Nafiz Kotan

Nafiz Kotan (d. 1887, Muratgeldi, Erzurum - ö. 1946, Erzurum), Türk iş adamı. Türkiye havacılık tarihinin önemli isimlerindendir. Turgut Özakman’ın Şu Çılgın Türkler isimli romanında da ismi geçer.^{[1]’Çılgın Dadaş’a vefa. Hürriyet, 31 Ocak 2006.}

Babası Hacı Ahmet Efendi, annesi Esma Hanım'dır.^{[2]Nafiz Kotan - Vatansever İşadamı. Atatürk Ansiklopedisi, 2 Mayıs 2024.} İlkokuldan itibaren babası ile beraber ticaret hayatına atılmış ve İstanbul'da halı ticareti ile bu girişimlerini devam ettirmiştir. Kurtuluş Savaşı döneminde Ankara'nın en önemli müteahhitlerinden birisi olmuştur. Yenişehir'deki Mısır Elçiliği binasının ve Ankara’nın ilk kaloriferli ve asansörlü binası olan Altındağ'daki Erzurumlu Nafiz Bey Apartmanı'nın müteahhitidir.^{[3]Vehbi Koç Anlatıyor: Bir Derleme. Yapı Kredi Yayınları, Temmuz 2018, s. 82-84.}

Havacılığa katkıları

Kotan'In havacılığa katkıları I. Dünya Savaşı'nda başlamıştır. O dönem aldığı iki adet Breguet XIV B model uçağı orduya bağışlamış ve bu uçaklarda Akşehir Cephe Komutanlığı'na gönderilerek "Erzurumlu Nafiz" ve "174. Alay" olarak isimlendirilerek göreve başlamışlardır. Bunu takiben Nafiz Kotan kendi parasıyla yine dört uçak daha almıştır. Fiat R-2 model bu uçaklar aslında birer keşif uçağıydı ancak dönemin şartlarında Türk ordusunda aktif muharebelerde, hatta bombardımanlarda dahi kullanılmıştır. Bu uçaklara da "Nafiz-1", "Nafiz-2", "Nafiz-3", "Nafiz-4" isimleri verilmiştir.

Kotan'ın hibe ettiği uçakların, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında, Atatürk'ün bilgisi dahilinde Anadolu'ya gönderilmesine karar verildi. Uçakların nakli için İnebolu rotası kullanılacaktı. Esasen keşif uçağı olan bu uçakların bu mesafeyi alamayacağı kaygısıyla Bolu'ya bir ikmal pisti yapılmasına karar verildi. Üsteğmen Sıtkı Tanınan ve Makinist Ferit Bey bu iş için görevlendirildi. Pistin tamamlanmasını takiben ilk uçak İtalyan bir pilotun yönetiminde yola çıktı ancak iniş sırasında arızalandı ve burada kaldı. İkinci uçağın da iniş takımı ve pervanesi iniş sırasında hasar gördü. Bolu'da karşılaşılan bu olumsuzluklardan sonra diğer iki uçağın bir başka yere gönderilmesi düşünüldü.

Diğer iki uçak için seçilen yer Polatlı idi. Karayoluyla gönderilen uçakları Makinist Ferit Bey onarımdan geçirdi ve 1921 yılında her iki uçak ordu bünyesinde görev yapmaya başladı. Birinci Tayyare Bölüğü'nde görev yapan uçaklar Sakarya Meydan Muharebesi'nde aktif olarak yer aldılar. Bu uçakların biri Sakarya Meydan Muharebesinde düştü, diğeri de İstiklal Savaşı'nın ilerleyen dönemlerinde dek görev yaptı ancak savaş bitmeden o da kaybedildi.

Uçaklardan Fiat R.2'nin, ince kontrplak, yanması geciktirilmiş emayit kaplı bez gibi orijinal malzemelere sadık kalınarak yapılan replikası 2011 yılından beri Erzurum Havalimanı'nda sergilenmektedir.^{[4]Erzurumlu Nafiz Bey’in uçağı terminale asıldı. Hürriyet, 27 Kasım 2011.}

İflası

Ticari hayatında çok önemli başarılar sağlayan Nafiz Bey'in ekonomik durumu 1930'lu yılların ikinci yarısından sonra bozulmaya başladı. Maddi durumunun kötüleşmesi üzerine Celal Bayar'ın müdürlüğü sırasında İş Bankası tarafından vadesi gelen borçları ödenerek iflastan kurtarılmıştır. Fakat işlerini tekrar yoluna koyamamış, itibarının bozulması üzerine Ankara'dan Trabzon'a taşınmıştır.^{[3]Vehbi Koç Anlatıyor: Bir Derleme. Yapı Kredi Yayınları, Temmuz 2018, s. 82-84.}

Vefatı

Kotan, 1946 yılında, şeker hastalığına bağlı gelişen koma neticesinde, bir dönem Ticaret Odası Başkanlığı da yaptığı Erzurum'da vefat etmiştir.

Ayrıca bakınız

• Erzurumlu Nafiz Bey Apartmanı