# Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van_%C3%96zerk_Cumhuriyeti
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van_%C3%96zerk_Cumhuriyeti (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Nakhchivan_Autonomous_Republic_of_Azerbaijan.svg/1280px-Nakhchivan_Autonomous_Republic_of_Azerbaijan.svg.png)
* (NordNordWest , edited by Toghrul R, CC-BY-SA-3.0-DE)*

- **Adı:** Nahçıvan
- **Resmî adı:** Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti
- **Kendi dilindeki adı:** Naxçıvan Muxtar Respublikası
- **Millî marş:** Azərbaycan marşı
- **Millî marş dosyası:** Azerbaijan national anthem (vocal version).ogg
- **Başkent:** Nahçıvan
- **Resmî diller:** Azerice
- **Yönetim biçimi:** Özerk cumhuriyet
- **Yönetici1 unvanı:** Azerbaycan Cumhurbaşkanının yetkili temsilcisi
- **Yönetici1 adı:** Ceyhun Celilov
- **Yönetici2 unvanı:** Meclis başkanı
- **Yönetici2 adı:** Anar İbrahimov
- **Yasama organı:** Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Yüksek Meclisi
- **Egemenlik türü:** Özerklik
- **Kuruluş olayı:** Nahçıvan ÖSSC'nin kuruluşu; Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti
- **Kuruluş olayı1 tarihi:** 9 Şubat 1924
- **Kuruluş olayı2 tarihi:** 17 Kasım 1990
- **Km2 yüzölçümü:** 5502
- **Mil2 yüzölçümü:** 2071
- **Su yüzdesi:** önemsiz miktar
- **Sayım nüfusu:** 461.500
- **Sayım nüfusu yılı:** 2020
- **Km2 nüfus yoğunluğu:** 84
- **İGE:** 0.772
- **İGE yılı:** 2014
- **İGE değişimi:** steady
- **Para birimi:** Azerbaycan manatı
- **Para birimi kodu:** AZN
- **Zaman dilimi:** AZV
- **UTC:** +4
- **Trafik akışı:** Sağ
- **Telefon kodu:** +994 36
- **ISO 3166 kodu:** AZ
- **Yönetici3 unvanı:** Başbakan

**Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti** (Naxçıvan Muxtar Respublikası), [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'a bağlı özerk bir cumhuriyettir.

## Coğrafya ve ulaşım

Nahçıvan'ın, [kuzey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey)i ve [doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu)su [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan) ile, [güney](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney)i ve [batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1)sı da [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) topraklarıyla çevrilmiş olup, kuzeybatısında yer alan [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) ile kısa bir sınırı vardır. Bu sınır bölgesi Türkiye tarafından [Dilucu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilucu_S%C4%B1n%C4%B1r_Kap%C4%B1s%C4%B1) olarak adlandırılmakta olup, Türkiye ile Nahçıvan'ı birbirine bağlayan yol Dilucu'nda [Aras Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aras) üzerine inşa edilen [Hasret Köprüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Umut_K%C3%B6pr%C3%BCs%C3%BC)'nden geçmektedir.[^1]

Coğrafi olarak kuzeyde [Zengezur dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zengezur_Da%C4%9Flar%C4%B1) güneyde ise Aras Nehri'yle sınırlanan ve Azerbaycan'ın yaklaşık %6,3'ünü oluşturan Nahçıvan, 5.502,73 km² yüzölçümüne sahiptir.[^2] Arazi yapısı [dağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F)lık bir nitelik gösteren Nahçıvan'da [ova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ova)ların toplam araziye oranı % 20, [orman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orman)ların oranı ise % 2 civarındadır. Ovaların büyük bir bölümü tarıma elverişlidir. Ülkenin zengin [maden suyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maden_suyu), [soda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soda) ve [tuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuz_%28kimya%29) kaynakları bulunmaktadır.[^3]

Azerbaycan'a bağlı olmakla birlikte, bu ülkeyle fiziki bağlantısı olmayan Nahçıvan, [Türk devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_devletleri_listesi) arasında Türkiye ile kara sınırı bulunan tek toprak parçasıdır. Türkiye ile Nahçıvan arasında 17 km'lik bir sınır bulunmaktadır. Nahçıvan şehir merkezi ile Türkiye'nin [Iğdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/I%C4%9Fd%C4%B1r) şehri arasındaki uzaklık 160 km olup, iki şehir kara yolu ile birbirlerine bağlanmıştır. İki ülke arasındaki ulaşım ve ticari ilişkiler [Dilucu Sınır Kapısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilucu_S%C4%B1n%C4%B1r_Kap%C4%B1s%C4%B1)'ndan gerçekleştirilmektedir.[^4]

İran ile [Culfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Culfa%2C_Do%C4%9Fu_Azerbaycan) şehrinde kara ve demir yolu için Culfa sınır kapısı bulunmaktadır. Sovyet döneminden kalan, Nahçıvan'ı Ermenistan üzerinden Azerbaycan'a bağlayan kara ve demir yolu ise, 1990'ların başlarından bu yana kullanılamamaktadır.

