# Oğuz dil grubu
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Oğuz dil grubu, https://tr.wikipedia.org/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu (CC-BY-SA-4.0)
- **Ailerengi:** Altay
- **Bölge:** 250px
- **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi
- **Alt grup:** Doğu grubu; Batı grubu; Güney grubu; Orta grubu; Salarca
**Oğuz grubu** [Türkî diller](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) [dil ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dil_ailesi)nden [Şaz Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaz_T%C3%BCrk%C3%A7esi)nin güneybatı koludur. Bu gruba ait dillerin toplam konuşan sayısı 120 milyon civarında olup [Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice), [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) ve [Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence), bu gruptaki dillerin yaklaşık %95'ini oluştururlar. [Gagauzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzca), [Balkan Gagauz Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Gagavuzcas%C4%B1)nden farklı bir dildir.
Oğuzcanın bir yazı dili olarak varlığını ortaya koyması oldukça geçtir. Başlangıcı, [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)'ın Anadolu'da kurdukları [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'nin sonlarına denk gelir. [Büyük Selçuklu İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun resmî dili Farsça olduğu için 13. yüzyılın ikinci yarısında yazılmış olan eserler de nitelik bakımından daha çok halka seslenen basit içerikli dinî eserlerdir. Selçukluların devamı niteliğindeki Anadolu Beylikleri döneminde ise, Oğuz Türkçesi artık çok yönlü yüzlerce telif ve tercüme eserlerle olgunluğa erişmiş bir yazı dili durumuna gelmiştir. [Eski Anadolu Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Anadolu_T%C3%BCrk%C3%A7esi) veya Eski Türkiye Türkçesi diye adlandırılan bu dönem 13. ve 15. yüzyıllar arasını kaplamıştır.[^1] Azerice de yazı dili geleneğine sahip olma bakımından Türkiye Türkçesiyle hemen hemen paraleldir. Türkmen Türkçesi ve Gagavuzca'ya nispeten daha geç yazı dili olmuştur.
## Sınıflandırma
Günümüzde konuşulan Oğuz dilleri bulundukları coğrafya ve sahip oldukları ortak özelliklerden yola çıkarak Doğu, Batı ve Güney kollarına ayrılmaktadır. class="wikiotable"otru | rowspan="4" bgcolor="#d1ebeb" | [Ön Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e) | rowspan="4" bgcolor="#d6e1ec" | [Şaz Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaz_T%C3%BCrk%C3%A7esi) | rowspan="4" bgcolor="#e4e0f0" | **Oğuz** | colspan="2" bgcolor="#f1e9df" | [**Salarca**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salarca) |- | rowspan="1" bgcolor="#f1e9df" | [**Batı**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_O%C4%9Fuz_dilleri) |
- [**Türkçe**](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)
- [**Azerice**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice)[^2]\*Glottolog****da ***[***Modern Azeric***](https://glottolog.org/resource/languoid/id/mode1262)*** Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20210224113228/https://glottolog.org/resource/languoid/id/mode1262 |tarih=24 Şubat 2021 girdisi.\***
- [**Gagavuzca**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzca)
- [**Balkan Gagavuzcası**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Gagavuzcas%C4%B1)
- [**Ahıska Türkçesi**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska_T%C3%BCrk%C3%A7esi)
- [**Abdal Türkçesi**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdal_T%C3%BCrk%C3%A7esi)efn|Çok geniş bir [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) kelime dağarcığı içerir, neredeyse gizli bir dil gibi konuşulur.[^3]
- [**Kırım Türkmencesi**](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_T%C3%BCrkmencesi)efn|Çok geniş bir [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) kelime dağarcığı içerir, ayrıca [Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu) (Tatar) etkisi de vardır, neredeyse gizli bir dil gibi konuşulur. Kırım Tatarcası'nın güney (sahil) şivesiyle karıştırılmamalıdır.[^4]
|- | rowspan="1" bgcolor="#f1e9df" | [**Doğu**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_O%C4%9Fuz_dilleri) |
- [**Türkmence**](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)
- [**Horasan Türkçesi**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_T%C3%BCrk%C3%A7esi)
|- | rowspan="1" bgcolor="#f1e9df" | **Güney** |
- [**Kaşkayca**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fkayca)
|- [Kırım Tatarcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarcas%C4%B1) ve [Urumca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urumca) Kıpçak grubuna ait diller olmakla birlikte Oğuz dillerinden büyük oranda etkilenmişlerdir.
