# Nomgon külliyesi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Nomgon_k%C3%BClliyesi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Nomgon külliyesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nomgon_k%C3%BClliyesi (CC-BY-SA-4.0) **Nomgon külliyesi**, [II. Göktürk Kağanlığı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kurucusu [İlteriş Kutluğ Kağan'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lteri%C5%9F_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29) ait olduğu düşünülen Güney Moğolistan'da [Nomgon ovasında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nomgon) inşa edilmiş [külliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClliye). Külliye, [Türk Akademisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Akademisi) ile Moğol Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü'nün ortak çalışması sonucunda Ağustos 2022'de keşfedildi.[^1][^2][^3] Külliye içerisinde; [sunak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sunak)lar, [balbal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balbal)lar, iki yavrulu aslan ve koyun heykelleri, hendek, ibadethane, bir ritüel kompleksi ve İlteriş Kutluğ Kağan adına dikilmiş anıt barındırıyor. [Aşina](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina) ailesini temsil eden *teke* sembolü de külliyede bulundu.[^4] Külliyenin etrafına hendeklerden toprak elde edilip desteklenerek kale yapılmış.[^5] ## Keşif İlk olarak 2019'da başlayan Nomgon ovası arkeoloji çalışmaları, [Covid-19 salgını](https://turkipedia.org/tr/wiki/COVID-19_pandemisi) nedeniyle sekteye uğramıştı. Temmuz 2022'de kazılara devam edildi. 23 Ağustos 2022'de Nomgon yazıtı keşfedildikten sonra 24 Ağustos'ta basın toplantısında detaylarıyla duyuruldu.[^6][^7] Nomgon bölgesindeki kazılar hâlen devam etmektedir. Nomgon bölgesindeki keşifler ve bilimsel çalışmalar akademinin hazırlayacağı kitapta yayımlanıp kamuoyuna sunulacaktır.[^8] ## Kutluğ Kağan anıtı Kutluğ Kağan anıtı ya da Kutluğ Kağan yazıtı, başka bir deyişle Nomgon anıtı ya da Nomgon yazıtı, Orhun yazısıyla kazınmış[^9] Türk adının kaydedildiği en eski yazıt olarak kayda geçti.[^10] Türk Akademisi Başkanı [Kıdırali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Darhan_K%C4%B1d%C4%B1rali), iki yüzü [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e) tek yüzü [Soğdca](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fdca) alfabeyle yazılmış anıt[^11] üzerinde yapılan ilk çalışmalarda; *Qutluğ Qağan* (Kutlu Kağan), *Türük* (Türk), *Teŋri* (Tanrı), *tümen* (on bin) sözcüklerinin okunduğunu paylaştı.[^12][^13] Anıtta, diğer kağanlık anıtlarında olduğu gibi kurt başları mitolojik olarak ejderha şeklinde resmedilmiş. Gerek külliye gerekse yazıttaki semboller yazıtın önemli birine atfedildiğini ortaya koyuyor.[^14] [^1]: 'Türk' adının geçtiği en eski anıt Moğolistan'da bulundu. [^2]: Türk tarihi için önemli keşif: İlteriş Kağan’ın külliyesi bulundu. [^3]: Құтлық Елтеріс қағанның кешені мен жазуы табылды - TWESCO. [^4]: Құтлық Елтеріс қағанның кешені мен жазуы табылды - TWESCO. [^5]: Qydyráli, Darhan. Türk Akademisi başkanının Facebook hesabı üzerinden keşifle ilgili aktardıkları. [^6]: Құтлық Елтеріс қағанның кешені мен жазуы табылды - TWESCO. [^7]: Qydyráli, Darhan. Türk Akademisi başkanı, Darhan Qydyráli, keşfi ilk kez Facebook hesabı üzerinden duyurdu.. www.facebook.com, 23 Ağustos 2022. [^8]: Qydyráli, Darhan. Türk Akademisi başkanının Facebook hesabı üzerinden keşifle ilgili aktardıkları. [^9]: Qydyráli, Darhan. Türk Akademisi başkanının Facebook hesabı üzerinden keşifle ilgili aktardıkları. [^10]: 'Türk' adının geçtiği en eski anıt Moğolistan'da bulundu. [^11]: Türk tarihi için önemli keşif: İlteriş Kağan’ın külliyesi bulundu. [^12]: Qydyráli, Darhan. Türk Akademisi başkanının Facebook hesabı üzerinden keşifle ilgili aktardıkları. [^13]: İlteriş Kutluk Kağan’ın Yazıtında Okunan İlk Metinler Paylaşıldı • YeniTanin • Yeni Tanin. 25 Ağustos 2022. [^14]: Qydyráli, Darhan. Türk Akademisi başkanının Facebook hesabı üzerinden keşifle ilgili aktardıkları.