# Nazar
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazar
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Nazar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nazar (CC-BY-SA-4.0)
*Gözü sembolize eden çeşitli nazar boncukları (FocalPoint, CC-BY-SA-3.0)*
**Nazar** ya da **kem göz**, canlı veya cansız bir varlığın başına [kaza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaza) veya belâ gelmesine neden olduğuna inanılan bakış. Nazardan özellikle çocukların, hamilelerin ya da hayvanların etkilendiğine inanılır.
## Etimoloji
[Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) kökenli *kem* sözcüğü kötü, fena anlamlarına gelir. Göz sözcüğü Türkçede görme organı anlamına geldiği gibi aynı zamanda halk arasında "kem göz" (kötü niyetli bakış) anlamında da kullanılır. Arapça "nazar" kelimesi de göz/bakış anlamlarına gelir.
Bazı toplumlarda kem gözün nesneleri bile çatlatabildiğine inanılır. [Mavi boncuğun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazar_boncu%C4%9Fu) bu enerjiyi kendisine çekerek yok edeceği fikri yaygındır. Kelimenin köz “ateş parçası” ile bağlantısı da dikkat çekicidir. Bakışın yakıcı gücü olduğu düşünülür.
## Tarihçe
Kem göz inancının kökeni çok eskilere dayanır. [Antik Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Roma) ve [Helen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Helen) medeniyetlerinde, [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman), [Yahudi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahudiler), [Budist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budizm) ve [Hindu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hinduizm) toplumlarında da görülen bu inanış özellikle [yerli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yerli) ve [köylü](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6yl%C3%BC) toplumlarında yer etmiş, günümüze kadar hayatta kalmayı başarmıştır. Tarih boyunca yabancıların, vücut deformasyonu olan [engelli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Engellilik)lerin, çocuksuz kadınların ve yaşlı kadınların nazarının daha çok değdiğine inanılmıştır.
Geçmişte bazı toplumlarda nazarın kasıtsız olarak değdiğine inanılırdı. Örneğin [Slav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar) folklorunda, çocuklarına nazarı değdiği için kendini kör eden bir babanın hikâyesi vardır. Daha yakın zamanlarda ise nazarın [kıskançlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1skan%C3%A7l%C4%B1k) sonucu değdiği inanışı yaygınlaşmıştır. Bu nedenle, özellikle [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F) [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'sında, bir mal veya çocuk övüldüğünde "Tanrı izin verirse"[^1] veya "Tanrı kutsasın"[^2] sözlerini eklemek âdeti yerleşmiştir. Müslüman toplumlarda ise benzer anlamlara gelen [maşallah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C5%9Fallah) sözü kullanılır.[^3]
## Korunma
Kem gözlerden koruduğuna inanılan yöntemler toplumdan topluma farklılık gösterir. En yaygın yöntemlerden biri [nazar boncuğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazar_boncu%C4%9Fu) gibi takılar takmak ya da üzerinde, [muska](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muska) gibi [dua](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dua) yazılı kâğıtlar taşımaktır. [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'ın bazı yörelerinde evlenen çiftler nazardan korunmak için [karşı cinsin kıyafetlerini giyerler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cross-dressing). Bazı [Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya)lı toplumlarda çocukların gözlerinin etrafına siyah boya sürülür. Bazı [Afrika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afrika)lı ve Asyalı toplumlarda kem gözlerden en çok yiyip içerken etkilenildiğine, zira ağız açıkken ruhun vücuttan daha kolay çıkacağına inanılır. Bu nedenle yemek yalnız başına veya yakın akrabaların yanında yenir.
Eski çağlarda, ölülerin [ruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruh)larıyla, [peri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peri)ler ve [cin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cin)lerin birlikte yaşadıkları bir âlemin var olduğuna inanılırdı. Bu âleme bağlı olan insanların, özellikle de büyücülerin gözlerinde kötü ruhların yerleştiğine inanırlardı. Bu yüzden de onların bakışlarının çok güçlü ve zararlı olduğu düşünülürdü.
İslam dininde de bazı hadislerde nazardan ve İslam peygamberinin nazardan korunmak için okuduğu dualardan bahsedilmiştir. Nazar veya İn Yekad ayeti, Müslüman halkların yaşamlarında en çok kullandığı ve aynı şekilde kâmil bir şekilde yazarak nazardan korunmak amacıyla evlerin girişlerine astığı Kur'an-i ayetlerden biridir.[^4]
İslam'da ve Kur'an'da nazar diye bir şey olmadığını birçok akademisyen dile getirmiştir[^5]
### El verme
Dua okuyarak insanları nazarın (kötü gözün) olumsuz etkilerinden kurtarma gücüne sahip olduğuna inanılan kişiler (kadın veya erkek farketmeksizin) yaşlandıklarında, özellikle ölümlerinin yaklaştığını hissettiklerinde bu güçlerini başka birisine devrederler. Buna "El verme" denilir. ("Elini verdi" gibi cümlelerle de söylenir.) Bazen bu yaşlı kişilerin muziplik yaparak birden fazla kişiye el verdiklerine ve bunlardan birine asıl eli kendisine verdiğini, diğerlerini kandırdığını söylediklerine rastlanır. Nazarı kovma/çıkarma işleminin başarılı olduğu dua okuyan kişinin esnemesi ile anlaşılır. Ne kadar çok ve uzun esniyorsa karşısında oturan insan o kadar çok nazara uğramış demektir. Kimi zaman esnemekten gözünden yaşlar gelir. Hatta bazen nazara uğrayan kişi de esner.[^6]
## Ayrıca bakınız
- [Nazar boncuğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazar_boncu%C4%9Fu)
- [Maşallah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C5%9Fallah)
[^1]: as God will
[^2]: God bless it
[^3]: "maşallah." Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu. Erişim: 4 Aralık 2011.
[^4]: Nazar Ayeti.
[^5]: Caner taslaman nazar üzerine
[^6]: Aşık Veysel Meslek Yüksekokulu - "Şarkışla Merkez ve Köyleri İncelemesi", 2017