# Musul Kuşatması (1743) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_(1743) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Musul Kuşatması (1743), https://tr.wikipedia.org/wiki/Musul_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281743%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Nineveh_-_Mashki_Gate.jpg/1280px-Nineveh_-_Mashki_Gate.jpg) * (Omar Siddeeq Yousif, CC-BY-SA-4.0)* - **Çatışma:** Musul Kuşatması - **Parçası:** 1742-1746 Osmanlı-İran Savaşı - **Tarih:** 13 Eylül-23 Ekim 1743 - **Yer:** Musul, Irak - **Sonuç:** Kesin Osmanlı zaferi - **Coğrafi değişiklikler:** Osmanlılar işgal altındaki Kerkük ve Erbil'i geri aldı - **Savaşan:** Osmanlı Devleti; 27px Afşar Hanedanı - **Komutan:** Abdülcelilzade Hüseyin Paşa; Kazıkçı Hüseyin Paşa; 27px Nadir Şah - **Güç:** 10-15.000; 70-100.000; 390 top - **Kayıp:** Nispeten hafif; 30.000 ölü, yaralı ve esir **Musul Kuşatması**, [1742-1746 Osmanlı-İran Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-%C4%B0ran_Sava%C5%9F%C4%B1_%281742-1746%29)'nda evre. [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) komutasındaki [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ordusu [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na ait [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) kalesini 13 Eylül-23 Ekim 1743 tarihlerinde kuşattıysa da, [Musul Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul_%28eyalet%29) [Abdülcelilzade Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClcelilz%C3%A2de_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı garnizonunun direnişi karşısında yenilerek geri çekildi. ## Kuşatma öncesi [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki [Afşar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_Hanedan%C4%B1)nın kurucusu [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'ın [Caferîliğin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Caferilik) tanınarak [dört sünni fıkıh mezhebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1kh%C3%AE_mezhep)ne ilave edilmesi ve [Kâbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2be)'de [Caferîlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Caferilik) için de bir sütun inşa edilmesi tekliflerinin [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından reddedilmesi üzerine, [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) bu defa sözkonusu tekliflerden vazgeçerek bunun yerine eski [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) toprakları olan [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak) ve [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'dan birinin [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a terkini talep etti.[^1] Bu teklifin de reddedilmesi (1742 sonu) üzerine [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na savaş ilan etti ve [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'a saldırdı. 5 Ağustos 1743'te [Kerkük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerk%C3%BCk) önlerine ulaşan [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) komutasındaki İran ordusu 12 Ağustos 1743'te burayı işgal ettikten sonra, 13 Eylül 1743'te Musul önlerine ulaştı ve 26 Eylül 1743'te şehri kuşattı. [Kerkük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerk%C3%BCk)'ün kaybı üzerine, Osmanlı Padişahı [I. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mahmud) halkın hoşnutsuzluğuna da son vermek için Sadrazam [Hekimoğlu Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hekimo%C4%9Flu_Ali_Pa%C5%9Fa)'yı 20 Eylül 1743'te azletti.[^2] ## Kuşatma ![Musul kalesindeki Baştabya'nın günümüzdeki yıkıntıları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/27/Bashtabia.jpg) *Musul kalesindeki Baştabya'nın günümüzdeki yıkıntıları (Eng Omer Akram, CC-BY-SA-4.0)* ![Nadir Şah](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/NaderShahPainting.png) *Nadir Şah (Abolhassan Mostofi Ghaffari, public-domain)* [Osmanlı başkenti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) esasen [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'ın 1733'teki gibi bölgenin merkezi [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a saldıracağını hesaplıyordu. Dolayısıyla [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta daha büyük bir askerî garnizon tutuyordu.