## Tarım

Nahçıvan bağımsız olduğu 1991 ile 2000 yılları arası, Sovyet sisteminden serbest pazar ekonomisine geçişin sıkıntılarını yaşamıştır. Sovyet zamanından kalma [kolhoz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kolhoz) ve [sovhoz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovhoz)lar 2000 yılında vatandaşlara dağıtılmıştır. Sulama sistemi yenilenmiş, şahıs mülküne geçen arazilerde verim artmıştır.[^5]

Tarım arazileri 1991 ile 2014 arasında 25,079 hektardan, 60,829 hektara çıkmış, artış 2,4 kat olmuştur. Tahıl ekimine önem verilmiş, tahıl ekili araziler bu dönemde %55'ten, %63'e çıkmıştır. Üretim 30 bin tondan, 103 bin tona, verim 2,09'dan, 2,88 ton/ha yükselmiştir. Eskiden ekilen pamuk, tütün yerine ayçiçeği ve şeker pancarı ekimine başlanmıştır. Sebze ekili alanlar 10 kat, patatesin alanı 25 kat artmıştır. Baklagil verimleri yüksektir.[^6]

Ermenistan ambargosunda yakacak yapılması ve bakımsızlıktan meyve bahçeleri %29 küçülmüş fakat 1990'da 1,73 ton/ha'lık verim, 2014'te 10,17 ton/hektara yükselmiştir.[^7]

## Nüfus ve idari yapı

### Nüfus

1 Ocak 2018 resmî verilerine göre Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin toplam nüfusu 452,800 kişidir.[^8] Nahçıvan, tarihî [Nahçıvan Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) gibi kendisine başkentlik yapan [Nahçıvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van) şehrinin adı ile anılmaktadır. 1 Ocak 2013 resmî verilerine göre Şehir 93.000 kişi nüfusa sahiptir.[^9]

### Etnik yapı

1 Ocak 2008 resmi verilerine göre Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin nüfusu 414.900 kişidir. Etnik yapı ise 01.08.2011 resmi verilerine göre 405.900 Azerbaycanlı, 2.280 Kürt, 517 Rus, 140 Ukraynalı, 91 Tatar, 147 Ermeni, 11 Lezgi, (%0,021) ise diğer halkların temsilcileri.[^10][^11]

### İdari yapı

Nahçıvan'ın statüsü, 12 Kasım 1995 tarihinde halk oylaması ile kabul edilen Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası'nın [8](https://turkipedia.org/tr/wiki/8). bölümünde düzenlenmiştir. Buna göre; Nahçıvan içişlerinde özerk, savunma ve dış politikasında ise Azerbaycan'a bağlı bir statüye sahiptir. Yasama organı 45 üyeli Ali Meclis'ten, yürütme organı ise Bakanlar Kurulundan oluşan Nahçıvan'da yargı görevi bağımsız mahkemelerde bulunmaktadır.

Nahçıvan, Türkiye'nin de taraf olduğu 1921 [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ve [Kars Antlaşmaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) uyarınca özerk statüsü devam etmek kaydıyla Azerbaycan'a bırakılmıştır. Bu çerçevede Türkiye de Nahçıvan'ın statüsünün devamında dolaylı olarak bir güvence unsuru haline gelmiş ve Nahçıvan'ın toprak bütünlüğünü kabul etmiştir.

### 2025 Nahçıvan özerklik düzenlemeleri

2025 yılında Azerbaycan Cumhurbaşkanı [İlham Aliyev](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lham_Aliyev)’in girişimiyle, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nin anayasal statüsünde köklü değişiklikler yapılmıştır. Temmuz ayında yürürlüğe giren bu düzenlemeler, Nahçıvan’ın 1924’te [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) döneminde tanınan özerkliğinin kapsamını daraltarak, bölgenin idarî yapısını doğrudan merkezi hükümete bağlamayı hedeflemiştir. [Anayasa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anayasa) değişikliği ile Nahçıvan Anayasası'nın önsözünde yer alan Moskova (1921) ve Kars (1921) Antlaşmalarına yapılan tarihî atıflar kaldırılmış; bunun yerine "Nahçıvan, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ayrılmaz bir parçasıdır" ifadesi eklenmiştir. Bu değişiklik, özerkliğin tarihî ve hukuki dayanaklarının sembolik düzeyde zayıflatılması anlamına gelmektedir.[^12][^13][^14]

