# Nöker

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%B6ker
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Nöker, https://tr.wikipedia.org/wiki/N%C3%B6ker (CC-BY-SA-4.0)

**Nöker**, [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F) [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) ve Türk ordularında bir grup askeri sınıf. [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca)'daki *nöker* kelimesi sözlükte "hizmetkâr, yardımcı, kul, arkadaş, yoldaş" gibi anlamlara gelmektedir.[^1] Bir lider tarafından yönetilen nökerler liderlerine oldukça sadıklardı. Nökerlerin en önemli ve ilk aranan özelliği ise yüksek sadakatli olmalarıydı.[^2] İlk görevleri askerlik olan nökerler, zaman içerisinde postacılık, elçilik veya idarecilik gibi farklı görevler için de hizmet ettiler.[^3]

Tarihçi [Halil İnalcık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_%C4%B0nalc%C4%B1k)'a göre, Nökerler Avrupa'daki Orta Çağ ordularının şerefine veya [haysiyetine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayg%C4%B1_%28feodal%29) benziyordu.[^4]

## Moğol orduları

Nökerler, Moğol ordularının önemli bir öğesiydi. Ancak, nökerler başka görevlerde de bulundular. Mesela [Moğol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun büyük hanı [Möngke](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%B6ngke), nökerlerini vergi tahsilatı ve elçiliği ile görevlendirdi. Bazen, yeni fethedilen bölgelere de vali olarak atandılar. Görevlendirildikleri durumlar dışında, nökerler her zaman liderlerine eşlik ederlerdi ve bütün ihtiyaçları liderleri tarafından karşılanırdı.[^5]

## Anadolu Selçukluları

Moğol İmparatorluğu'ndan sonra, Türk devletleri tarafından nöker sistemi uygulanmaya başlandı. Nöker kavramı, Moğolların nökerinden çok farklı değildi. Liderlerine savaşta ve barışta eşlik ettiler. Bazen, yerel vali olarak görev yaptılar. Mesela [Karesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karesi_Beyli%C4%9Fi) ve [Saruhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saruhano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi) [beyliklerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_beylikleri) kurucuları, başlangıçta Anadolu Selçukluları'nın sultanı [II. Mesud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mesud)'un nökerleriydi.

## Osmanlı İmparatorluğu

Osmanlı Beyliği'nin ilk yıllarında (bağımsızlıktan önce) [Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Gazi), birçok [gaziden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazve) birisiydi. Ancak, [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) topraklarına yaptığı başarılı baskınlardan sonra bir lider haline geldi ve diğer gaziler onun nökerleri olmaya başladı. Başlangıçta, onun nökerleri [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) gazileriydi. Ancak bazı Bizanslı askerler müslüman olarak Osman'ın nökeri oldular. [Köse Mihal](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6se_Mihal) iyi bilinen bir örnektir.[^6] Osmanlı İmparatorluğu'nda nökerlerin yerini bir süre sonra [sipahi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sipahi)ler aldılar ve Osmanlı İmparatorluğu'ndaki nöker sistemi 16. yüzyılda sona erdi.[^7]

[^1]: Zerrin Günal: İslam Ansiklopedisi:Cilt 33, s. 216
[^2]: Zerrin Günal: İslam Ansiklopedisi:Cilt 33, s. 216
[^3]: Zerrin Günal: İslam Ansiklopedisi:Cilt 33, s. 216
[^4]: Halil İnalcık: Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları, ss 22-23
[^5]: Zerrin Günal: İslam Ansiklopedisi:Cilt 33, s. 216
[^6]: Halil İnalcık: Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları, ss 22-23
[^7]: Zerrin Günal: İslam Ansiklopedisi:Cilt 33, s. 216