.0)*

Osmanlılar 1725 yılında Kafkasya'da da İran topraklarına hücumlarını sürdürdü. Sarı Mustafa Paşa idaresindeki kuvvetler ise iki günlük bir kuşatmadan sonra [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'yi zaptetti (4 Eylül). [Erzurum Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_%28eyalet%29) ise 5 Eylül'de Gürcülerin elindeki [Lori](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lori_%28il%29) kalesini fethetti.

[Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'daki Osmanlı ordusunun seraskeri [Eyyubizade Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEz%C3%A2de_Ahmed_Pa%C5%9Fa) [Luristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luristan) üzerine seferlerini sürdürdü. Hava ve [Aleşter](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ale%C5%9Fter) geçitlerinden geçtikten sonra Osmanlılara başkaldırmış Ali Merdan üzerine yürüdü. Ali Merdan direnemeyerek önce [Şuşter](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eu%C5%9Fter), ardından [Dizfûl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dizf%C3%BBl)'a çekildi. [Hürremabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrremabad) Osmanlı egemenliğine girdi (Ekim).

Daha kuzeyde ise [Safevîliğin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) merkezi [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil)'in İranlı valisi kentin İranlılarca kutsiyetini temsil eden [Safiyüddin Erdebilî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE)'nin türbesine dokunulmaması koşuluyla [Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa)'ya itaatini sunarak Osmanlı egemenliğini kabul etti.

## İran’da hakimiyeti ele geçiren Hotakîlerin barış girişimi

[İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'ı zapt etmek suretiyle İran tahtını ele geçiren [Hotakîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotak%C3%AEler)in lideri [Eşref Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C5%9Fref_Han) Osmanlılarla barış yapabilmek amacıyla 2 Haziran 1725'te [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a Abdülaziz Han adlı elçisini gönderdi. 25 Ocak 1726'da Osmanlı başkentine varabilen elçi üç mektup getirdi: Eşref Han'ın mektubuyla Osmanlıların ele geçirdiği İran topraklarından çekilmesi talep ediliyor, Başvezir Silah Han'ın mektubu sınır demarkasyonu öneriyor, 19 Afgan âlimi imzalı üçüncü mektup ise iki [Sünnî](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) halk olan Osmanlılar ile Afganların savaşmasını eleştiriyordu.

İlk iki mektuptaki talepler Sadrazam [Damat İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) tarafından reddedildi. Üçüncü mektuba karşı ise 160 Osmanlı aliminin imzaladığı cevabî bir mektup gönderildi. Hotakîlerin tekliflerinin reddedilmesiyle 1726 başından itibaren savaş yeniden başladı.

## Osmanlıların İran’a taarruzları (1726)

### Osmanlı zaferleri

[Köprülü Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pa%C5%9Fa) komutasındaki yaklaşık 20.000 askerlik orduyla [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil)'den harekete geçerek Şikakî ve Şahseven aşiretlerine karşı yürüdü. Osmanlı ordusu İran birliklerini [Areş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Are%C5%9F)'ten çekildikleri Çay boğazında yakaladı. 8 Mayıs'taki [Arpaçay Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arpa%C3%A7ay_Muharebesi)'nde yenilen İranlılar [Mugan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C4%9Fan) bozkırlarına dağılarak [Kızılağaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1la%C4%9Fa%C3%A7_Devlet_Tabiat%C4%B1_Koruma_Alan%C4%B1)'a çekildiler.

[Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan) Seraskeri [Eyyubizade Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEz%C3%A2de_Ahmed_Pa%C5%9Fa) ise [Luristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luristan)'da harekete geçtiyse de Beni Cemil'in komutasındaki Arap aşiretlerinin 40.000 askerinden oluşan ordu tarafından durdurulduysa da 25 Mayıs'taki [Naka Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naka_Muharebesi)'nde yenilgiye uğratıldı.

Osmanlıların üçüncü taarruzunu ise [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz) seraskerliğine atanan [Hekimoğlu Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hekimo%C4%9Flu_Ali_Pa%C5%9Fa) icra etti. Hotakî lideri Eşref Han'a tâbi olarak [Meraga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meraga)'ya kadar [İran Azerbaycanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Azerbaycan)nı işgal eden [Şah Kulu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Kulu_Han)'ın üzerine yürüdü. 30 Temmuz'da [Ordubad Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ordubad_Muharebesi)'nde İran birliklerini ağır yenilgiye uğratarak bölgedeki Osmanlı hakimiyetini yeniden kurdu.

