# Mustafa Nâilî Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_N%C3%A2il%C3%AE_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Mustafa Nâilî Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mustafa_N%C3%A2il%C3%AE_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/26/Mustafa_Naili_Pasha.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** Osmanlı Sadrazamı - **Dönembaşı:** 6 Ağustos 1857; 14 Mayıs 1853 - **Dönemsonu:** 22 Ekim 1857; 29 Mayıs 1854 - **Hükümdar:** Abdülmecid; Abdülmecid - **Öncegelen:** Koca Mustafa Reşid Paşa; Damad Mehmed Ali Paşa - **Sonragelen:** Koca Mustafa Reşid Paşa; Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa - **Doğum tarihi:** 1798 - **Doğum yeri:** Polyan, Görice, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 28 Aralık 1871; (73 yaşında) - **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu **Giritli Mustafa Nâilî Paşa** (1798, [Polyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polyan) - 28 Aralık 1871, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan) [Abdülmecid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid) döneminde iki kez [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lık yapmış [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) komutanı ve devlet adamıdır. Siyasî kariyerinde iki farklı dönemde (1832-1851 ve 1866-1867) yürüttüğü [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%28eyalet%29) valiliği göreviyle tanınır. Devletin zirvesindeki sadrazamlık makamında ise ilk olarak 14 Mayıs 1853 - 29 Mayıs 1854, ikinci olarak da 6 Ağustos 1857 - 22 Ekim 1857 tarihleri arasında hizmet vermiştir. ## Hayatı ### Kökeni 1798 [Polyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polyan) doğumlu olup [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) asıllıdır. [Kavalalı Mehmed Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa)'nın himayesinde [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'da yetişmiş. Muhtemelen [Rumeli Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29)ne bağlı [Görice](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6rice) / [Korçë](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6rice)'nin [Polyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polyan) / [Polonë](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polon%C3%AB) kasabasında 1798 yılında doğmuştur. [Kesriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kesriye)/[Kastoria](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kesriye) ilinde [Behliste](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bihle%C5%9Fte)/Bilişht hânedânından İsmâil Bey'in oğludur. Amcası Hasan Paşa'nın vefatı üzerine onun yerine 1237'de (1821/1822) Girit Muhafızı; 1254'te (1838) Cebel-i Lübnan ıslahatına memur olmuştur. [Hilmi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hilmi_Pa%C5%9Fa) ve [Veli Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Veli_Pa%C5%9Fa) (Le Beau Veli diye de anılır) isimli çocukları meşhurdur. Hilmi Paşa'nın kızı Melek Hanımın kocası Halkalı Ziraat Yüksek Okulu kurucusu [Bayındırlı Ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bay%C4%B1nd%C4%B1rl%C4%B1_Ailesi)nden Hasip Bey'dir. ### Lakabının kökeni [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'ın bağımsızlığı kazandığı 1820'lı yıllarda [Sisam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sisam), [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z) ve [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) gibi [Ege Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Adalar%C4%B1)'nda da [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum)ların bağlantılı olarak ayaklanmalarına hazırlıksız yakalanan Sultan [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud)'un fiilen bağımsız [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) [Hidiv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hidiv)i [Kavalalı Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa)'dan yardım istediği dönemde Girit ayaklanmasını bastırmış ve 1832'de Mısır idaresine sokulan [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'e vali tayin edilmiştir. Valiliği 20 yıla yakın bir süre sürdüğü için "[Giritli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giritliler)" lâkabıyla anılır. [Ayşe Kulin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ay%C5%9Fe_Kulin)'in kaleme aldığı [Adı Aylin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ad%C4%B1_Aylin) adlı romanda ise paşanın bir diğer lakabı *"Deli"*dir. Yani paşa tam adıyla "Giritli Deli Mustafa Nâilî Paşa"dır. Bu lakabın ise asabi, birden bire öfkelenen bir karaktere sahip olmasından dolayı verildiği romanda geçer. ### Girit Valiliği [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'i idaresi esnasında temkinli ve [İngilizler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler)e yakın bir politika izlemiştir. Bir açıdan adanın [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) toprak sahipleri ile yükselen [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum) tacir sınıfı arasında sentez kurmaya çalıştığı yorumu getirilebilirse de, [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum)lara karşı bazı politikaları ada [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)larının tepkileri ile de karşılaşmıştır. 