Değişiklikler, yalnızca anayasal ifadelerle sınırlı kalmamış, yürütme yetkisinin dağılımında da köklü bir dönüşüm yaratmıştır. Nahçıvan Yüksek Meclisi Başkanının yetkileri önemli ölçüde kısıtlanmış; bölgenin Bakanlar Kurulu ve diğer icra organları, doğrudan Azerbaycan Cumhurbaşkanı tarafından atanan bir temsilcinin yetkisine bırakılmıştır. Böylelikle yürütme organları, fiilen [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'nün merkezî yönetimine bağlanmış ve Nahçıvan’ın kendi iç idaresi üzerinde bağımsız karar alma kapasitesi büyük ölçüde ortadan kalkmıştır.[^15][^16][^17]

Söz konusu düzenlemeler, Azerbaycan yönetiminin Nahçıvan üzerindeki kontrolünü pekiştirirken, özerklik kavramını daha çok sembolik bir statüye indirgemiştir. Bu durum, bölgenin tarihî olarak sahip olduğu idari esneklik ve yerel yönetim yetkilerinin büyük ölçüde sınırlandırıldığı anlamına gelmektedir. Resmî söylemde ise bu değişiklikler, "idari etkinlik" ve "ulusal bütünlük" gerekçeleriyle savunulmuştur. Ancak, siyaset bilimciler ve bölgesel gözlemciler, bu adımı, Azerbaycan'ın Nahçıvan üzerindeki doğrudan egemenliğini artırma ve ileride stratejik projeler bağlamında bölgeyi daha sıkı bir şekilde entegre etme yönünde atılmış stratejik bir hamle olarak değerlendirmektedir.[^18][^19][^20]

### Nüfus dağılımı

Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, Nahçıvan şehri ile buna bağlı 7 ilçeden oluşmaktadır. 1 Ocak 2018 resmî verilerine göre Nahçıvan şehri ile ilçelerinin nüfus dağılımı aşağıdaki gibidir:

![Nahçıvan Ö.C.'nin rayonları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/15/Nakhichevan-subdivisions.png)
*Nahçıvan Ö.C.'nin rayonları (CC-BY-SA-3.0)*

## Eğitim

![Nahçıvan şehir kütüphanesi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Nakhchivan_city_library.JPG/1280px-Nakhchivan_city_library.JPG)
*Nahçıvan şehir kütüphanesi (Самый древний, public-domain)*

Nüfusunun % 28'i şehir merkezlerinde yaşayan Nahçıvan'da 228 ilk ve orta öğretim okulu, 5 meslek lisesi ve 2 üniversite bulunmaktadır. Üniversitelerden biri [Nahçıvan Devlet Üniversitesi (NDÜ)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van_Devlet_%C3%9Cniversitesi) diğeri [Nahçıvan Özel Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van_%C3%9Cniversitesi)'dir. NDÜ'nün [Mimarlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimarl%C4%B1k), [Rus Dili ve Edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_edebiyat%C4%B1) ile [Müzik](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCzik) bölümleri [ÖSYM](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%A7me%2C_Se%C3%A7me_ve_Yerle%C5%9Ftirme_Merkezi) üniversite tercih kılavuzunda yer almaktadır ve [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'den yaklaşık 250 öğrenci eğitim görmektedir. Üniversitede bazı bölümler için yüksek lisans ve doktora eğitim programları mevcuttur. Bölgede ayrıca, okul öncesi eğitim için resmî kreşler mevcuttur.[^21] 1999 yılı itibarıyla toplam öğrenci sayısı 80.000 olarak tespit edilmiştir.

## Dış bağlantılar

- [Resmî site az](https://web.archive.org/web/20120909145033/http://www.nakhchivan.az/portal-1/index-2.htm), [İng](https://archive.today/20121209061124/http://www.nakhchivan.az/portal-en/index-22.htm), http://www.nakhchivan.az/portal-ru/index-ru.htmWebarşiv|url=https://web.archive.org/web/20140518031336/http://www.nakhchivan.az/portal-ru/index-ru.htm |tarih=18 Mayıs 2014 
- http://www.stat.gov.az/index.phpWebarşiv|url=https://web.archive.org/web/20140626140609/http://stat.gov.az/index.php |tarih=26 Haziran 2014 , [İng](https://web.archive.org/web/20160718195318/http://www.stat.gov.az/indexen.php)

