# Naim Fraşiri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Naim_Fra%C5%9Firi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Naim Fraşiri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Naim_Fra%C5%9Firi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Naim_Frash%C3%ABri.jpg) * (public-domain)* - **Doğum yeri:** Fraşer, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Kadıköy, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Eğitim:** Zosimea Okulu - **Akım:** Romantizm - **Akrabalar:** Abdül Fraşiri (kardeşi); Sami Fraşiri (kardeşi); Midhat Fraşiri (yeğeni); Ali Sami Yen (yeğeni) **Naim Bey Fraşıri**[^1][^2] (daha yaygın kullanımıyla **Naim Fraşiri**; d. 25 Mayıs 1846, [Fraşer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fra%C5%9F%C4%B1r) – ö. 20 Ekim 1900, [Kadıköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1k%C3%B6y)), Osmanlı [Arnavutu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) tarihçi, gazeteci, şair, yazar ve Arnavutluk [millî şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_%C5%9Fair)i ilan edilen çevirmen. Modern [Arnavut edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavut_edebiyat%C4%B1)nın öncüsü ve 19. yüzyılın en etkili Arnavut kültürel simgelerinden biri olarak kabul ediliyor.[^3] Naim ve kardeşleri [Abdül](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BCl_Fra%C5%9Feri) ve [Sami](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eemseddin_S%C3%A2mi), [Tomor Dağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tomor_Da%C4%9F%C4%B1)'nın güney yamaçlarındaki [Fraşer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fra%C5%9F%C4%B1r) köyünde doğup büyüdüler. Olağanüstü bir şekilde [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), Eski ve Modern Yunanca, [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca), [İtalyanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talyanca), Osmanlı Türkçesi ve Farsça gibi birçok kültür ve dil ile tanıştı.[^4] Batı ve Doğu'nun edebi kültürüne eşit derecede aşina olan az sayıdaki kıymetli kişilerden biriydi.[^5] Babasının ölümü üzerine, o ve ailesi [Yanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanya)'ya yerleşti ve [lirik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lirik_%C5%9Fiir) ve [romantik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romantizm) tarzda yazdığı gelecekteki şiirleri için ilk ilhamının bu yerden aldı. Ciddi bir akciğer enfeksiyonu geçirdikten sonra, doğuştan gelen tüberkülozu nedeniyle İstanbul'a gitti, daha sonra o dönemin en seçkin temsilcisi olacağı Arnavut millî uyanışı sırasında Arnavut halkının ulusal özgürlük ve bilinç mücadelesinde kardeşi Abdül'e katıldı.[^6] Fraşiri'nin başyapıtları özgürlük, insanlık, birlik, hoşgörü ve devrim gibi temaları keşfetti. Yazdığı eserler arasında Arnavutça yazılmış on beş eserin yanı sıra dördü Türkçe, ikisi Yunanca, diğeri Farsça olmak üzere yirmi iki eserle Arnavutluk'un ötesindeki kitleye de erişebildi. Arnavutluk'ta tasavvuf şiirinin en tipik yazarı, amcası Dalip Fraşiri'nin etkisi altında, şiirsel ideallerinde sufizmi batı felsefesi ile karıştırmaya çalıştı.[^7][^8] 20. yüzyılda Arnavut edebiyatı ve toplumu üzerinde, özellikle [Aleksandër Stavre Drenova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksand%C3%ABr_Stavre_Drenova), [Gjergj Fişta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gjergj_Fi%C5%9Fta) ve [Lasgush Poradeci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lasgush_Poradeci) ve diğerleri üzerinde olağanüstü bir etkisi oldu.