1840'ta [Büyük Britanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya) Başbakanı [Lord Palmerston](https://turkipedia.org/tr/wiki/Henry_John_Temple%2C_Lord_Palmerston)'un [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'in [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) idaresine geri dönmesi yönünde yaptığı baskı esnasında, bir süre için, yarı-bağımsız bir Girit'in prensi olma denemesinde bulunmuştur. Ancak belirsiz siyasi ortamı fırsat bilen [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum)lar ayaklanmışlar ve bu küçük çaplı isyan [Büyük Britanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya)-[Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) donanmalarının müdahalesi ile sona erdirilmiştir. Girit böylece 1840'ta Osmanlı Devleti bünyesine geri dönmüş, Giritli Mustafa Nâilî Paşa da [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir) rütbesiyle vali olarak kalmıştır. Valiliği [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a çağrıldığı 1851 yılına kadar sürmüştür. İstanbul'da da, ilerlemiş yaşına rağmen, kariyerini sürdürmüş ve sadrazamlığa kadar yükselmiştir. ### Sadrazamlığı ![Nâilî Paşa'nın portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/dd/Naili_pasa.jpg) *Nâilî Paşa'nın portresi (Abdullah Freres, public-domain)* Sadrazamlık dönemleri [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın hemen öncesine ve ikinci dönemi de bir süre sonrasına denk gelmiş, gündemini [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ile ilişkiler meşgul etmiştir. [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'da imparatorluğunu ilan eden ve uluslararası ilişkilerdeki konumunu güçlendirmek isteyen [III. Napoleon](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Napolyon)'un [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde yaşayan [Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi)lerin himayelerini [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'ya veren 1740 tarihli antlaşmanın yeniden yürürlüğe girmesini istemesi üzerine, Rusya'nın da Osmanlı Ortodoksları için aynı hakları istediği ve katı bir asker ve köyü bir [Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ortodoks) olan [Prens Mensikov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prens_Mensikov)'u [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a olağanüstü yetkilerle elçi olarak yolladığı, bu sorunu kendi çıkarları için tehlike olarak gören [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere), Fransa ve [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya)'nın Osmanlı Devleti'ne giderek artan destek verdiği Kırım Savaşı'na gidecek süreç esnasında ilk sadrazamlığına getirilmiş ve savaşın ilk döneminde bu görevi sürdürmüştür. Atanmasının nedeni Prens Mensikov'un taleplerinin kabul edilmemesi halinde İstanbul'dan ayrılacağı [ültimatom](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cltimatom)unu vermesi ile, prense sürekli direnen Sadrazam [Damat Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa) ve Hariciye Nazırı [Sadık Rifat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sad%C4%B1k_Rifat_Pa%C5%9Fa)'nın görevlerinden alınmalarıdır. Böylece Sadrazamlığa Giritli Mustafa Nâilî Paşa, Hariciye Nazırlığına da [Koca Mustafa Reşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Re%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa) atanmıştır. Ancak bu isim değişikliklerine rağmen Prens Menşikov yine de 27 Mayıs 1853'te İstanbul'dan elleri boş olarak ayrılmış ve [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) Savaşı başlamıştır. ### Son yılları [Girit İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%C4%B0syan%C4%B1_%281866-1869%29)'nı bastırmak üzere 28 Ağustos 1866'da yeniden Girit valisi yapıldı. Başarısız olduğundan Mart 1867'de İstanbul'a çağrıldı. 1860'ların sonlarında Hicaz ile Yemen arasındaki dağlık [Asir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asir_B%C3%B6lgesi) bölgesinde başlayan isyanın bastırılmasında da görev aldı. 28 Aralık 1871'de İstanbul'da öldü ve [Fatih Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih_Camii) haziresine defnedildi.[^1] ## Dış bağlantılar - Buz, Ayhan (2009) " Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5 - Danișmend, İsmail Hâmi (1971),*Osmanlı Devlet Erkâni*, İstanbul: Türkiye Yayınevi [^1]: MUSTAFA NÂİLÎ PAŞA . TDV İslâm Ansiklopedisi.