# Nogay Ordası > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay_Ordas%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Nogay Ordası, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nogay_Ordas%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Nogay_Horde.svg/1280px-Nogay_Horde.svg.png) * (Nogaju\_orda.svg : Ausis derivative work: Hoodinski ( talk ), CC-BY-SA-3.0)* - **Kendi dilindeki adı:** Noğay ordası / Ногай ордасы - **Tam adı:** Nogay Ordası - **Yönetim biçimi:** Monarşi - **Kuruluş yılı:** 1398 - **Yıkılış yılı:** 1642 - **Öncel:** Altın Orda - **Ardıl:** Rusya Çarlığı - **Başkent:** Saray-Jük - **Yaygın diller:** Nogayca - **Din:** Sünni İslam - **Yönetici:** Timur Kutluk - **Yönetici yılları:** 1398 - **Yönetici unvanı:** Han - **Vekil:** Edige - **Vekil yılları:** 1398-1419 - **Vekil unvanı:** Emir **Nogay Ordası**[^1] (Ногай ордасы; Нугай урдасы; Noğay Ordası), [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) yıkıldıktan sonra 14. yüzyılın sonlarında [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve [Deşt-i Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C5%9Ft-i_K%C4%B1p%C3%A7ak) bölgesinde [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın sülalesinden olmayan [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) [Mangıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mang%C4%B1tlar)[^2] boyunun önderi [Edige](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edige) tarafından kurulmuş bir [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) devleti.[^3] Edige liderliğindeki boyların konfederasyonuna Mangıt dışında Kongirat başta olmak üzere çeşitli boylar katılmaktaydı. Edige önce [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)'un desteğini alan [Cuci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cuci) ulusunun hanı [Toktamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toktam%C4%B1%C5%9F_Han) ile mücadele etmiş ancak Toktamış'ın Timur'a karşı meydan okumasından sonra Timur ile işbirliği yaparak Toktamış'ı yenmiştir. Ancak Edige, Cengiz Han'ın soyundan gelmediği için dönemin töresine göre Han olamamıştır. 1398'de [Cuci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cuci) ulusunun [Toka Temür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toka_Tem%C3%BCr) sülalesinden [Timur Kutluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur_Kutluk)'u han olarak seçmiş ve kendisi tarafından emirlerin başına tayin edilmiştir. Edige'nin torunları da "Biy" (Bey) ya da "Emir" unvanlarını kullanmıştır. [İdil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga) ve [Ural](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Nehri) Nehirleri arasındaki bölgede hakimiyeti kuran Edige 1419'de öldürülmüş ve konfederasyon Nureddin önderliğinde devam etmiştir. Nureddin [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi)'nden [Aral Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aral_G%C3%B6l%C3%BC)'ne kadar toprağını genişletmiştir. Bu konfederasyonun desteğiyle [Astrahan Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astrahan_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kurulmuştur. 15. yüzyılda bu konfederasyona [Nogay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay) olarak hitap edilmeye başlamıştır. Nogay adının [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın oğullarından Boal'ın oğlu [Nogay Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay_Han)'dan geldiği düşünülmektedir. Doğudan gelen [Oyrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat) ve [Turgut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turgut_%28Oyrat%29) boylarının (günümüzdeki [Kalmıklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalmuklar)) Nogay ovasına yerleşmesiyle oradan kovulmuş olan Nogaylar, 1642'de Rusya'ya itaat etmişler ve Nogay Orda ortadan kalkmıştır. Yusuf'un sülalesi [Yusupov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusupov_ailesi) (Юсупов), Urus'un sülalesi [Urusov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urusov_ailesi) (Урусов) adlı [Çarlık Rusyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın [Dük](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCk) aileleri olmuştur. Nogay Orda yıkıldıktan sonra da Kuban Nogay, Cedisikul Nogay, Bucak Nogay, Canboyluk Nogay, Yedisan Nogay adıyla bilinen Nogaylar varlığını korumuştur. Bunlardan bir kısmı [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın askerî gücü olarak kullanılmışlardır. Geri