[^9][^10] "*O malet e Shqipërisë*" şiirinde yer alan "[*Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ti_Shqip%C3%ABri%2C_m%C3%AB_jep_nder%2C_m%C3%AB_jep_emrin_Shqip%C3%ABtar)" (Türkçesi: Ey Arnavutluk, bana onur veriyorsun, bana [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) adını veriyorsun) dizesi Naim Frashëri’ye ait bir eserden alınmış olup Arnavut ulusal kimliğini ve vatan sevgisini vurgulayan en bilinen ifadelerden biridir. Dize, Arnavutluk’ta ulusal bilinç ve kültürel kimlik bağlamında sembolik bir anlam taşımakta ve sıklıkla alıntılanmaktadır. Şiir genel olarak birlik, ulusal gurur ve vatan sevgisi temalarını ele almaktadır. ## Yaşamı ### Ailesi Naim Fraşiri, 25 Mayıs 1846’da, o dönemde Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yer alan, günümüzde ise Arnavutluk’ta bulunan [**Fraşır**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fra%C5%9F%C4%B1r) köyünde, dindar ve varlıklı bir Arnavut [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) ailesinin sekiz çocuğundan biri olarak doğdu. Babası Halid Fraşiri (1797–1859), bölgede nüfuzlu bir toprak sahibi ve yerel eşraftandı. Fraşiri ailesinin Dakollari koluna mensuptu. Aile, 1650–1660 yılları arasında Fraşır tımarının sahibi [Grameç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grame%C3%A7)li (modern Gramsh) Ayaz Bey’in soyundan gelmekteydi. Annesi Emine Fraşiri (1814-1861), [Görice](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6rice_%28il%29) çevresindeki bölgeden, ataları 15. yüzyıla kadar uzanan [İmrahor İlyas Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mrahor_%C4%B0lyas_Bey)'den gelen seçkin bir aileye dayanıyordu. Ailenin Arnavut tarihçi üyesi , belgelenen ilk Fraşiri'nin Selanik'teki bir Arnavut tüccar olduğunu belirtmektedir.[^11] Ailenin tarihi kökenlerine rağmen, on dokuzuncu yüzyılın ortalarında ekonomik açıdan mütevazı bir durumdaydılar. ## Eğitimi Dini, gelecekteki başarılarının çoğunun yolunu açtı. [Fraşıri Nasîbi Tâhir Baba Tekkesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fra%C5%9Firi_Nas%C3%AEbi_T%C3%A2hir_Baba_Tekkesi)'nde, zamanının tüm ortak konularında özellikle [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) gibi dillerde dersler aldı. Ona güçlü bir Bektaşi eğitimi veren bir ailenin üyesi olarak, zamanının bir kısmını Bektaşi tekkesinde geçirdi. Ebeveynlerinin ölümünden sonra, aile 1865'te Yanya'ya taşındı. En büyük erkek kardeşi Abdül (d. 1839) 22 yaşında aile reisi oldu ve tüccar olarak çalışmaya başladı. O yıl Naim ve Sami, Zosimaia ortaokuluna kaydoldular. Oradaki eğitim Naim'e Batılı tarzda klasik bir eğitimin temellerini verdi. Naim, Zosiamaia'da ([Antik Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grek%C3%A7e), [Modern Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modern_Yunanca), [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) ve [İtalyanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talyanca)) öğrendiği diller dışında, iki önemli yerel Bektaşi'den Farsça, Türkçe ve Arapça özel dersler aldı.[^12] Eğitimini 1870'te bitirdikten sonra, Fraşiri birkaç ay boyunca İstanbul'daki basın bürosunda çalıştı (1870), ancak sonrasında tüberküloz nedeniyle memleketine dönmek zorunda kaldı. Fraşer'deki çevresi Naim'e yardım etti ve kısa süre sonra Osmanlı bürokrasisinde Berat'ta ve daha sonra Saranda'da (1872–1877) katip olarak çalışmaya başladı.