# Niyâzî-i Mısrî

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Niy%C3%A2z%C3%AE-i_M%C4%B1sr%C3%AE
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Niyâzî-i Mısrî, https://tr.wikipedia.org/wiki/Niy%C3%A2z%C3%AE-i_M%C4%B1sr%C3%AE (CC-BY-SA-4.0)

- **Doğum adı:** Muhammed ibn Ali Çelebi
- **Doğum tarihi:** 9 Mart 1618
- **Doğum yeri:** Malatya, Osmanlı Devleti
- **Ölüm tarihi:** 16 Mart 1694
- **Ölüm yeri:** Limni, Osmanlı Devleti
- **Ölüm sebebi:** Sürgünde zehirlenerek
- **Vatandaşlığı:** Osmanlı Devleti
- **Milliyeti:** Türk
- **Dini:** Sünni İslam
- **Dalı:** Tasavvuf
- **Çocukları:** Fâtıma; Ali Çelebi

**Niyâzî-i Mısrî,** (d. 9 Mart 1618, [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya) - ö. 16 Mart 1694, [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni)), [Halvetiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik) tarikatının Mısriyye kolunun kurucusu olan mutasavvıf ve şair.

## Hayatı

Niyâzî-i Mısrî'nin asıl adı Mehmed olup, 9 Mart 1618'de [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya)'nın şimdiki adı Soğanlı olan Aspozi kasabasında dünyaya gelmiştir. Babası, yöresinin önde gelenlerinden [Nakşibendiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) tarikatı mensubu Soğancızâde Ali Çelebi'dir. *Niyâzî* ve *Mısrî* ise mahlaslarıdır. *Mısrî* mahlası tahsilini Mısır'da yaptığından dolayıdır. Çeşitli medreselerde eğitim görmüş ve farklı yerlerde tasavvuf bilgisini geliştirmiştir. 1655 yılında [Halveti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik) şeyhi [Ümmi Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cmmi_Sinan)'dan hilâfet alarak irşada mezun kılınmış,[^1] memleketin pek çok yerinde vaazlar vererek halkı irşad etmeye çalışmıştır. Şöhreti her yana yayılan Niyazî Mısrî, ordunun maneviyâtını yükseltmek için Sultan [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) tarafından [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) seferine götürülür. Hakkında ileri sürülen iftiralardan sonra [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni) adasına sürülür ve burada on beş yıl çileli bir hayat yaşar. Ölümünden bir yıl kadar önce affedilir ve [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'ya döner. Fakat Bursa [Kadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1)sı'nın şikayeti üzerine tekrar [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni)'ye gönderilir ve burada vefat eder. Sürgün görevinde ona sonradan şeyhlik makamına yükselecek olan [Azbi Mustafa Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azbi_Mustafa_Efendi) eşlik eder. [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) sultanı tarafından sürgüne gönderildiği [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni) adasında 1694 senesinde bir çarşamba günü kuşluk vakti öldü ve aynı adaki türbesine defnedildi. [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) ve [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) [manzum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manzum_hik%C3%A2ye) ve [mensur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mensur) on ciltten fazla eseri bulunmaktadır. [Aruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC) ölçüsü ile yazdığı şiirlerinde genellikle [Nesimî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nes%C3%AEm%C3%AE) ve [Fuzulî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuz%C3%BBl%C3%AE)'nin, heceyle yazdığı şiirlerinde ise [Yunus Emre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunus_Emre)'nin etkisinde kaldığı görülür. Divanı'nın yanı sıra Risaletü't-Tevhid, Şerh-i Esma-i Hüsnâ, Sûre-i Yusuf Tefsiri, Şerh-i Nutk-ı Yunus Emre, Risale-i Eşrât-ı Saat, Tahirnâme, Fatihâ Tefsiri, Sûre-i Nûr Tefsiri eserlerinden bazılarıdır.

