# Nuri Killigil > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Nuri Killigil, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nuri_Killigil (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f5/Nuri_Pa%C5%9Fa.jpg) * (Yeni Kafkasya, 16 Eylül 1924, No: 24, CC-BY-SA-4.0)* - **Doğum tarihi:** 1889 - **Ölüm tarihi:** 2 Mart 1949; (59-60 yaşında) - **Doğum yeri:** Manastır, Makedonya, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Sütlüce, Beyoğlu, İstanbul, Türkiye - **Mezaryeri:** Edirnekapı Şehitliği, İstanbul - **Takma adı:** Bakü Fatihi - **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu - **Rütbesi:** Fahrî Ferik - **Komuta ettikleri:** 3. Ordu, Kafkas İslam Ordusu - **Birimleri:** 3. Ordu, Kafkas İslam Ordusu - **Savaşları:** Trablusgarp Savaşı; I. Dünya Savaşı; Kafkas Cephesi; Karameryem Muharebesi; Gökçay Muharebesi; Ağsu Muharebesi; Bakü'nün Zaptı - **Sonraki işi:** İş adamı ![Nuri Killigil'in Mezarı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Nuri_Killigil_2.jpg/1280px-Nuri_Killigil_2.jpg) *Nuri Killigil'in Mezarı (Whizlorn, CC0-1.0)* ![Nuri Killigil'in Mezarı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Nuri_Killigil_1.jpg/1280px-Nuri_Killigil_1.jpg) *Nuri Killigil'in Mezarı (Whizlorn, CC0-1.0)* ![Nuri Killigil'in Mezarı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Nuri_Killigil_3.jpg/1280px-Nuri_Killigil_3.jpg) *Nuri Killigil'in Mezarı (Whizlorn, CC0-1.0)* **Nuri Killigil** veya **Nuri Paşa** (1890, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) - 2 Mart 1949, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Osmanlı Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu_%28modern_d%C3%B6nem%29) [komutan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Komutan)ı ve cumhuriyet döneminde tüccar, yatırımcı ve sanayicidir. [Bakü Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Muharebesi_%281918%29)'nde gösterdiği başarılar nedeniyle "Bakü Fatihi" olarak anılır. ## Yaşamı [Birinci Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) çıkınca [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa), Nuri Bey'i Libya'da yerli halkı teşkilatlandırmak, İtalyanlara ve İngilizlere karşı savaşmak üzere [Trablusgarp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp)'a tekrar göndermiştir. Nuri Bey Araplar üzerinde etkili olabilmesi için önce Fahri Mirliva ardından Fahri Ferik rütbesi ve yetkisi verilerek paşalığa yükseltilmiştir.[^1] ![Enver Paşa, babası Hacı Ahmet Paşa, kardeşi Nuri (Killigil)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Enver_Bey%2C_Hac%C4%B1_Ahmet_Pasha%2C_Nuri_Bey_1909.jpg/1280px-Enver_Bey%2C_Hac%C4%B1_Ahmet_Pasha%2C_Nuri_Bey_1909.jpg) *Enver Paşa, babası Hacı Ahmet Paşa, kardeşi Nuri (Killigil) (Elisa Zonaro, public-domain)* Enver Paşa'nın kardeşi olan Nuri Killigil, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın sonlarında [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'a hakim olan [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) ve [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) birliklerinin [Mart Olayları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mart_Katliam%C4%B1) adı ile anılan Müslüman katliamları yapmaları üzerine, [Kafkas İslam Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_%C4%B0slam_Ordusu) adında [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Azeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) ve [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan) askerlerinden oluşan bir ordu ile Azerbaycan'ı işgalden kurtarma operasyonu başlattı.[^2] Bu ordunun önünü kesmek ve Azerbaycan'ı kontrol eden Rus ve Ermeni birliklerine yardım etmek için İngilizler [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'ye küçük bir kuvvet yollamışlardı. Fakat Nuri Paşa'nın komutasındaki Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan genelinde büyük destek bulup güçlenmesi üzerine [Bakü Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Muharebesi_%281918%29)'nde yenilip buradan çekildiler. 