Günümüzde ölü bir dil olan [Peçenekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C3%A7enek%C3%A7e)'nin de çok büyük ihtimalle bir Oğuz dili olduğu düşünülmektedir ancak yeterli kanıt bulunamamıştır.[^5]
## Özellikler
Oğuz dilleri belirli dilsel ortak özellikler gösterdiklerinden ötürü aynı dil grubu altında sınıflandırılırlar. Bu özelliklerin bazıları diğer Türki diller ile paylaşılmakla beraber kimileri de bu dil grubuna mahsustur.
### Paylaşılan özellikler
- Başta bulunan *\*h* sesinin düşmesi ([Halaçça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a) dışındaki tüm Türk dillerinde bulunur)
- Eski Türkçede bulunan *-n* [vasıta eki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vas%C4%B1ta_eki)nin düşmesi ([Yakutça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut%C3%A7a) ve Halaçça dışındaki tüm Türk dillerinde bulunur)
### Özgün özellikler
- İnce ünlülerden önce duraksamaların titreşimlileşmesi (Örnek: *gör*- \< *kör*)
- IPA|-|ɯ/u'dan sonra gelen IPA|-|q/ɣ'nin düşmesi (Örnek: *quru* \< *quruq*, "kuru", *sarɯ* \< *sarɯɣ*, "sarı")
- Ortaç formlarının **-*****gan****dan****-*****an**a değişmesi\>
- Bu gruptaki dillerde aslî uzun ünlüler vardır veya aslî uzun ünlülerin izine rastlanır.
#### Özgün leksikal özellikler
Bu gruptaki diller diğer gruplardaki dillerden farklı olarak, özellikle:
- Ağzı çevreleyen organa: dudak
- Kolun bitiminde yer alan organa: el
- Sol yönünün tersine: sağ
- Bilimsel adı, dilden dile değişkenlik gösterebilir, Passer domestocus olan kuşa: serçe
- Alçağa veya aşağısına: aşağı
ismini ve isminin türevlerini vermektedir. Bu gibi leksikal özellikler, Salarca dahil,[^6] grubun tüm dillerinde ayırt edicidir.
class="wikitable" |+Leksikal Özellikler ! colspan="3" |Oğuz olmayan grup dilleri ! colspan="5" |Oğuz grubu dilleri |- !Kazakça (Kıpçak) !Yeni Uygurca (Karluk) !Sarı Uygurca (Sibir) !Salarca !Azerbaycan Türkçesi !Gagavuzca !Türkçe !Türkmence |- |erin |qalpuq |tımsığ |dodax |dodaq |dudak |dudak |dōdak |- |qol |qol |elig |el |əl |el |el |el |- |but |put |but |incix |bacaq |bacak |bacak |būt; īnjik |- |kişkentay sawsaq |çımçılaq |aʰtimaq |seci burmax |kiçik barmaq |küçük parmak |serçe parmak |kiçi barmak |- |oñ |oñ |oñ |sıx |sağ |sağ |sağ |sag |- |tömen |töwen |poğıs |aşax |alçaq |alçak |alçak |aşāk |- |ökpe |ökpe |öʰkpe |öxen |ağciyər |ak ceer |akciğer |öýken |- |işek |üçäy |iʰçikı |bağzux |bağırsaq |barsak |bağırsak |içege |- |dem |nepes |or |solax |nəfəs |soluk |soluk |dem |- |jötel |yötel |yütirik |öxsürüx |öskürək |üüsürük |öksürük |üsgülewük |- |sañıraw |gas |teñı |sağır |sağır |saar |sağır |ker |- |judırıq |muşt |uzuruʰk |yuğurdax |yumruq |yumruk |yumruk |ýumruk |- |torğay |quşqaç |qoʰqaş |seci |sərçə |saçak |serçe |serçe |- |jarğanat |şepereñ |sudanqanat |yarasan |yarasa |yarasa |yarasa |ýargānat |- |qoyan |toşqan |doʰsgan |dovşan |dovşan |tauşam |tavşan |towşan |- |qumırsqa |çümüle |sorğıʰlçın |gumısgan |qarışqa |karımca |karınca |garynja |- |teñiz şayanı |qısquçbaqa |螃蟹 |螃蟹 |yengəc |engeç |yengeç |leňňeç |- |tışqan |çaşqan |şığan |geme |siçan |sıçan |fare |syçan |- |eşgi |öçke |uşgo |eşgü |keçi |keçi |keçi |geçi |- |juqa tarı |shiyawmi |soʰqba |dügü |düyü |incä bulgur |düğü |tüwi |- |nan |bolka |goke |ehmex |çörək |ekmek |ekmek |çörek |- |ayır |ara |çipçi |yova |yaba |yaba |yaba |ýāba |- |şatır |ögze |yüvaş |eçex |dam |örtü |çatı |üçek |- |arqan |arğamça, arqan |şip |urxan |örkən |urgan |urgan, örken |urgan |- |küyew |küyoğul |küzegi |güy |kürəkən, yeznə |damat, güvää |damat, güveyi |giýew, kö:reken |- |jañbır |yamğur |yağmır |yağmur |yağış, yağmur |yaamur |yağmur |yagmyr |- |nayzağay |çaqmaq |yasın |yıldırcañ |ildırım |yıldırım |yıldırım |ýyldyrym |- |endi |emdi |am |inci |indi |şindi |şimdi |indi |- |tüs |çüş |künoʰrta |öyle |günorta |üülen |öğle |öýle |- |tüsten burın |çüstin burun |künoʰrtadan porn |goşlux |quşluq |kuşluk |kuşluk |guşluk