[^13] Ancak, 1876'da Fraşiri işten ayrıldı ve [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya)'daki Baden'e gitti ve bir sağlık beldesinde romatizma ile ilgili problemlerini tedavi etti.[^14] ### Politik aktiviteleri 1879'da kardeşi Sami ve diğer 25 Arnavut ile birlikte, İstanbul'da Arnavutça yayınları teşvik eden Arnavut Yazıları Yayınlama Derneği'nin kuruculuğunu yaptı ve sonrasında üyeliğine devam etti. Osmanlı makamları 1885'te Arnavutça yazmayı yasakladı, bu da yurtdışında yayınların yayınlanmasına neden oldu ve Fraşiri baş harfleri N.H.F'yi bu kısıtlamaları atlamak için kullandı. Daha sonra 1887'de Güneydoğu Arnavutluk'ta Arnavut okulları kuruldu. Bir Arnavut dergisi olan Drita, 1884'te Petro Poga'nın ve daha sonra Pandeli Sotiri'nin editörlüğünde Naim Fraşiri'nin perde arkası editörü olmasıyla ortaya çıktı, çünkü Osmanlı otoriteleri o sırada Arnavutça yazmaya izin vermiyordu. Naim Fraşiri ve kardeşi Sami Fraşiri gibi diğer Arnavut yazarlar Poga'nın yayınlarında takma adlar kullanarak yazacaklardı. Eğitim materyali eksikliği nedeniyle Naim Fraşiri, kardeşi Sami ve diğer birçok Arnavut, 1880'lerin sonunda Görice'deki Arnavut okuluna Arnavutça dilinde ders kitapları yazdı. Fraşiri, 1887'de [Faik Bey Konitza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Faik_Bey_Konitza)'ya yazdığı bir mektupta, Osmanlı İmparatorluğu'nun tehlikeli durumuna ilişkin Arnavutlar için en iyi sonucun, tüm Arnavutluk'un Avusturya-Macaristan tarafından gelecekte ilhak edilmesi olduğu yönündeki duygularını dile getirdi. 1900 yılında Naim Fraşiri İstanbul'da öldü. 1950'lerde Türk hükûmeti, kalıntılarının Arnavutluk'a gönderilmesine ve yeniden gömülmesine izin verdi. ## Çalışmaları Fraşiri, edebi konumu ve içeriğinin hem üslup hem de tematik geniş yelpazesiyle modern Arnavut edebi dilinin gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Eserlerinin önemi, şiirinin ve inancının sosyal ve politik niyetinden çok yaratıcı ifadesinde yatmaktadır. Eserleri, mezhepsel ve bölgesel farklılıkların üstesinden gelen bağımsız bir Arnavut birliğinin ortaya çıkması arzusuna ve uygarlığa iyimser bir inanç ve Arnavut halkının siyasi, ekonomik ve kültürel yükselişine dikkat çekti. Fraşiri, şiiri Bagëti e Bujqësi'de Arnavutluk'un doğal ve kültürel güzelliğini ve halkının mütevazı yaşamını pastoral bir şekilde anlatıyor.[^15] Fraşiri, liberal dini anlayışı, dinsel olarak bölünmüş halkı arasında Arnavutların hoşgörü ve ulusal farkındalığı için önemli bir kaynak olarak gördü. Bu nedenle, şimdi ulusal öneme sahip olan teolojik Fletore e Bektashinjet'i besteledi.[^16] Onun inancının özelliklerini tanıtan ve mezhebinin inançlarına çağdaş bir bakış açısı kazandıran on ruhani şiiri içerir.[^17][^18] 1. Kavâid-i farisiyye dar tarz-i nevîn (*Yeni yönteme göre Farsça dil bilgisi*), İstanbul, 1871. 2. Ihtiraat ve kessfiyyat (*Buluşlar ve keşifler*), İstanbul, 1881. 3. Fusuli erbea (*Dört sezon*), İstanbul, 1884. 4. Tahayyülat (*Hayaller*), İstanbul, 1884. 5. Bagëti e Bujqësi (*Sürüler ve Bitkiler*), Bükreş, 1886. 6. E këndimit çunavet (*Erkek Okuyucu*), Bükreş, 1886. 7. Istori e përgjithshme për mësonjëtoret të para (*Birinci sınıflar için genel tarih*), Bükreş, 1886. 8. Vjersha për mësonjëtoret të para (*Birinci sınıflar için şiir*), Bükreş, 1886. 9. Dituritë për mësonjëtoret të para (*Birinci sınıflar için genel bilgi*), Bükreş, 1886. 10. O alithis pothos ton Skypetaron (*Arnavutların Gerçek Arzusu*), Bükreş, 1886. 