Osmanlıların dördüncü taarruzu ise [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'da icra edildi. [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan) seraskeri [Hacı Mustafa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Mustafa_Pa%C5%9Fa) bölgedeki Ermenileri yendikten sonra çekildikleri [Şuşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eu%C5%9Fa)'da hezimete uğrattı.

### Hotakilerin Ancedan zaferi

![En geniş sınırlarıyla Hotakî Devleti (1728)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cd/Map_of_The_Hotakids.png)
*En geniş sınırlarıyla Hotakî Devleti (1728) (Arab Hafez at İngilizce Vikipedi, public-domain)*

Osmanlı birlikleri dört cephede ayrı ayrı zaferler kazanırken, Hemedan seraskeri [Eyyubizade Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEz%C3%A2de_Ahmed_Pa%C5%9Fa) Kasım ayında ana Osmanlı ordusuyla Hotakîlerin elindeki [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'a doğru ilerledi. 20 Kasım'daki [Ancedan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ancedan_Muharebesi)'nde Kürt süvarilerin bir başka Sünni orduya karşı savaşmayı reddedip çekilmeleri üzerine Osmanlı ordusu yenildi ve [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'a çekildi. Hotakîler, kuzeyde [Zencan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zencan), [Abhar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebher) ve [Tarim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m)'i geri aldı.

## Barış müzakereleri ve Hemedan Antlaşması (1727)

![Eşref Han](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/52/Ashraf_Shah_Hotaki_1725-1729.jpg)
*Eşref Han (Maulvi Abdurab Ahadi, public-domain)*

Osmanlı ordusunun Andecan'da aldığı yenilgi sonrasında geri çekilmesinin ardından [Eşref Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C5%9Fref_Han) takip edecek kudrette değildi. 1727 yılına gelindiğindeyse Osmanlılar [Hotakîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotak%C3%AEler)'e nihaî darveyi vurmak için daha düzenli bir hazırlık içindeyken, Hotakîler ise [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb) liderliğindeki [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'in [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan) üzerindeki baskısına karşı koymakla meşguldüler.

Bu çerçevede Hotakîlerce [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'daki [Eyyubizade Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEz%C3%A2de_Ahmed_Pa%C5%9Fa)'ya önce Hacı İsmail ardından ise Molla Nusret adlı elçiler gönderilerek barış teklifinde bulunuldu. Ana Osmanlı ordusunun [Kirmanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman%C5%9Fah)'tan [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'a gelerek taarruza hazırlandığı bir dönemde müzakereler başladı (23 Eylül). 4 Ekim'de ise 12 maddelik bir antlaşma üzerinde uzlaşıldı. Bu [Antlaşmaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) göre;

- Hotakîler Osmanlıların 1723'ten beri [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve Batı [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki toprak kazançlarını tanıdılar.
- Osmanlılar, Hotakîleri (Safevîler döneminde olduğu gibi) protokoler açıdan eşit muhatap olarak tanıdılar (2. madde). Bu çerçevede, Eşref Han'ın *Şah* unvanı Osmanlılarca kabul edildi.
- Osmanlılar, Hotakîlerin İran'dan Osmanlı topraklarına kadar hac yolunun güvenliğini sağlama mesuliyetlerini de tanıdılar.
- Taraflar, ticarî çıkarlarının korunması için karşılıklı olarak başkentlerinde görevli ([kadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1)) bulundurma hakkı üzerinde uzlaştılar (6. madde).
- Hotakîler, [Basra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra) kabileleriyle savaşmamayı ve Osmanlılar bu kabileleri tam hakimiyet altına alırlarsa bunların hakim olduğu ([Basra Körfezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra_K%C3%B6rfezi)'nin kuzeyindeki) bölgelerdeki Osmanlı hakimiyetini tanımayı taahhüt ettiler (7. madde).
- Hotakîler, Andecan Muharebesinden sonra işgal ettikleri [Zencan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zencan), [Sultaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultaniye%2C_Zencan) ve [Abhar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebher)'ı Osmanlılara iade ettiler (10. madde).
- Taraflar sınırın belirlenmesi için hudut komisyonu teşkili hususunda uzlaştılar (11. madde).

