# Nizamiye Mahkemeleri

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Nizamiye_Mahkemeleri
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Nizamiye Mahkemeleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nizamiye_Mahkemeleri (CC-BY-SA-4.0)

**Nizamiye Mahkemeleri** [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1)'tan sonra kurulan ve [şer'î](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeriat) hususlar dışındaki davalara bakan mahkemelerdir. [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat)'tan sonra oluşturulan yargı kurumlarından biri olan Nizamiye Mahkemeleri, klasik [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) mahkemelerindeki tek [kadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1)nın aksine birden çok kadıya sahiptir. Nizamiye Mahkemeleri, tüm [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) vatandaşlarının; dini, cemaat ve konsolosluk mahkemelerinin görev alanı dışında kalan bütün ceza ve [hukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hukuk) davalarına bakmakla görevlidir. Geleneksel yargı teşkilatının yetersiz kalması ve batılı ülkelerin baskıları gibi sebeplerle nizamiye mahkemelerinden tam olarak faydalanılamamıştır.[^1]

Nizamiye Mahkemeleri, varlığını Osmanlı'dan sonra bir süre daha devam ettirmiştir. Yetkileri 1920'de bir kanunla [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas)'ta geçici olarak kurulan Temyiz Heyeti'ne devredilmiştir. 1924'te çıkarılan bir kanunla [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) adliye teşkilatında köklü değişiklikler yapılmış ve ilga edilmiştir. Böylece nizamiye mahkemelerinin varlığı sona ermiştir.[^2][^3][^4][^5][^6]

[^1]: Nizamiye Mahkemeleri Üzerine Değerlendirme. <https://jurix.com.tr/article/18353#:~:text=T%C3%BCm%20Osmanl%C4%B1%20vatanda%C5%9Flar%C4%B1n%C4%B1n%2C%20%C5%9Fer'iyye,istinaf%20mahkemesi%20olarak%20g%C3%B6rev%20yapm%C4%B1%C5%9Flard%C4%B1r.>
[^2]: NİZÂMİYE MAHKEMELERİ. TDV İslam Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/nizamiye-mahkemeleri#:~:text=Tanzimat'tan%20sonra%20kurulan%20ve,hususlar%20d%C4%B1%C5%9F%C4%B1ndaki%20davalara%20bakan%20mahkemeler.>
[^3]: Nizamiye, s. 72-78, 99-101, 302-318.
[^4]: A. Haydar, “Mehâkim-i Nizâmiyenin Vezâifinin Takyidi”, Cerîde-i Adliyye, I/1, İstanbul 1325.
[^5]: M. Macit Kenanoğlu, Osmanlı Ticaret Hukuku, Ankara 2005, s. 17-41.
[^6]: E. Buğra Ekinci, Osmanlı Mahkemeleri, İstanbul 2004, s. 125-235.