11. Luletë e Verësë (*Yaz Çiçekleri*), Bükreş, 1890. 12. Mësime (*Dersler*), Bükreş, 1894. 13. Parajsa dhe fjala fluturake, (*Cennet ve Uçan Kelime*) Bükreş, 1894. 14. Gjithësia, Bükreş, 1895. 15. Fletore e bektashinjët, (*Bektaşi Defteri*) Bükreş, 1895. 16. O eros (*Aşk*), İstanbul, 1895. 17. Iliadh' e Omirit, Bükreş, *Homeros'un İlyadası*, 1896. 18. Histori e Skënderbeut (*İskender Bey Tarihi*), Bükreş, 1898. 19. Qerbelaja, Bucharest, (*Kerbela*), 1898. 20. Istori e Shqipërisë (*Arnavutluk Tarihi*), Sofya, 1899. 21. Shqipëria (*Arnavutluk*), Sofya, 1902. ## Mirası Romantizmin Arnavut edebiyatındaki başlıca temsilcisi olan Fraşiri'nin şiirleri 20. yüzyılda Arnavut halkının edebiyatı ve toplumu üzerinde büyük bir etki etmeye devam eden Arnavut milli uyanışının en seçkin Arnavut şairidir.[^19] Ayrıca geniş ölçüde Arnavutluk'un ulusal şairi olarak kabul ediliyor ve Kosova, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Balkanlar'da yaşayan diğer Arnavutlar arasında da meşhur konumunu koruyor.[^20][^21] Bagëti e Bujqësi, Gjuha Jonë ve Feja gibi büyük eserleri, vatandaşlarının göğüslerinde ulusal birlik, bilinç, hoşgörü ve atalarının kültürü ve tarihi için bir coşku yarattı. Bektaşi Arnavutlar özellikle çalışmalarından etkilenmiş ve motive olmuşlardır. Kendisi de bir Bektaşi olan Fraşiri, Arnavut dilinin diğer dillerin etkisinden kurtulmasını istedi ve yaşamı boyunca Arnavut Bektaşiliğini işlediği Fletore e Bektashinjët adlı eserinde hiyerarşik terimleri Arnavutlaştırmaya çalıştı. Şiiri Bagëti e Bujqësi, Arnavutluk'un doğal güzelliğini ve Arnavut halkının basit yaşamını yüceltirken, Arnavutluk'un kendisine "Arnavut adı" verdiğine şükranlarını ifade etti.[^22] Istori 'e Skënderbeut'ta, İskender Bey'in Arnavut kökenlerini ve başarılı kurtuluş mücadelesini vurgularken Arnavutlar ile Osmanlılar arasındaki Orta Çağ savaşlarına atıfta bulunarak Arnavutluk'a olan sevgisini yüceltti.[^23][^24] Gjuha Jonë'de Arnavut dostlarını uluslarını onurlandırmaya ve Arnavutça yazmaya çağıran Feja adlı başka bir şiirde, Arnavutlara Arnavutça konuşan tek bir kökenden oldukları için kendi aralarında dini ayrım yapmamaları yönünde yalvardı.[^25] ![Fraşer'deki Naim Fraşiri'nin aile evi.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Banesa_e_V%C3%ABllaz%C3%ABris%C3%AB_Frash%C3%ABri_03.jpg/1280px-Banesa_e_V%C3%ABllaz%C3%ABris%C3%AB_Frash%C3%ABri_03.jpg) *Fraşer'deki Naim Fraşiri'nin aile evi. (ShkelzenRexha, CC-BY-SA-4.0)* ![Komünizm sonrası Arnavutluk’ta oluşturulan “Naim Frashëri (Devlet) Nişanı”](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Urdh%C3%ABri_%22Naim_Frash%C3%ABri%22_%28Klasi_I%29.png/1280px-Urdh%C3%ABri_%22Naim_Frash%C3%ABri%22_%28Klasi_I%29.png) *Komünizm sonrası Arnavutluk’ta oluşturulan “Naim Frashëri (Devlet) Nişanı” (Albanian State, public-domain)* Arnavutluk, Kosova genelinde ve daha az ölçüde Kuzey Makedonya ve Romanya'da anısına çok sayıda kuruluş, anıt, okul ve sokak kurulmuş ve tahsis edilmişti. [Ergiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ergiri_%28il%29) Fraşer'de doğduğu ve büyüdüğü ailesinin evi bugün bir müzedir ve önemli kültürel mirasın anıtı ilan edilmiştir.[^26] El yazmaları, portreler, kıyafetler ve onun ve erkek kardeşleri Abdül ve Sami'nin büstleri gibi çok sayıda esere ev sahipliği yapıyor.[^27] Fraşiri'nin portresi, 1996'dan beri 200 lekë banknotunda ve 1992'den 1996'ya kadar 500 lekë banknotunun ön yüzünde tasvir edilmiştir.