Osman Nizami Doğancı

Osman Nizâmî Paşa, Soyadı Kanunu'ndan sonra Osman Nizami Doğancı (1856, İstanbul – 1939, İstanbul), Türk asker ve diplomattır.

Hayatı

1856 yılında İstanbul'un Çengelköy semtinde doğmuştur. Berlin Sefirikebiri olarak görev yapmış Ali Nizâmî Paşa'nın oğludur.^{[1]Kaşıkçı, R. (2022). Ali Nizami Paşa’nın (1821-1893) Askeri ve Diplomatik Görevleri ve Osmanlı Siyasetindeki Yeri. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 20, 75.} 1876 yılında Mekteb-i Sultanî (Galatasaray Lisesi)'den mezun oldu. Mekteb-i Erkân-ı Harbiye'ye girdi ve Kurmay Subay olarak mezun oldu. 93 Harbi'ne katıldı. 29 Ağustos 1889'da Roma'ya askerî ataşe olarak atandı. 1900 yılında Ferîk rütbesiyle Erkân-ı Harbiye-i Umumiye (Günümüzde Genelkurmay Başkanlığı) Dördüncü Dairesi Müdürü oldu.^{[2]Osman Nizamî (Doğancı) Paşa (1856-1939). Atatürk Ansiklopedisi.[3]Babatutmaz, M. (2021). Osman Nizami Paşa'nın elçilikleri [Yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.}

16 Eylül 1908 - 23 Nisan 1913 tarihleri arasında Berlin büyükelçisi olarak^{[4]Büyükelçilik Tarihi ve Önceki Büyükelçilerimiz. T.C. Dışişleri Bakanlığı.}, Haziran - Aralık 1913 tarihleri arasında da Nafia Nazırı olarak görev yaptı.

I. Balkan Savaşı sonrası sulh heyetine atandı. Fakat ağır antlaşma şartları nedeniyle Türkiye'nin mağlubiyeti sayılacak olan antlaşmayı kesinlikle imzalamayacağını ve böyle bir elin kesilmesinin daha uygun olacağını söyleyerek sulh heyetinden istifa etti.^{[2]Osman Nizamî (Doğancı) Paşa (1856-1939). Atatürk Ansiklopedisi.}

20 Ağustos 1921 - 30 Ağustos 1922 tarihleri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisinin Roma Temsilcisi olarak görev yaptı. Cumhuriyet döneminde görev almadı. Emeklilik hayatı yaşadı. Soyadı Kanunu'ndan sonra "Doğancı" soyadını aldı. 1939 yılında tedavi amacıyla gittiği İsviçre'nin Cenevre şehrinde vefat etmiştir.^{[5]Osman Nizami Paşa. Oktay Aras Kitaplığı.[2]Osman Nizamî (Doğancı) Paşa (1856-1939). Atatürk Ansiklopedisi.}

Almanca, İtalyanca, Fransızca, İngilizce ve Rumca biliyordu.^{[6]Kaşıkçı, R. (2025). XIX. Yüzyıldaki Tercüme Anlayışı ve Osman Nizamî Paşa’nın Piyadenin İdman Talimnamesi Tercümesi. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 8(15), 257.}

1885-86 tarihlerinde "İtalyan Ordusu Albümü" isminde bir eser yayınlamış ve bu eserde İtalyan ordusunda görev yapan subayların üniforma ve rütbe işaretlerini görsellerle yayınlayıp; İtalyan ordu teşkilatı hakkında bilgi vermiş ve ülke içindeki dağılımlarını İtalya haritasında göstermiştir.^{[7]Narinç, Ö. (2020). OSMAN NİZAMİ PAŞA, İTALYAN ORDUSU ALBÜMÜ, H.1303 (1885-1886). Ankara Anadolu ve Rumeli Araştırmaları Dergisi, 1(1), 317.} Aynı zamanda 1882 yılında Osmanlı'ya getirilen Alman askerî uzmanlardan olan Yüzbaşı Louis von Kamphoevener'in Almanca yazdığı "Piyadenin İdman Talimnâmesi" isimli eserini 1888 yılında Türkçeye tercüme etti.^{[8]Kaşıkçı, R. (2025). XIX. Yüzyıldaki Tercüme Anlayışı ve Osman Nizamî Paşa’nın Piyadenin İdman Talimnamesi Tercümesi. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 8(15), 262-264. https://doi.org/10.32953/abad.1527592}

Mustafa Kemal hakkındaki görüşleri

Mustafa Kemal, 1902 yılında Harp Okulu'ndan arkadaşı Ali Fuat Cebesoy'un babası İsmail Fazıl Paşa'nın Kuzguncuk'taki köşkünde misafir edilir. O gece orada kalır, ertesi gün köşke gelen Osman Nizâmî Paşa ile tanıştırılır ve konuşmaya başlarlar.

Osman Nizâmî Paşa, II. Abdülhamid'in baskı rejimini yumuşatacağına dair hiçbir belirti olmadığına işaret ettikten sonra şöyle der: İstibdat idaresi bir gün elbette yıkılacaktır. Fakat yerine batılı manada bir idare gelip memleketi her bakımdan acaba kalkındıracak mıdır, ben buna inanmıyorum.

Mustafa Kemal kuşkulu bir şekilde Osman Nizâmî Paşa'nın II. Abdülhamid'in adamlarından biri ve kendisinin ağzını arayan bir hafiye olabileceği olasılıklarına karşın düşüncelerini cesaretle söyler: Paşa hazretleri! Garplı manadaki idareler de zamanla gelişmişlerdir. Bugün uyur gibi görünen milletimizin çok kabiliyeti ve cevheri vardır. Fakat bir inkılap olduğunda bugün işbaşında olanlar yerlerini muhafaza etmeye kalkarlarsa o vakit buyurduğunuzu kabul etmek lazım gelir. Yeni nesiller içerisinde her hususta itimada layık insanlar çıkacaktır.

Osman Nizâmî Paşa susar, olumlu ya da olumsuz hiçbir cevap vermez. Aynı günün akşamı ayrılmak üzere veda eden Mustafa Kemal'e şunları söyler: Mustafa Kemal Efendi oğlum, sen bizler gibi yalnız Erkan-ı Harp zabiti olarak normal bir hayata atılmayacaksın. Keskin zekan ve yüksek kabiliyetin memleketin geleceği üzerinde etkili olacaktır. Bu sözlerimi bir iltifat olarak alma. Sen de büyük adamların daha gençliklerinde gösterdikleri müstesna kabiliyet ve zeka emareleri görmekteyim.^{[9]Osman Nizami Paşa'nın Kehaneti.[10]Cebesoy, Ali Fuat, Sınıf Arkadaşım Atatürk I. Cilt, Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık, 1991, s. 52.}