[^3] [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) komutasındaki İran ordusu [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) şehrini ve çevresindeki köyler, [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan) yerleşimlerini ve manastırlarını büyük yıkıma uğrattı.[^4] İran ordusunun bölgedeki hasadı da yakması [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta da ciddi bir kıtlığa yolaçtı[^5] [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) önlerine gelen [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) İran reîsülulemâsı imzasıyla Musul müftüsüne gönderdiği mektubunda kan dökülmeden şehrin teslimini istedi. Bu durum karşısında Abdülcelilzade Hüseyin Paşa halkı [Ulu Cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul_Ulu_Camii)'ye toplayarak tehlikeyi anlatınca halk galeyana gelerek şehri İran saldırısına karşı korumaya karar verdi. [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'a gönderilen cevabî mektupla teslim olma teklifinin reddedildiği bildirildi[^6] Bu sırada Hüseyin Paşa, kardeşi Abdülfettah ve oğulları Murad ve Mehmed Emin Beyler ile [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul_%28eyalet%29) Muhafızı Kazıkçı Hüseyin Paşa yoğun bir hazırlık içine girerek surları tamir ettirdiler ve hendekler kazdırdılar. [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ordusu [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) kalesine bir saat mesafedeki [Yarımca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yar%C4%B1mca%2C_Irak)'ya ulaşınca (16 Eylül) Hüseyin Paşa oğlu Abdülfettah Bey komutasında bir keşif birliği gönderdi. Bu birlikler İran ordusunun ne kadar kalabalık olduğunu kaleye bildirdi. Yarımca'da beş gün kalan İran ordusu bu sürede [Dicle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dicle) üzerine kurulan köprüden nehrin sağ yakasına geçti (21 Eylül) ve kazdığı metrislere yerleşerek kaleyi batıdan kuşattı (23 Eylül). 160 top ve 230 havan topundan oluşan 14 bataryadan topçu ateşi 28 Eylül'de başladı ve özellikle [Baştabya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Ftabya) mevkiine yoğunlaştı. Bunun üzerine [Abdülcelilzade Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClcelilz%C3%A2de_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa) Baştabya'ya gelerek komutayı bizzat devralmasından [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) da bu mevkinin Osmanlı savunmasının merkezi olduğunu anladı ve topçu ateşnin buradaki tahkimata yoğunlaştırdı. Bununla birlikte, yoğun bombardıman sonucu surların çökmemesi nedeniyle, İran ordusu [lağım faaliyetine](https://turkipedia.org/tr/wiki/La%C4%9F%C4%B1m_sava%C5%9F%C4%B1) başladıysa da patlatılan 14 lağım da İranlı askerlerin hayatlarına maloldu[^7] Bunun üzerine [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) bombardıman ve lağım faaliyetlerini durdurarak, hazırlattığı binlerce merdiven yardımıyla kale surlarına tırmanılarak taarruzu denediyse de, [Abdülcelilzade Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClcelilz%C3%A2de_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa) ve [Kazıkçı Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaz%C4%B1k%C3%A7%C4%B1_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa)'nın kuşatma başlamadan kazdırdıkları hendekler hücumcuların hızını kesti. İran ordusu en büyük kayıplara bu stratejiyle icra ettiği 4 Ekim tarihli genel hücumda uğradı.[^8] Nitekim, [Berat Kandili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berat_Kandili) gecesi savunmacıları gafil avlamak maksadıyla başlatılan hücumda; [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) hazırlattığı lağımları patlatıp, aynı anda 1.700 merdivenle ordusunu kaleye hücum ettirdiyse de, hücum sırasında rüzgârın yön değiştirerek İran askerlerine doğru esmesi sonucunda patlatılan lağımların alevleri kale duvarlarına dayalı merdivenlerden kaleye girmeye çalışan birkaç bin İran askerinin yanmasına sebep oldu. Buna [Musul Valisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul_%28eyalet%29) Abdülcelilzade Hüseyin Paşa ve Musul Kalesi Muhafızı Kazıkçı Hüseyin Paşa’nın komutasındaki Osmanlı muhafızlarının şiddetli direnişi de eklenince 4.500-5.000 İran askeri öldü.[^9] [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ordusu kuşatma boyunca ise yedisi genel mahiyette olmak üzere kaleye 12 taarruz yaptı ve yaklaşık 30.000 askerlik zayiata uğradı.