[^28][^29] Tasarının arka tarafında Fraşer'deki aile evinin bir resmi var. Arnavut milleti, diğerlerinin yanı sıra Arnavut rahibesi ve misyoner Rahibe Teresa'ya verilen ismini taşıyan bir liyakat emri oluşturdu.[^30] [^1]: Elsie, Robert. A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B.Tauris, 2013, s. 152. [^2]: National Romanticism: The Formation of National Movements: Discourses of Collective Identity in Central and Southeast Europe 1770-1945. Central European University Press, 2006, s. 297. [^3]: Elsie, Robert. History of the Literary Cultures of East-Central Europe: Junctures and Disjunctures in the 19th and 20th Centuries. John Benjamins Publishing, 2004, s. 291. [^4]: Die Drei Frashëri-Brüder. elsie.de, s. 23. [^5]: Elsie, Robert. Albanian Literature: A Short History. I.B.Tauris, 2005, s. 67-70. [^6]: Elsie, Robert. Albanian Literature: A Short History. I.B.Tauris, 2005, s. 67-70. [^7]: Agata Biernat. Albanian Political Activity in Ottoman Empire (1878-1912). IDOSI Publications, 2013, s. 2. [^8]: Osmani, Edlira. God in the Eagles’ Country: The Bektashi Order. Quaderns de la Mediterrània 17, 2012, s. 113. [^9]: Albanian Literature: A Short History. I.B.Tauris, 2005, 2005, s. 100-103. [^10]: Historical Dictionary of Albania. Rowman & Littlefield, 2010, s. 362-363. [^11]: Frashëri, Kristo. Frashëri, shkëlqimi dhe rrënimi i tij: vështrim i shkurtër. 2010, s. 14. [^12]: Qosja, Rexhep. Porosia e madhe: monografi mbi krijimtarinë e Naim Frashërit [The Great Instruction]. 2000. [^13]: Dhimitër S. Shuteriqi. Historia e letërsisë shqipe (History of Albanian Literature). 1971. [^14]: Qosja, Rexhep. Porosia e madhe: monografi mbi krijimtarinë e Naim Frashërit [The Great Instruction]. 2000. [^15]: Letërsia Shqipe: Perspektiva Shoqërore Volume 3 of Trilogjia Albanika, s. 97-100. [^16]: The Albanian Bektashi: History and Culture of a Dervish Order in the Balkans. Bloomsbury Publishing, 2019, s. 30-36. [^17]: The Albanian Bektashi: History and Culture of a Dervish Order in the Balkans. Bloomsbury Publishing, 2019, s. 30-36. [^18]: The politics of religious dualism: Naim Frashëri and his elective affinity to religion in the course of 19th-century Albanian activism. pdfs.semanticscholar.org, s. 3. [^19]: Skendi, Stavro. The Albanian national awakening. Princeton University Press, 1967, s. 123-124. [^20]: Albanian Literature: A Short History. I.B.Tauris, 2005, 2005, s. 100-103. [^21]: Historical Dictionary of Albania. Rowman & Littlefield, 2010, s. 362-363. [^22]: Skendi, Stavro. The Albanian national awakening. Princeton University Press, 1967, s. 123-124. [^23]: Skendi, Stavro. The Albanian national awakening. Princeton University Press, 1967, s. 123-124. [^24]: Gawrych, George. The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. IB Tauris, 2006, s. 90. [^25]: Skendi, Stavro. The Albanian national awakening. Princeton University Press, 1967, s. 123-124. [^26]: RRETHI I PËRMETIT. Instituti i Monumenteve të Kulturës, s. 2. [^27]: DREJTORIA E PËRGJITHSHME EKONOMIKE DHE SHËRBIMEVE MBËSHTETËSE DREJTORIA E BUXHETIT DHE MENAXHIMIT FINANCIAR—RAPORTET E MONITORIMIT 12–MUJORI VITI 2018. Ministry of Culture of Albania, s. 17-18. [^28]: Currency: Banknotes in circulation. Banka e Shqipërisë, 26 Şubat 2009. [^29]: 200 Lek. Banka e Shqipërisë. [^30]: Parliament of Albania. Ligj Nr.6133, datë 12.2.1980 Për titujt e nderit dhe dekoratat e Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë. Parliament of Albania.