# Nuriye Ulviye Mevlan Civelek > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuriye_Ulviye_Mevlan_Civelek > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nuriye_Ulviye_Mevlan_Civelek (CC-BY-SA-4.0) - **Doğum adı:** Nuriye Ulviye Yediç - **Doğum tarihi:** 1893 - **Doğum yeri:** Hacıvelioba, Gönen, Balıkesir - **Ölüm tarihi:** 9 Nisan 1964 - **Ölüm yeri:** Kırıkhan, Hatay, Türkiye - **Yattığı yer:** Asri Mezarlık, Antakya, Hatay - **Diğer adları:** Nuriye Ulviye, Nuriye Ulviye Bey, Ulviye Mevlan, Nuriye Ulviye Civelek, Ulviye Civelek, Nuriye Ulviye Mevlan Civelek - **Meslek:** Aktivist, gazeteci - **Etkin yılları:** 1913-1964 - **Tanınma nedeni:** Osmanlı'da ilk Müslüman kadın örgütünü kurmak - **Eş:** Hulusi Bey (e. 1906); Rifat Mevlan (e. 1913, b. 1923); Ali Civelek (e. 1925) - **Çocuklar:** Lütfiye Civelek (Üvey Kızı) **Nuriye Ulviye Mevlan Civelek** (1893 [Gönen, Balıkesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6nen%2C_Bal%C4%B1kesir) - 9 Nisan 1964 [Kırıkhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1khan), [Hatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay), [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)), Türk [gazeteci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazeteci) ve [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin ilk [kadın hakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1n_haklar%C4%B1) savunucularından biridir. Osmanlı'nın ilk [feminist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feminizm) dergisi olan [*Kadınlar Dünyası*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1nlar_D%C3%BCnyas%C4%B1)nın ve [kadın hakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1n_haklar%C4%B1) örgütü [Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_M%C3%BCdafaa-i_Hukuk-%C4%B1_Nisvan_Cemiyeti)'nin kurucusudur.[^1][^2] ## Hayatı Nuriye Ulviye Yediç, 1893 yılında Safiye Hanım ve [Çerkes](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler)[^3] olan Mahmut Yediç'in kızı olarak [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na bağlı [Gönen, Balıkesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6nen%2C_Bal%C4%B1kesir)'de dünyaya geldi.[^4][^5][^6] Nuriye'nin ailesi [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'da yaşadığı dönemde [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından sürülmüştür.[^7] Sürgün sonrası önce [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)'a oradan da [Balıkesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1kesir), [Gönen](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6nen%2C_Bal%C4%B1kesir)'e yerleşen aile mali sıkıntılar yaşamaktaydı.[^8] Bu sebeple kızlarını altı yaşında [Yıldız Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Saray%C4%B1)'na gönderdi.[^9] Nuriye, burada saray terbi­yesi aldı ve sarayın adetlerine uygun olarak kendisinden yaşça büyük [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)’in sütkardeşi Hulusi Bey[^10] ile 1906'da on üç yaşında evlendirildi.[^11][^12] Yaşlı olan eşi Hulusi bey bir süre sonra öldü ve Nuriye 20 yaşındayken dul kaldı.[^13][^14][^15] ### Kariyeri Nuriye Ulviye, 4 Nisan 1913'te "[*Kadınlar Dünyası*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1nlar_D%C3%BCnyas%C4%B1)" adıyla ilk [dergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dergi)sini kurdu. Bir ay sonra da 28 Mayıs 1913'te kadınların eğitim ve istihdam olanaklarını iyileştirmek ve kıyafet haklarını iyileştirmek amacıyla [Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_M%C3%BCdafaa-i_Hukuk-%C4%B1_Nisvan_Cemiyeti) (Osmanlı Kadın Hakları Savunma Derneği)'ni kurdu.[^16] Dernek önceleri sadece Müslüman kadınların örgütüydü, ancak zamanla etnik azınlık üyeleri ve Avrupalı gazeteciler de dahil oldu.[^17] Başlangıçta [dergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dergi) günlük yayımlanmaktaydı. 