# Nişancı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fanc%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Nişancı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ni%C5%9Fanc%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![Topkapı Sarayı'nda büyükelçiler](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Jean_Baptiste_Vanmour_-_Dinner_at_the_Palace_in_Honour_of_an_Ambassador_-_Google_Art_Project.jpg/1280px-Jean_Baptiste_Vanmour_-_Dinner_at_the_Palace_in_Honour_of_an_Ambassador_-_Google_Art_Project.jpg)
*Topkapı Sarayı'nda büyükelçiler (Jean Baptiste Vanmour (1671 - 1737) (Flemish-French) Born in Valenciennes. Died in Istanbul. Details on Google Art Project, public-domain)*

**Nişancı** ([Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): **نشانجی**), Osmanlı Devleti'nin devlet yönetiminde [Divan-ı Hümayun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'a katılan görevlilerden biridir.

Nişancı, [Kalemiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalemiye) sınıfının başıdır. Nişancı[, pâdiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah)âh adına yazılacak [ferman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferman)lara, beratlara, nâmelere, hükümdârın imzâsı demek olan [tuğra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fra)yı çekmekle görevlidir. [Tuğra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fra), [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) geleneğinin bir devamı olarak, hazırlanan belgelerin başında bulunurdu.

Nişancının kariyeri genellikle belirli bir örneği izlerdi. Tezkereci olarak çalıştığı, yani [Dîvân-ı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'da fermanları yazan katiplerden oldukları sürede Nişancılar, dilekçe okuyarak, tartışmaları izleyerek ve [fermanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferman) hazırlayarak devlet işlerinde deneyim kazanmışlardır. Sonrasında [veziriazamlığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) bağlı büroların başı [reisü'l küttâblığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C3%AEs%C3%BC%27l-k%C3%BCtt%C3%A2b) yükselir, orada da deneyip kazanıp sonunda nişancı olurdu.[^1]

Bununla birlikte nişancının başında bulunduğu işleyiş, yabancı devletlerle olan ilişkilerden, yazışmalardan ve belgelerin tercümesinden sorumluydu. Nişancı kelimesi, Sultan [II. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Murad) devrinde, Arapça "müvekki"nin yerine kullanılmaya başlanmıştır. Nişancı ile çalışanların [küttab](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCttab) adıyla anılması ile zamanla nişancı ismi, yerini [Reis-ül Küttab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C3%AEs%C3%BC%27l-k%C3%BCtt%C3%A2b)'a bırakmıştır. 1836 yılında [Hariciye Nezareti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti) kurulana kadar oluşan bu bürokrasi dış ilişkileri kontrol etmiştir.

Nişancı'nın görevi sadece dış ilişkilerle sınırlı değildir. Ayrıca [tımar](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1mar_%28arazi%29)ların dağıtılması ve bunların kaydedilmesinden de sorumluydu. [Kadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1)ların ve [ulema](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema)nın görevlendirilmesine ilişkin belgeleri hazırlamak da görevleri arasındaydı.

Nişancıya ilişkin ilk somut bilgilere [Fatih Kanunnamesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih_Kanunn%C3%A2mesi)'nde rastlanmaktadır. Kanunnâme'ye göre, merkezde [vezirlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam), [kâdıaskerlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazasker) ve [başdefterdârlıktan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Defterdar) sonra en yüksek memuriyet nişancılıktı. Tespit edilebilen ilk nişancı, [Muhammed Asgarü'l Cezeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Asgar%C3%BC%27l_Cezeri)'dir.

## Bazı nişancılar

- [Muhammed Asgarü'l Cezeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Asgar%C3%BC%27l_Cezeri)
- [Leyszâde Mehmed b. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leysz%C3%A2de_Mehmed_b._Mustafa)
- [Feridün Ahmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferid%C3%BCn_Ahmet_Pa%C5%9Fa)
- [Celâlzâde Mustafa Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2lz%C3%A2de_Mustafa_%C3%87elebi)
- [Tacîzâde Cafer Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tac%C3%AEz%C3%A2de_Cafer_%C3%87elebi)
- [Siyam'ül Emre Çelebioğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyam%27%C3%BCl_Emre_%C3%87elebio%C4%9Flu)
- [Nişancı İsmail Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fanc%C4%B1_%C4%B0smail_Pa%C5%9Fa)
- [Nişancı Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fanc%C4%B1_Mehmed_Pa%C5%9Fa)
- [Nişancı Hamza Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fanc%C4%B1_Hamza_Pa%C5%9Fa)
- [Karamanlı Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaman%C3%AE_Mehmed_Pa%C5%9Fa)
- [Elmas Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elmas_Mehmed_Pa%C5%9Fa)
- [Silahdar Süleyman Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_S%C3%BCleyman_Pa%C5%9Fa)
- [Kavanoz Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavanoz_Ahmed_Pa%C5%9Fa)
- [Kara Nişancı Davud Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Ni%C5%9Fanc%C4%B1_Davud_Pa%C5%9Fa)
- [Yusuf Agah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Agah_Efendi)
- [Tacizade Cafer Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacizade_Cafer_%C3%87elebi)
- [Hamza Hâmid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamza_H%C3%A2mid_Pa%C5%9Fa)
- [Yirmisekizzade Mehmed Said Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yirmisekizz%C3%A2de_Mehmed_Said_Pa%C5%9Fa)
- [Silahdar Bıyıklı Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_B%C4%B1y%C4%B1kl%C4%B1_Ali_Pa%C5%9Fa)
- [Muhsinzade Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhsinz%C3%A2de_Abdullah_Pa%C5%9Fa)
- [Yağlıkçızade Mehmed Emin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9Fl%C4%B1k%C3%A7%C4%B1z%C3%A2de_Mehmed_Emin_Pa%C5%9Fa)
- [Nişancı Şehla Hacı Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehl%C3%A2_Ahmed_Pa%C5%9Fa)
- [Mehmed Sait Halet Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halet_Efendi)
- [Sarhoş Abdi Çalebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarho%C5%9F_Abdi_%C3%87elebi)

## Bibliyografya

- [İlber Ortaylı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lber_Ortayl%C4%B1), [İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mparatorlu%C4%9Fun_En_Uzun_Y%C3%BCzy%C4%B1l%C4%B1)
- [Oral Sander](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oral_Sander), Anka'nın Yükselişi ve Düşüşü
- [İsmail Hakkı Uzunçarşılı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Hakk%C4%B1_Uzun%C3%A7ar%C5%9F%C4%B1l%C4%B1), Osmanlı Tarihi
- Osmanlı Tarihi, [Türk Tarih Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Tarih_Kurumu) Basımevi, Ankara 1970
- *Sicill-i Osmânî Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî, I-IV, İstanbul 1308-16 → Heppenheim-Bergstrasse 1971.*

## Ayrıca bakınız

- [Osmanlı İmparatorluğu'nun dış ilişkileri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_d%C4%B1%C5%9F_ili%C5%9Fkileri)
- [Reis-ül küttab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C3%AEs%C3%BC%27l-k%C3%BCtt%C3%A2b)
- [Osmanlı İmparatorluğu'nun antlaşmaları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_antla%C5%9Fmalar%C4%B1_listesi)
- [Osmanlı İmparatorluğu'nda modernleşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_modernle%C5%9Fme)
- [Tercüme Odası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terc%C3%BCme_Odas%C4%B1)

[^1]: İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. İş Bankası Kültür Yayınları, 2017, s. 300.