Arûzla yazdığı şiirlerinde [Nesimî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nes%C3%AEm%C3%AE)'nin etkisinde kalan Niyazî, devrinin [Vahdet-i Vücud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sufi_metafizi%C4%9Fi) görüşüne mensup kişilerinden de biridir.

## Eserleri

1. Türkçe

- Divân
- Tuhfetü'l-uşşâk
- Süleymaniye Küt. Reşid Ef. 1218 numaradaki mecmua.
- Mecmua-i Kelimât-ı Kudsiyye
- Risâle fi't-tasavvuf
- Risâle-i Devriyye
- Ta'bîrâtü'l-vâkıât

3. Risaleleri

- Risâle‐i Devriyye
- Risâle‐i Es'ile ve Ecvibe‐i Mutasavvufâne
- Risâle‐i Eşrâtü's‐Sâat
- Tabirnâme
- Risâle‐i Haseneyn
- Risâle‐i Hızriyye
- Risâle‐i Arşiyye
- Vahdetnâme
- Risâle‐i İade
- Risâle‐i Nokta
- Akîdetü'l‐Mısrî
- Risale fî Devrân‐ı Sofiye
- Etvâr‐ı Seb'a

4. Şerhleri

- Şerh‐i Esmâ‐i Hüsnâ
- Şerh‐i Nutk‐ı Yûnus Emre

5. Mektupları

6. Ait Olduğu Söylenen Diğer Eser ve Risaleler

- Lübbü'l‐Lüb ve Sırru's‐Sır
- Cenâb‐ı Hakk'ın her şeyi muhit olduğu hakkında risale
- Elğâz‐ı Sofiye
- Risale fî işareti'l‐vâkıât fi'l‐fatihati'ş‐şerîfe‐
- Rısâle‐i usûl‐i târikat
- Usûl‐i târikat ve rumûz‐i hakikat
- Eşrefoğlu Rûmî'ye ait beyitlerin şerhi
- Bir beyitin şerhi
- Tefsir‐i duâ hakkında risale
- Ahvâl‐ı tarîkat‐ı Hak
- Tuhfetü'I‐Uşşak ve Tuhfetü'l‐Müştâk
- El‐levâyih iî suâl‐i Şeyh Mısri
- Güneşin mağribden nasıl doğduğu hakkında risale
- Risâle‐i îman‐ı taklidi ve tahkiki
- Ta'bîr‐i sadâ‐yı nâkûs
- Risâle‐i fî tasviri'l‐ecsâm ve'l‐erhâm
- Risâle‐i târîhiyye
- Cüz‐i la yetecezzâ

7. Yazdığı Tefsirler

- Tefsîr‐i sûre‐i Yûsuf
- Tefsîr‐i innâ eradna'l‐emânete
- Tefsîr‐i lem yekünıllezîne keferû‐
- Allâhu nûru's‐semâvâti ve'l‐ard—
- Tefsîr‐i âyet‐i "İz kale rabbüke‐‐‐
- Tefsîr‐i âyet‐i innallahe

### Arapça Eserleri

- Mevâidü'l‐irfân
- Devre‐i Arşiyye
- Tesbî‐i Kasîde‐i Bür'e (Bürde)
- Tefsîr‐i Fâtihatü'l‐Kitâb
- Mecâlis

## Ayrıca bakınız

- [Dini dışlayıcılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din%C3%AE_d%C4%B1%C5%9Flay%C4%B1c%C4%B1l%C4%B1k)

## Literatür

- Bukağı, [Emine Işınsu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emine_I%C5%9F%C4%B1nsu), 2004
- Niyazi-i Mısri Divanı Şerhi, [Muhammed Nur'ül Arabi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_N%C3%BBr%C3%BC%27l-Arab%C3%AE), çev. Mustafa Tatcı ve İbrahim Özay, 2018
- Niyâzî-i Mısrî Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri ve Dîvânı (Tenkitli Metin), Kenan Erdoğan, 1998

[^1]: Mısri Niyazi Divanı Şerhi, Yazan: Seyyid Muhammed Nur, Haz.: M. S. Bilginer