100. sayıdan sonra haftalık olarak yayınlamaya başladı.[^18] Nuriye Ulviye, derginin 108. sayısından itibaren[^19] gazeteci ve politikacı olan yeni kocası [Rifat Mevlan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevl%C3%A2nz%C3%A2de_Rifat)'ın[^20] soyadı olan "Mevlan" soyadını kullanmaya başladı.[^21] [*Kadınlar Dünyası*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1nlar_D%C3%BCnyas%C4%B1) dergisi, [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) bir [kadın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1n)ın [fotoğraf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Foto%C4%9Fraf)ını yayınlayan ilk [dergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dergi)dir. Dergi çalışanlarından hiçbiri erkek değildi; Nuriye, erkekleri özellikle dergide çalıştırmadı çünkü ona göre erkekler kadınları toplumdan dışlamaktaydı.[^22] Nuriye, [dergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dergi)de yazdığı her [makale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makale)de [kadın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1n)ların [yüksek öğretim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCksek%C3%B6%C4%9Fretim) hakkı, kadınların iş yerlerinde eşit ücret alması ve [memur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Memur)iyet hakları gibi konulara yoğunlaştı.[^23] Ayrıca, kadınların peçe yerine başörtüsü takabilmeleri, evliliklerinde eşit haklara sahip olmaları ve düzenlenmiş evlilik uygulamalarına karşı çıkmaları gerektiğini savundu.[^24] Bu kampanyalar sonrası kadınlar önemli başarılar elde ettiler ve yedi kadın bir telefon bürosunda çalışmaya başladı[^25] ve 1914 yılında kadınların yüksek öğrenim görebilmesi için [İnâs Darülfünunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0n%C3%A2s_Dar%C3%BClf%C3%BCnunu) kuruldu.[^26] 1918'de, *Kadınlar Dünyası*na sunmak üzere *Mükemmel ve Mufassal Aş Ustası* adlı yemek kitabını hazırladı. 368 sayfalık eser, 1918-1922 yılları arasına tekâbül eden Mütâreke döneminde basılmış ilk yemek kitabıydı. Kitapta et, balık, av etleri, sebze ve yumurta ile yapılan yemekler, çorbalar, salatalar reçeller, salçalar hakkında ayrıntılı tarifler veriyordu. Eser, her biri fasıl olarak adlandırılan otuz yedi ana başlıktan oluşuyordu.[^27][^28] *Kadınlar Dünyası* dergisinin, 1913-1914 yılları arasında Avrupa feministleri ve dernekler üyeleri arasındaki diyaloğu artırması amacıyla bir [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) baskısı da yayınladı.[^29] Nuriye, dergiyi 1921 yılına kadar yönetti.[^30] Aynı dönemde [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) devam etmekteydi ve Nuriye'nin kocası Rifat Mevlan, [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) bağımsızlık mücadelesini desteklemekteydi[^31] ve bu sebeple [Yüzellilikler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCzellilikler) ile birlikte sürgüne gönderildi.[^32][^33] Bu gelişme sonrası Nuriye, 1927'de eşinden boşandı ve öğrenci yurdu işletmeye başladı. Nuriye, işlettiği bu yurtta kalan, [Antakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antakya)lı [Tıp Fakültesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1p_fak%C3%BCltesi) öğrencisi Ali Muharrem Civelek ile tanıştı ve 1931'de evlendi.[^34] Daha sonra da [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan ayrılarak [Kırıkhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1khan)'a taşındılar.[^35] Nuriye, 9 Nisan 1964'te [Hatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay)'ın [Kırıkhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1khan) [ilçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0l%C3%A7e)sinde öldü ve [Hatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay)'ın [Antakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antakya) ilçesinde bulunan Asri Mezarlığı'na gömüldü.