[^1]: ATLI, Yrd. Doç. Dr Cengiz. Iğdır Nahçıvan İlişkilerinde Önemli Geçiş Noktası Hasret Kapısı- Açılışı ve İki Ülke İlişkilerindeki Rolü. sosyalarastirmalar.com, Güz 2013. <http://www.sosyalarastirmalar.com/cilt6/cilt6sayi28_pdf/atli_cengiz.pdf>
[^2]: Coğrafi Durumu. T.C. Dışişleri Bakanlığı, 28 Şubat 2014. <http://naxcivan.cg.mfa.gov.tr/ShowInfoNotes.aspx?ID=121606>
[^3]: Coğrafi Durumu. T.C. Dışişleri Bakanlığı, 28 Şubat 2014. <http://naxcivan.cg.mfa.gov.tr/ShowInfoNotes.aspx?ID=121606>
[^4]: Coğrafi Durumu. T.C. Dışişleri Bakanlığı, 28 Şubat 2014. <http://naxcivan.cg.mfa.gov.tr/ShowInfoNotes.aspx?ID=121606>
[^5]: KURT, Yrd. Doç. Dr. Halil. BAĞIMSIZLIKTAN GÜNÜMÜZE NAHCİVAN’IN ZİRAİ YAPISI. dergipark.gov.tr. <http://dergipark.gov.tr/download/article-file/325424>
[^6]: KURT, Yrd. Doç. Dr. Halil. BAĞIMSIZLIKTAN GÜNÜMÜZE NAHCİVAN’IN ZİRAİ YAPISI. dergipark.gov.tr. <http://dergipark.gov.tr/download/article-file/325424>
[^7]: KURT, Yrd. Doç. Dr. Halil. BAĞIMSIZLIKTAN GÜNÜMÜZE NAHCİVAN’IN ZİRAİ YAPISI. dergipark.gov.tr. <http://dergipark.gov.tr/download/article-file/325424>
[^8]: Komitesi 1 Ocak 2018 tarihli Nahçıvan Muhtar Cumhuriyeti'nin arazisi, nüfusunun sayı, sıklığı ve idari bölümleri. <http://statistika.nmr.az/source/demoqraphic/004.xls>
[^9]: Komitesi 1 Ocak 2018 tarihli Nahçıvan Muhtar Cumhuriyeti'nin arazisi, nüfusunun sayı, sıklığı ve idari bölümleri. <http://statistika.nmr.az/source/demoqraphic/004.xls>
[^10]: The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan: Nakhchivan Economic Region. <http://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/indexen.php>
[^11]: Population (Nüfus). Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet İstatistik Komitesi. <http://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/indexen.php>
[^12]: President Ilham Aliyev signed an important order regarding the Nakhchivan Autonomous Republic. <https://baku.ws/en/politics/president-ilham-aliyev-signed-an-important-order-regarding-the-nakhchivan-autonomous-republic>
[^13]: Сваранц, Александр. Constitutional Changes in the Nakhchivan Autonomous Republic. 25 Temmuz 2025. <https://journal-neo.su/2025/07/25/constitutional-changes-in-the-nakhchivan-autonomous-republic/>
[^14]: ARVAK. On the goals of NAR’s actual abolition. 25 Haziran 2025. <https://arvak.am/en/on-the-goals-of-the-nar-abolition/>
[^15]: President Ilham Aliyev signed an important order regarding the Nakhchivan Autonomous Republic. <https://baku.ws/en/politics/president-ilham-aliyev-signed-an-important-order-regarding-the-nakhchivan-autonomous-republic>
[^16]: Сваранц, Александр. Constitutional Changes in the Nakhchivan Autonomous Republic. 25 Temmuz 2025. <https://journal-neo.su/2025/07/25/constitutional-changes-in-the-nakhchivan-autonomous-republic/>
[^17]: ARVAK. On the goals of NAR’s actual abolition. 25 Haziran 2025. <https://arvak.am/en/on-the-goals-of-the-nar-abolition/>
[^18]: President Ilham Aliyev signed an important order regarding the Nakhchivan Autonomous Republic. <https://baku.ws/en/politics/president-ilham-aliyev-signed-an-important-order-regarding-the-nakhchivan-autonomous-republic>
[^19]: Сваранц, Александр. Constitutional Changes in the Nakhchivan Autonomous Republic. 25 Temmuz 2025. <https://journal-neo.su/2025/07/25/constitutional-changes-in-the-nakhchivan-autonomous-republic/>
[^20]: ARVAK. On the goals of NAR’s actual abolition. 25 Haziran 2025. <https://arvak.am/en/on-the-goals-of-the-nar-abolition/>
[^21]: Eğitim. T.C. Dışişleri Bakanlığı, 28 Şubat 2014. <http://naxcivan.cg.mfa.gov.tr/ShowInfoNotes.aspx?ID=121606>