kalanlar ise bir müddet aşağı İdil boyunda yaşamışlardır. Günümüzde Nogay adını kullanan etnik grup sadece [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'daki sülaleden olanlardır. [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de Nogay adı tıpkı Kuzey Kafkasya Halkları gibi [Çerkes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya_halklar%C4%B1) olarak nitelendirilir. Sultan [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) döneminde 1882 yılında kaleme alınan *Çerkesistan Tarih-i Umûmiyesinin Sûret-i Tanzîmine Dair Lâyihadır* başlıklı kapsamlı bir Çerkes Tarihi tasarısında *kıt'a-i mezkûrede sâkin olub lisân ve ahlâk ve ahvâl ve kavmiyetce biri birine mübâyin bulunan Adiga, Abaza, Lezgi, Çeçan, Nogay, Dağıstan vesâire gibi akvâm ve kabâil-i müte'addide kisvelerinin müşâbeheti cihetiyle ecânib nazarında umûmen Çerkes zann olunmuşdur* denmekte ve görüldüğü üzere bütün [Kuzey Kafkasya Halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya_halklar%C4%B1) için *Çerkes* nitelemesi yapılmaktadır.[^4] ## Nogay Ordası hükümdarları ### Nogay Ordası - Edige Biy, Biy 1392-1412, ö. 1419 - Nureddin Batur Biy, Edige'nin oğlu, Biy 1412-1419 - Mansur Biy, Edige'nin oğlu, Biy 1419-1427 - Gazi Biy, Edige'nin oğlu, Biy 1427-1428 - Vakkas Biy, Nureddin'in oğlu, Biy 1428-1447 - Horazmi Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy 1447-1473 - Abbas Biy, Nureddin'in oğlu, Biy 1473-1491 - Musa Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy 1491-1502 - Yağmurçi Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy 1502-1504 - Hasan Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy 1504-1508 - Şeyh Muhammed Biy, Musa'nın oğlu, Biy 1508-1510, 1516-1519 - Alçagir Biy, Musa'nın oğlu, Biy 1508-1516 - Agiş Biy, Yağmurçi'nin oğlu, Biy 1521-1524 - Sayid Ahmed Biy, Musa'nın oğlu, Biy 1524-1541 - Hacı Muhammed Mirza, Musa'nın oğlu, Nuraddin 1537-1541 - Şeyh Mamai Biy, Musa'nın oğlu, Kekobat 1537-1541, Biy 1541-1549 - Yusuf Biy, Musa'nın oğlu, Biy 1549-1554, ö. 1556 - Uras Ali Mirza, Şeyh Muhammed'in oğlu, Kekobat 1549-1554 ### Mansur'un ordası - Din Sufi Biy, Mansur'un oğlu, Biy - Timur Biy, Mansur'un oğlu, Biy 1440-1486 - Can Kubad Biy, Din Sufi'nin oğlu, Biy 1486-1490 - Hacı Ahmed Biy, Din Sufi'nin oğlu, Biy 1490- - Baki Biy, Hasan Mirza'nın oğlu, Biy 1532-1535, 1540-1542 - Hoca Ahmed Biy, Hasan Mirza'nın oğlu, Biy 1535-1540 - Divey Biy, Hasan Mirza'nın oğlu, Biy 1542-1573 - İsanay Biy, Divey'ın oğlu, Biy 1573-1588 - Arclanay Biy, Divey'in oğlu, Biy 1588-1595 - Muhammed Biy, Arslanay'ın oğlu, Biy 1595- ### Altülis'in ordası - Kasım Biy, Şeyh Mamai'nin oğlu, Kekobat 1541-1549, Biy 1549-1555 ### Büyük Nogay Ordası - İsmail Biy, Musa'nın oğlu, Nuraddin 1541-1554, Biy 1554-1557, 1557-1563 - Yunus Biy, Yusuf'un oğlu, Nuraddin 1556-1557, Biy 1557, ö. 1561 - Ali Ekrem Mirza, Yusuf'un oğlu, Nuraddin 1557 - Muhammed Mirza, İsmail'in oğlu, Nuraddin 1557-1562 - Din Ahmed Biy, İsmail'in oğlu, Nuraddin 1562-1563, Biy 1563-1578 - Urus Biy, İsmail'in oğlu, Nuraddin 1563-1578, Biy 1578-1590 - Dinbay Mirza, İsmail'in oğlu, Nuraddin 1578-1584 - Said Ahmed Mirza, Muhammed Mirza'nın oğlu, Nuraddin 1584-1587 - Uraz Muhammed Biy, Din Ahmed'in oğlu, Taybuga 1584-1590, Biy 1590-1598 - Din Muhammed Biy, Din Ahmed'in oğlu, Nuraddin 1590-1598, Biy 1598-1600 - Yaş Tarak Biy, Din Ahmed'in oğlu, Biy 1600-1619 - Küçük Mirza, Din Ahmed'in oğlu, Buraddin 1600-1604 - Yaş Tarak Mirza, Küçük Mirza'nın oğlu, Kekobat 1600-1619 - Şay Tarak Mirza, Küçük Mirza'nın oğlu, Nuraddin 1604-1619 - Karakuli Muhammed Mirza, Uraz Muhammed'in oğlu, Taybuga 1604-1622, Nuraddin 1622-1631 - Kanay Biy, Dinbay Mirza'nın oğlu, Biy 1622-1634 ### Küçük Nogay Ordası (Azak Denizi tarafı) - Gazi Biy, Urak Mirza'nın oğlu, Mirza 1554-1569, Biy 1569-1576 - Yahşisaad Biy, Mamai Mirza'nın oğlu, Biy 1576-1590 - Bapan Gazi Biy, Said Ahmed Mirza'nın oğlu, Biy 1600-1621 - Kasım Biy, İslam Mirza'nın oğlu, Biy 1621-1639 [^1]: Başer, Ahmet (2011). Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde Nogaylar . Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies, XI/2 (Kış 2011), s.117-128. [^2]: Hamad, Subani. The Secret History of Iran. 2013, s. 90. [^3]: Başer, Ahmet (2011). Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde Nogaylar . Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies, XI/2 (Kış 2011), s.117-128. [^4]: Oral, Mustafa (2008). Sultan II. Abdülhamit döneminde bir "Çerkes Tarihi" yazılması girişimi