## Savaş sonrası

- Bu savaş sonunda [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin kazandığı zafer, Osmanlı tarihçiliğinde [Gerileme Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_gerileme_d%C3%B6nemi) olarak adlandırılan dönemde (1683-1792) Osmanlıların kazandığı beş parlak askerî galibiyetten (diğerleri 1711-13 Rusya, 1715-18 Venedik, 1730-32 İran ve 1737-39 Avusturya) biri oldu.
- [1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281623-1639%29)'nda Osmanlı merkez ordusunun külfetli seferleri ([Hafız Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haf%C4%B1z_Ahmed_Pa%C5%9Fa) ([1625-26](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281625-1626%29)) ve [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa) ([1630](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281630%29)) ve [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'ın ([1638](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Seferi)) Bağdat kuşatmaları ile keza [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'ın [Revan Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281623-1639%29) (1635) Osmanlıları İran sınırında askerî doktrinlerinde değişikliğe yöneltmiş, sınırdaki askeri mevcudiyet daha ziyade eyalet askerlerine havale edilmişti. 1723-1727 savaşında da Osmanlılar bu doktrin çerçevesinde çoğunlukla [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_%28eyalet%29), [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_%28eyalet%29), [Çıldır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r_%28eyalet%29), [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_%28eyalet%29), [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul_%28eyalet%29) ve [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) eyaletlerinin askerleriyle (seyrek olarak diğer [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) eyaletlerinden takviye alınsa da) harp etti.
- 1727 yılında imzalanan [Hemedan Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nın ömrü ise çok uzun olmadı. Osmanlı, Rus ve Afgan işgaline uğramış [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ı ayağa kaldıran [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) 1729'da Afgan [Hotakîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotak%C3%AEler)'i yenerek [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'a girdi ve İran'daki [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) hakimiyetini [II. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tahmasb) adına yeniden ihya etti. 1730 yılında ise Osmanlıların ele geçirdiği toprakları ele almak için taarruza geçti. Bunun sonucunda Osmanlılar kendilerini 1746'ya kadar kesintilerle süren şiddetli bir savaşın içinde buldular.
- [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'ın 1730 yılındaki hücumu ve Osmanlıların gafil avlaması [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da sarsıcı bir etki yarattı ve 1718'den beri süren [Lale Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale_Devri)'nin sonunu getiren [Patrona Halil İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patrona_Halil_%C4%B0syan%C4%B1)'nın patlamasına yol açtı.

[^1]: "XVIII. Asırda Osmanlı-İran Münasebetleri", İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara (2002), C.XII, s. 512
[^2]: Muahedât Mecmuası, 6 cilt, c. 3, (İstanbul: Hakikat Matbaası, 1880), s. 229-237.
[^3]: "XVIII. Asırda Osmanlı-İran Münasebetleri", İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara (2002), C.XII, s. 362-364
[^4]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi., NH.7, s. 65-66
[^5]: "Nişli Mehmed Ağa'nın Moskova Sefaretnamesi", Faik Reşit Unat, Tarih Vesikaları 10, 11, 12 (1954-55), s. 365-367
[^6]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi, AE, III. Ahmed, n. 17743
[^7]: Treaty of St Petersburg (1723), Alexander Mikaberidze, Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Vol. I, ed. Alexander Mikaberidze, (ABC-CLIO, 2011), s. 850.
[^8]: "The Cambridge History of Iran", William Fisher, P. Avery Bayne, G.R.G Hambly, C. Melville, Cambridge University Press (1991), c. 7. ISBN 978-0521200950
[^9]: "Nader Şah", Sadık Rezazâde Şafak, Behzad Neşriyat, Tahran, s. 153
[^10]: "XVIII. Asır Türk-Rus Münasebetlerinde Neplüyev", Fatih Ünal, Gece Kitaplığı, Ankara (2014)
[^11]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi, NH.7, s.96
[^12]: "Iran at War", Dr. Kavekh Farookh, Osprey Publishing (2011), Oxford (2011), s. 83