[^36] ## Hatırası Ölümünden sonra kocası, 1967 yılında [Hatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay)'ın [Kırıkhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1khan) ilçesinde adına bir kütüphane kurdu. Kütüphanede 2004 yılı itibarı ile 9000 kitap bulunmaktaydı.[^37] Aynı zamanda Kırıkhan'da adını taşıyan bir cadde ve çeşme de bulunmaktadır.[^38] 1967 yılında mezarına, Türk Kadınlar Konseyi adına bir hatıra levhası asıldı.[^39] [^1]: Kadınlar Dünyası'nda Bir Saraylı. bianet.org, 14 Temmuz 2012. [^2]: Çakır, Serpil. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 336-339. [^3]: Çakır, Serpil. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 336-339. [^4]: Kimi kaynaklara göre Suriye'de, kimi kaynaklara göre de Göreme'de dünyaya geldiği bilgisi verilmekte. [^5]: Çakır, Serpil. Nuriye Ulviye Civelek Hayati. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2016. [^6]: Özden, Zuhal. Osmanlı'da İlk Kadın Feminist Ulviye Nuriye Mevlan Civelek. Demokrat Haber, 9 Mart 2015. [^7]: Kadınlar Dünyası'nda Bir Saraylı. bianet.org, 14 Temmuz 2012. [^8]: Kadınlar Dünyası'nda Bir Saraylı. bianet.org, 14 Temmuz 2012. [^9]: Kadınlar Dünyası'nda Bir Saraylı. bianet.org, 14 Temmuz 2012. [^10]: Koç, Duygu, Türk kadın hareketini kadınlar dünyası ve Türk kadın yolu dergileri üzerinden okumak, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2016, s. 31 [^11]: Kadınlar Dünyası'nda Bir Saraylı. bianet.org, 14 Temmuz 2012. [^12]: Çakır, Serpil. Nuriye Ulviye Civelek Hayati. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2016. [^13]: Kadınlar Dünyası'nda Bir Saraylı. bianet.org, 14 Temmuz 2012. [^14]: Çakır, Serpil. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 336-339. [^15]: Canbek, Serap. İlk Çerkes feminist Ulviye Mevlan Civelek. Jineps Gazetesi, Ağustos 2011. [^16]: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek. Istanbul Kadin Müzesi, 2012. [^17]: Çakır, Serpil. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 336-339. [^18]: Çakır, Serpil. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 336-339. [^19]: Tahmini 7 Eylül 1913 tarihine denk geliyor. [^20]: Mevlânzâde Rifat Bey olarak da biliniyor. [^21]: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek. Istanbul Kadin Müzesi, 2012. [^22]: Çakır, Serpil. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 336-339. [^23]: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek. Istanbul Kadin Müzesi, 2012. [^24]: Altınöz, Vuslat Devrim. Women’s Press, Journals, Magazines and Newspapers from 1875 to 1923. Miami University, 2003. [^25]: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek. Istanbul Kadin Müzesi, 2012. [^26]: İnas Darülfünunu ve Kadınlar Dünyası Dergisi. İstanbul Kadın Müzesi, Bianet, 2014. [^27]: Arşivlenmiş kopya. [^28]: Arşivlenmiş kopya. [^29]: Çakır, Serpil. Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Central European University Press, 2006, s. 336-339. [^30]: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek. Istanbul Kadin Müzesi, 2012. [^31]: Ozoglu, Hakan. Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries. SUNY Press, 2012. [^32]: Özden, Zuhal. Osmanlı'da İlk Kadın Feminist Ulviye Nuriye Mevlan Civelek. Demokrat Haber, 9 Mart 2015. [^33]: Canbek, Serap. İlk Çerkes feminist Ulviye Mevlan Civelek. Jineps Gazetesi, Ağustos 2011. [^34]: Çakır, Serpil. Nuriye Ulviye Civelek Hayati. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2016. [^35]: Özden, Zuhal. Osmanlı'da İlk Kadın Feminist Ulviye Nuriye Mevlan Civelek. Demokrat Haber, 9 Mart 2015. [^36]: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek. Istanbul Kadin Müzesi, 2012. [^37]: Kırıkhan'daki tarihi kütüphane ilgi bekliyor. Cihan News Agency, 24 Temmuz 2004. [^38]: Canbek, Serap. İlk Çerkes feminist Ulviye Mevlan Civelek. Jineps Gazetesi, Ağustos 2011. [^39]: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek. Istanbul Kadin Müzesi, 2012.