## Konuşanların dağılımı
class="wikitable prettytable" |**DilKonuşan sayısıKonuşulan ülkeler ve konuşan sayısı** |- |[Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)88 milyonTUR, 77 milyon [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar), 1.9 milyon
BUL, 566.408
TRNC, 265.000
RUS, 800.000, DEU, 4,5 milyon
EU (Batı ve orta) 4.000.000
IRQ, 2.500.000
SYR, 800.000~1.800.000
|- |[Gagavuzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzca)140.000MLD, 114.000 UKR, 20.000
BGR, 10.000[^7] |- |[Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice) (Azerbaycan Türkçesi) |23 milyon[^8]IRN, 10,9 milyon[^9] AZE, 9 milyon
TUR, 500.000
RUS, 2 milyonKaynak belirt
GEO, 500.000[^10] |- |[Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)11.2 milyonTKM, 6,1 milyon IRN, 2 milyon
AFG, 3 milyon
UZB, 250.000[^11] |- |[Horasanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_T%C3%BCrk%C3%A7esi)886.000IRN ([Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan))[^12] |- |[Kaşgayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fkayca)1.500.000IRN ([Fars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar), [Huzistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huzistan))[^13] |- |[Aynallu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aynallu_%28dil%29)7.000IRN ([Merkezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkezi), [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil) ve [Zencan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zencan)anlam ayrımı gerekli) |- |[Afşarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Farca)30.000AFG ([Kabil](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2bil), [Herat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat)), [Kuzeydoğu-İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) |- |[Salarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salarca)70.000CHN, ([Qinghai](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87inghay) ve [Gansu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kansu))[^14] |- Toplam ~121.000.000
## Ayrıca bakınız
- [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)
- [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)
- [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)
- [Azeriler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler)
- [Gagauzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzlar)
[^1]: Zeynep,KORKMAZ,"OĞUZ TÜRKÇESİNİN TARİHÎ GELİŞME SÜREÇLERİ VE DİVANU LÛGAT-İT-TÜRK",Türkoloji Makaleleri
[^2]: Azerice, Glottolog gibi bazı kaynaklarda Salçukça ile beraber Batı grubu yerine "Orta Oğuz dilleri" adlı farklı bir kola yerleştirilir.
[^3]: Yılgür, Egemen. “Turcoman Gypsies:” The intersectional/multiple identities of a peripatetic group and its historical segmentation. Romani Studies, 2025.
[^4]: Yılgür, Egemen. “Turcoman Gypsies:” The intersectional/multiple identities of a peripatetic group and its historical segmentation. Romani Studies, 2025.
[^5]: Баскаков, Н. А. Тюркские языки, Москва 1960, с. 126-131.
[^6]: the Turkic Stratigraphy of Salar: An Oghuz in Chagatay Clothes?. Harrassowitz Verlag, 1998, s. 49-83.
[^7]: Language Family Trees: Altaic, Turkic, Southern, Turkish. SIL International, 2009.
[^8]: Azerbaijani, Ethnologue (21. baskı, 2018) North Azerbaijani, Ethnologue (21. baskı, 2018) South Azerbaijani, Ethnologue (21. baskı, 2018) Salchuq, Ethnologue (21. baskı, 2018) Qashqai, Ethnologue (21. baskı, 2018)
[^9]: Ethnologue'da Güney Azerbaycanca maddesi
[^10]: Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018) North Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018) South Azerbaijani at Ethnologue (21st ed., 2018) Salchuq at Ethnologue (21st ed., 2018) Qashqai at Ethnologue (21st ed., 2018)
[^11]: Turkmen at Ethnologue (21st ed., 2018)
[^12]: Khorasani Turkish - Ethnologue.
[^13]: http://www.ethnologue.com/language/qxq|website=Ethnologue}}
[^14]: Ethnologue.com :report for language code:slr