15 Eylül 1918'de [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'nün kurtarılmasından sonra ekim ayında bir Osmanlı müfrezesi [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'a geçerek orayı da Rus işgalinden kurtardı. Ne var ki, [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) cephesinde, [Liman von Sanders](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_Liman_von_Sanders) komutasındaki Osmanlı [Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu)'nun, [Edmund Allenby](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edmund_Allenby) komutasındaki [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler) ordusu karşısında [Nablus Hezimeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megiddo_Muharebesi_%281918%29)ne uğraması sonucu [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi) yapıldı. Mütarekenin ardından, [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) ülkeyi terk etti. Türkiye, [Moskova Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile Azerbaycan'ı [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'ne terk etmesi üzerine Kafkas İslam Ordusu da dağıldı. Savaştan sonra Nuri Paşa Ankara'da bir süre kalmış, akciğerlerinden rahatsızlanınca tedavi için Berlin'e gitmek zorunda kalmıştır. Nuri Paşa, 1925'te özel izinle Türkiye'ye geri dönerek 4 Ekim 1923'ten geçerli olmak üzere yarbay rütbesiyle emekliye sevk edilmiştir. Fakat Milli Savunma Bakanlığına Doğu Cephesi'nde hizmetlerini belirten iki dilekçe takdim ederek emeklilik tarihini 9 Kasım 1921 tarihine geri çektirmiştir. Nuri Paşa'nın Azerbaycan süvarileriyle birlikte 12. Tümenin emrinde doğuda sergilediği gayretler sebebiyle 29 Şubat 1929'da [İstiklal Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1) ile taltif edilmiştir. [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'da yaşayan Nuri Killigil, 1938 yılında Türkiye'ye döndü ve [Zeytinburnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeytinburnu)'nda kok kömürü satan bir şirketi satın alıp burayı bir madeni eşya fabrikasına dönüştürdü. Bu fabrikada [tabanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tabanca), [matara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matara), demir çubuk, [gaz maskesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaz_maskesi) ve [mermi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermi) üretmeye başladı. Daha sonra Killigil fabrikasını genişleterek 1946'da[^3] [Sütlüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCtl%C3%BCce%2C_Beyo%C4%9Flu)'ye taşıdı, yeni motor ve makinelerle [havan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Havan) ve havan mermisi üretimine de başladı. 2 Mart 1949'da Sütlüce'deki fabrikasında peş peşe üç büyük patlama meydana geldi. Aralarında Nuri Killigil'in de bulunduğu 27 kişi bu patlamada hayatlarını kaybetti. Nuri Killigil'in cesedi bulunamadı ve boş tabutla defnedildi. Kabri [Edirnekapı Şehitliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirnekap%C4%B1_%C5%9Eehitli%C4%9Fi) mezarında bulunmaktadır. ## Killigil tabancası Nuri Killigil tarafından sınırlı sayıda üretilmiş 9 mm çapında, yarı otomatik bir [tabanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tabanca)dır. Saklanmış bir örneği İstanbul [Harbiye Askeri Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asker%C3%AE_M%C3%BCze_%28%C4%B0stanbul%29)'nde sergilenmektedir. Tabanca, Nuri Killigil'in mirasçıları tarafından müzeye bağışlanmış ve özel kutusunda ilk günkü gibi saklanmaktadır. Yedek şarjörü ve mermileri ile bir arada görülebilir. ## Konuyla ilgili yayınlar - Oral, Atilla: *Nuri Killigil*, Demkar Yayınevi, 2016, ISBN 978-605-89428-8-2 [^1]: Arşivlenmiş kopya. [^2]: Türk Dünyası Ansiklopedisi. [^3]: Yerli ve milli silah sanayisinin temellerini atan isim: Nuri Killigil Paşa.