[^10] Bu genel taarruzların da ağır kayıplarla başarısızlığa uğraması sonucunda, [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) kaleye bir elçi gönderdi. Elçi, Osmanlı garnizonunun kaleyi savunmaya devam edeceği yanıtını aldığı gibi, İran ordusunun günlerce süren bombardımanından kale içinin hiç zarar görmediği ve Musul halkının moralinin yüksek olduğu bilgisini de Nadir Şah'a ulaştırdı. Nadir Şah [Abdülcelilzade Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClcelilz%C3%A2de_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa)'ya ateşkes teklifiyle birlikte iki elçi göndermesini istedi. Hüseyin Paşa'nın gönderdiği elçiler (Şafii müftüsü) Ali Gulami ve (Musul ilerigelenlerinden) Kara Mustafa Bey'e Nadir Şah mütareke koşullarını sundu. Esir teatisini içeren mütareke sonucunda [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) 23 Ekim 1743'te tüm ordusuyla [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) önlerinden çekildi.[^11] ## Kuşatma sonrası [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'ın [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ordusunun [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) önlerinde uğradığı büyük yenilgi sonrasında çekilme kararı aldığı dönemde, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun İran tahtı için desteklediği Safî Mirza'nın [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)-[Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) üzerinden [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a yürüdüğü haberini de almıştı (20 Ekim). [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) üçüncü darbeyi ise geri çekilirken aldı. Ricat yürüyüşü sırasında [Serine Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serine_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'nda [Bağdat Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) [Eyyubizade Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEz%C3%A2de_Ahmed_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı eyalet ordusunun [hücumuna uğrayan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serine_Bo%C4%9Faz%C4%B1_Muharebesi) [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ordusu bir yenilgi daha aldı (25 Ekim).[^12] Osmanlıların [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul)'da kazandığı bu zaferler [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da [Saray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1) ve [Tophane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tophane) toplarının da salvo atışlarıyla şenliklerle kutlandı. [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) önünde yenilgiye uğrayan [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) ise bir sonraki sefer mevsiminde (1744) [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ı ele geçirmeyi hedefledi. ## Ayrıca bakınız - [Kars Kuşatması (1744)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281744%29) [^1]: "I. Mahmud-Nadir Şah Mektuplaşmaları", Devlet Arşivleri-Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 136, İstanbul (2014), s.130 [^2]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.15, s.36 [^3]: "18. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı-İran Siyasi İlişkileri (1703-1747)", İlker Külbilge, Ege Üniversitesi, İzmir (2010), s.252 [^4]: "Osmanlı İmparatorluğu’nda Merkez ile Taşradaki Güç Sahipleri Arasındaki İlişkiler: Bir Tarih Yazımı Çözümlemesi", Dina Rizkh Khoury, "Türkiye Tarihi 1603-1833-Geç Osmanlı İmparatorluğu", Suraiya Faroqhi (ed.), Kitap Yayınevi, İstanbul (2011), s.74-75. [^5]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.15, s.55 [^6]: "Arap Eyaletleri (XVI-XVIII. Yüzyıllar)", André Raymond, "Osmanlı İmparatorluğu Tarihi Osmanlı Devletinin Doğuşundan XVIII. Yüzyıl Sonuna", Robert Mantran (ed.), Adam Yayınları, İstanbul (1992),s.475. [^7]: "Mosul and Mosuli Historians in Jalili Era (1826-1834)", Percy Kemp, Oxford University (1979), s.312 [^8]: "Avşarlı Nadir Şah ve Döneminde Osmanlı-İran Mücadeleleri", Abdurrahman Ateş, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta (2001), s.100 [^9]: "The Siege of Mosul and Ottoman-Persian Relations 1718-1743", Robert W. Olson, Indiana University, Bloomington (1975), s.174-176 [^10]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.15, s.55 [^11]: "Jalili Houshold in Ottoman Mosul (1726-1834)", Ayşen Ay, Fatih Üniversitesi, İstanbul (2013), s.62 [^12]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.15, s.56